ତଥେତି ଚୋଵାଚ ହିମାଂଶୁମାଲୀ ଯୁଦ୍ଧାଦ୍ ଅପାକ୍ରାମଦତଃ ପ୍ରଶାନ୍ତଃ ବୃହସ୍ପତିଃ ସ୍ଵାମପଗୃହ୍ଯ ତାରାଂ ହୃଷ୍ଟୋ ଜଗାମ ସ୍ଵଗୃହଂ ସରୁଦ୍ରଃ
‘ଏହିପରି ହେଉ’, ହିମାଂଶୁମାଳୀ କହି, ଯୁଦ୍ଧରୁ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ; ବୃହସ୍ପତି ତାରାକୁ ଫେରାଇପାଇ, ଖୁସି ହୋଇ ରୁଦ୍ର ସହିତ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତତଃ ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯାନ୍ତେ ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯସଂନିଭଃ ଦିଵ୍ଯପୀତାମ୍ବରଧରୋ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତଃ
ଏହା ପରେ, ଏକ ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା, ଦିବ୍ୟ ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଏକ କୁମାର ଦେଖାଦେଲା।
ତାରୋଦରାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଃ କୁମାରଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସଂନିଭଃ ସର୍ଵାର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଧୀମାନ୍ ହସ୍ତିଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରଵର୍ତକଃ
ତାରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଚମକୁଥିବା ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ହସ୍ତିବିଦ୍ୟାର ଆରମ୍ଭକାରୀ।
ନାମ ଯଦ୍ରାଜପୁତ୍ରୀଯଂ ଵିଶ୍ରୁତଂ ଗଜଵୈଦ୍ଯକମ୍ ରାଜ୍ଞଃ ସୋମସ୍ଯ ପୁତ୍ରତ୍ଵାଦ୍ ରାଜପୁତ୍ରୋ ବୁଧଃ ସ୍ମୃତଃ
ତାଙ୍କ ନାମ, ରାଜପୁତ୍ରୀୟ ଗଜବୈଦ୍ୟକ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ରାଜା ସୋମଙ୍କ ପୁଅ ହେବାରୁ, ତିନି ‘ବୁଧ’ ରାଜପୁତ୍ର ଭାବରେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି।
ଜାତମାତ୍ରଃ ସ ତେଜାଂସି ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵାଜଯଦ୍ବଲୀ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାସ୍ତତ୍ର ଚାଜଗ୍ମୁର୍ ଦେଵା ଦେଵର୍ଷିଭିଃ ସହ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ । ଏହାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଦେବ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ ।
ବୃହସ୍ପତିଗୃହେ ସର୍ଵେ ଜାତକର୍ମୋତ୍ସଵେ ତଦା ଅପୃଚ୍ଛଂସ୍ତେ ସୁରାସ୍ତାରାଂ କେନ ଜାତଃ କୁମାରକଃ
ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ଉତ୍ସବ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାରାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଏହି ପିଲା କିଏ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଛି?'
ତତଃ ସା ଲଜ୍ଜିତା ତେଷାଂ ନ କିଂଚିଦଵଦତ୍ତଦା ପୁନଃ ପୁନସ୍ତଦା ପୃଷ୍ଟା ଲଜ୍ଜଯନ୍ତୀ ଵରାଙ୍ଗନା
ତାରା ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ । ପୁନିପୁନି ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଲଜ୍ଜାରେ ଚୁପ ରହିଲେ ।
ସୋମସ୍ଯେତି ଚିରାଦାହ ତତୋ ଽଗୃହ୍ଣାଦ୍ଵିଧୁଃ ସୁତମ୍ ବୁଧ ଇତ୍ଯକରୋନ୍ନାମ୍ନା ପ୍ରାଦାଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଭୂତଲେ
ଅନ୍ତେ ସେ କହିଲେ, 'ସୋମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା,' ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ଶିଶୁକୁ ନେଇଲେ । ସେ ତାଙ୍କୁ 'ବୁଧ' ନାମ ଦେଇ, ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ଦାନ କଲେ ।
ଅଭିଷେକଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଧାନମକରୋଦ୍ଵିଭୁଃ ଗୃହସାମ୍ଯଂ ପ୍ରଦାଯାଥ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସଂଯୁତଃ
ଅଭିଷେକ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୁଧଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ କଲେ, ଘରର ସମତା ଦେଇ । ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମ ଋଷିମାନେ ଏହି ଅଧିକାର ଦେଇଲେ ।
ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ଇଲୋଦରେ ଚ ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ବୁଧଃ ପୁତ୍ରମଜୀଜନତ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । ଇଳାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ, ବୁଧ ଧର୍ମିକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ଅଶ୍ଵମେଧଶତଂ ସାଗ୍ରମ୍ ଅକରୋଦ୍ଯଃ ସ୍ଵତେଜସା ପୁରୂରଵା ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତଃ
ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏକ ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ । ସେ 'ପୁରୁରବା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ।
ହିମଵଚ୍ଛିଖରେ ରମ୍ଯେ ସମାରାଧ୍ଯ ଜନାର୍ଦନମ୍ ଲୋକୈଶ୍ଵର୍ଯମଗାଦ୍ରାଜା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପପତିସ୍ତଦା
ହିମବତ୍ ପର୍ବତର ସୁନ୍ଦର ଶିଖରରେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜି, ରାଜା ଲୋକମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଅର୍ଜନ କଲେ ଓ ସାତ ଦ୍ୱୀପର ଶାସକ ହେଲେ ।
କେଶିପ୍ରଭୃତଯୋ ଦୈତ୍ଯାଃ କୋଟିଶୋ ଯେନ ଦାରିତାଃ ଉର୍ଵଶୀ ଯସ୍ଯ ପତ୍ନୀତ୍ଵମ୍ ଅଗମଦ୍ରୂପମୋହିତା
କେଶି ଓ ଅନ୍ୟ ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ । ଉର୍ବଶୀ ତାଙ୍କ ରୂପରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ ।
ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ଵସୁମତୀ ସଶୈଲଵନକାନନା ଧର୍ମେଣ ପାଲିତା ତେନ ସର୍ଵଲୋକହିତୈଷିଣା
ସାତ ଦ୍ୱୀପର ପୃଥିବୀ, ପର୍ବତ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ସମେତ, ସେ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷା କଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁ ।
ଚାମରଗ୍ରାହିଣୀ କୀର୍ତିଃ ସଦା ଚୈଵାଙ୍ଗଵାହିକା ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଦେଵେନ୍ଦ୍ରୋ ଦଦାଵ୍ ଅର୍ଧାସନଂ ତଦା
ଚାମର ଧରିଥିବା କୀର୍ତି ସଦା ତାଙ୍କ ସହିତ ରହିଲା । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟାରେ, ଦେବେନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଧାସନ ଦେଲେ ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମାନ୍ଧର୍ମେଣ ସମମ୍ ଏଵାଭ୍ଯପାଲଯତ୍ ଧର୍ମାର୍ଥକାମାଃ ସଂଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଆଜଗ୍ମୁଃ କୌତୁକାତ୍ପୁରା
ସେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମକୁ ସମଭାବରେ ଶାସନ କଲେ । ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହରେ ଆସିଲେ ।
ଜିଜ୍ଞାସଵସ୍ତଚ୍ଚରିତଂ କଥଂ ପଶ୍ଯତି ନଃ ସମମ୍ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚକ୍ରେ ତତସ୍ତେଷାମ୍ ଅର୍ଘ୍ଯପାଦ୍ଯାଦିକଂ ନୃପଃ
ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର କେମିତି ଅଟୁଟ ରହିଛି, ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେମାନେ ଆସିଲେ । ରାଜା ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ।
ଆସନତ୍ରଯମାନୀଯ ଦିଵ୍ଯଂ କନକଭୂଷିତମ୍ ନିଵିଶ୍ଯାଥାକରୋତ୍ପୂଜାମ୍ ଈଷଦ୍ଧର୍ମେ ଽଧିକାଂ ପୁନଃ
ସୁନ୍ଦର ସୁନାର ଭୂଷିତ ତିନିଟି ଆସନ ଆଣି, ସେମାନେ ବସିଲେ । ରାଜା ପୂଜା କଲେ, ଧର୍ମକୁ ସାଉଁଠାରେ ଅଧିକ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ।
ଜଗ୍ମତୁସ୍ତେନ କାମାର୍ଥାଵ୍ ଅତିକୋପଂ ନୃପଂ ପ୍ରତି ଅର୍ଥଃ ଶାପମଦାତ୍ତସ୍ମୈ ଲୋଭାତ୍ତ୍ଵଂ ନାଶମେଷ୍ଯସି
ଏହା ଦେଖି କାମ ଓ ଅର୍ଥ ରାଜାପ୍ରତି ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ । ଅର୍ଥ ଲୋଭରେ ଶାପ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ନାଶ ହେବା ।'
କାମୋ ଽପ୍ଯାହ ତଵୋନ୍ମାଦୋ ଭଵିତା ଗନ୍ଧମାଦନେ କୁମାରଵନମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵିଯୋଗାଦୁର୍ଵଶୀଭଵାତ୍
କାମ ମଧ୍ୟ କହିଲେ, 'ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ତୁମେ ଉନ୍ମାଦ ହେବା; କୁମାରବନରେ ରହି, ଉର୍ବଶୀର ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖ ପାଇବା ।'
ଧର୍ମୋ ଽପ୍ଯାହ ଚିରାଯୁସ୍ ତ୍ଵଂ ଧାର୍ମିକଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯସି ସଂତତିସ୍ତଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯାଵଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କତାରକମ୍
ଧର୍ମ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଧର୍ମିକ ରହିବା, ରାଜା । ତୁମର ବଂଶ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରା ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିବ ।'
ଶତଶୋ ଵୃଦ୍ଧିମାଯାତୁ ନ ନାଶଂ ଭୁଵି ଯାସ୍ଯତି ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ଦଧୁଃ ସର୍ଵେ ରାଜା ରାଜ୍ଯଂ ତଦନ୍ଵଭୂତ୍
'ଏହା ଶତଶଃ ବୃଦ୍ଧି ହେଉ ଓ ପୃଥିବୀରୁ କେବେ ନାଶ ହେଉନାହିଁ,' କହି ସମସ୍ତେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । ରାଜା ତାହାପରେ ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଇଲେ ।
ଅହନ୍ଯହନି ଦେଵେନ୍ଦ୍ରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଯାତି ସ ରାଜରାଟ୍ କଦାଚିଦାରୁହ୍ଯ ରଥଂ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ବରଚାରିଣମ୍
ସେ ରାଜା ଦିନେ ଦିନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, କେବେ କେବେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ସାରଥିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚଲାଯାଉଥିବା ରଥ ଚଢ଼ି ଯାଉଥିଲେ।
ସାର୍ଧମର୍କେଣ ସୋ ଽପଶ୍ଯନ୍ ନୀଯମାନାମଥାମ୍ବରେ କେଶିନା ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରେଣ ଚିତ୍ରଲେଖାମଥୋର୍ଵଶୀମ୍
ଏକଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଦାନବ ମହାରାଜ କେଶୀ ଆକାଶରେ ଚିତ୍ରଳେଖା ଓ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି।
ତଂ ଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ ସମରେ ଵିଵିଧାଯୁଧପାଣିନା ବୁଧପୁତ୍ରେଣ ଵାଯଵ୍ଯମ୍ ଅସ୍ତ୍ରଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଶୋ ଽର୍ଥିନା
ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ବୁଧଙ୍କ ପୁଅ ଯଶ ପାଇବାକୁ ଚାହିଁ, ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ହରାଇ ଓ ବାୟୁ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତଥା ଶକ୍ରୋ ଽପି ସମରେ ଯେନ ଚୈଵଂ ଵିନିର୍ଜିତଃ ମିତ୍ରତ୍ଵମ୍ ଅଗମଦ୍ ଦେଵୈର୍ ଦଦାଵ୍ ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ଚୋର୍ଵଶୀମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ଶକ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇଲେ; ପରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା କଲେ ଓ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ତତଃପ୍ରଭୃତି ମିତ୍ରତ୍ଵମ୍ ଅଗମତ୍ ପାକଶାସନଃ ସର୍ଵଲୋକାତିଶାଯିତ୍ଵଂ ବଲମୂର୍ଜୋ ଯଶଃ ଶ୍ରିଯମ୍
ସେଠାରୁ ପରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ମିତ୍ରତା ଲାଗିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଠାରୁ ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ, କୀର୍ତି ଓ ଧନରେ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ପ୍ରାଦାଦ୍ଵଜ୍ରୀତି ସଂତୁଷ୍ଟୋ ଗେଯତାଂ ଭରତେନ ଚ ସା ପୁରୂରଵସଃ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଗାଯନ୍ତୀ ଚରିତଂ ମହତ୍
ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଖୁସି ହୋଇ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଗୀତ ଗାଇବା ପାଇଁ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ, ଉର୍ବଶୀ ପୁରୁରବାଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ତାଙ୍କର ମହାନ କାହାଣୀ ଗାଇଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ଵଯଂଵରଂ ନାମ ଭରତେନ ପ୍ରଵର୍ତିତମ୍ ମେନକାମୁର୍ଵଶୀଂ ରମ୍ଭାଂ ନୃତ୍ଯତେତି ତଦାଦିଶତ୍
ଭରତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସ୍ୱୟଂବର ନାମକ ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କଲେ, ସେଠାରେ ମେନକା, ଉର୍ବଶୀ ଓ ରମ୍ଭାଙ୍କୁ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ନନର୍ତ ସଲଯଂ ତତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମୀରୂପେଣ ଚୋର୍ଵଶୀ ସା ପୁରୂରଵସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୃତ୍ଯନ୍ତୀ କାମପୀଡିତା
ସେଠାରେ ଉର୍ବଶୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ରୂପେ ମନୋହର ଭାବେ ନୃତ୍ୟ କଲେ; ପୁରୁରବାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ଚାହାଣାରେ ଭରି ନୃତ୍ୟ କଲେ।