ସ୍ତ୍ରୀରୂପମ୍ ଅର୍ଧମ୍ ଅକରୋଦ୍ ଅର୍ଧଂ ପୁରୁଷରୂପଵତ୍ ଶତରୂପା ଚ ସା ଖ୍ଯାତା ସାଵିତ୍ରୀ ଚ ନିଗଦ୍ଯତେ
ସେ ନିଜ ଦେହର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶକୁ ଜଣେ ନାରୀର ରୂପ କଲେ, ଅନ୍ୟ ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ ପୁରୁଷ ରୂପରେ ରହିଲା। ସେ ନାରୀ ଶତରୂପା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ଓ ସାବିତ୍ରୀ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାନ୍ତି।
ସରସ୍ଵତ୍ଯ୍ ଅଥ ଗାଯତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ଚ ପରନ୍ତପ ତତଃ ସ୍ଵଦେହସଂଭୂତାମ୍ ଆତ୍ମଜାମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅକଲ୍ପଯତ୍
ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ, ସେ ସରସ୍ୱତୀ, ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ମଧ୍ୟ। ପରେ, ସେ ନିଜ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଏହି କନ୍ୟାକୁ ନିଜ ଝିଅ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ଵ୍ଯଥିତସ୍ ତାଵତ୍ କାମବାଣାର୍ଦିତୋ ଵିଭୁଃ ଅହୋ ରୂପମ୍ ଅହୋ ରୂପମ୍ ଇତି ଚାହ ପ୍ରଜାପତିଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ ଅତି ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଲେ, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହେଲେ। 'ହାଁ, କେତେ ସୁନ୍ଦର! ହାଁ, କେତେ ସୁନ୍ଦର!' ବୋଲି ପ୍ରଜାପତି କହିଲେ।
ତତୋ ଵାସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖା ଭଗିନୀମ୍ ଇତି ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ବ୍ରହ୍ମା ନ କିଂଚିଦ୍ ଦଦୃଶେ ତନ୍ମୁଖାଲୋକନାଦ୍ ଋତେ
ତାପରେ ବାସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ 'ଭଉଣୀ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ଅହୋ ରୂପମ୍ ଅହୋ ରୂପମ୍ ଇତି ପ୍ରାହ ପୁନଃ ପୁନଃ ତତଃ ପ୍ରଣାମନମ୍ରାଂ ତାଂ ପୁନର୍ ଏଵାଭ୍ଯଲୋକଯତ୍
ପୁଣିପୁଣି 'ହାଁ, କେତେ ସୁନ୍ଦର! ହାଁ, କେତେ ସୁନ୍ଦର!' ବୋଲି କହିଲେ। ତାପରେ, ଶିର ନମାଇ, ସେ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ଏକଥର ଦେଖିଲେ।
ଅଥ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଚକ୍ରେ ସା ପିତୁର୍ ଵରଵର୍ଣିନୀ ପୁତ୍ରେଭ୍ଯୋ ଲଜ୍ଜିତସ୍ଯାସ୍ଯ ତଦ୍ରୂପାଲୋକନେଚ୍ଛଯା
ତାପରେ, ସେ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗର ଧାରିଣୀ, ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଲଜ୍ଜାରେ, ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ ନଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ।
ଆଵିର୍ଭୂତଂ ତତ୍ରୋ ଵକ୍ତ୍ରଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ପାଣ୍ଡୁଗଣ୍ଡଵତ୍ ଵିସ୍ମଯସ୍ଫୁରଦୋଷ୍ଠଂ ଚ ପାଶ୍ଚାତ୍ଯମ୍ ଉଦଗାତ୍ ତତଃ
ସେଠାରେ, ତାଙ୍କର ଡାହାଣପଟେ ଏକ ମୁହଁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା, ଯାହା ହଳଦିଆ ଗଣ୍ଡ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଥିଲା। ପଶ୍ଚିମ ପଟେ ଆଉ ଏକ ମୁହଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ହସରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଚତୁର୍ଥମ୍ ଅଭଵତ୍ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଵାମଂ କାମଶରାତୁରମ୍ ତତୋ ଽନ୍ଯଦ୍ ଅଭଵତ୍ ତସ୍ଯ କାମାତୁରତଯା ତଥା
ଚତୁର୍ଥ ମୁହଁ ପଛ ପଟେ, ବାମପଟେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯାହା କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ଥିଲା। ପରେ, ତାଙ୍କର ଆସକ୍ତିରେ, ଏଭଳି ଆଉ ଏକ ମୁହଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଉତ୍ପତନ୍ତ୍ଯାସ୍ ତଦାକାରା ଆଲୋକନକୁତୂହଲାତ୍ ସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ଯତ୍ କୃତଂ ତେନ ତପଃ ପରମଦାରୁଣମ୍
ସେ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଆକାର ଧାରଣ କରି ଉଠିଲେ, ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକତାରୁ, ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ସେ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେହି ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଥିଲା।
ତତ୍ ସର୍ଵଂ ନାଶମ୍ ଅଗମତ୍ ସ୍ଵସୁତୋପଗମେଚ୍ଛଯା ତେନୋର୍ଧ୍ଵଂ ଵକ୍ତ୍ରମ୍ ଅଭଵତ୍ ପଞ୍ଚମଂ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ ଆଵିର୍ଭଵଜ୍ଜଟାଭିଶ୍ ଚ ତଦ୍ ଵକ୍ତ୍ରଂ ଚାଵୃଣୋତ୍ ପ୍ରଭୁଃ
ତାଙ୍କର ନିଜ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ନିକଟ କରିବା ଇଚ୍ଛାରୁ ସେ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ବିନଷ୍ଟ ହେଲା; ତାପରେ, ସେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପରେ ପଞ୍ଚମ ମୁହଁ ଦେଖାଦେଲା, ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ତାହାକୁ ଜଟା ଦ୍ୱାରା ଢାକିଦେଲେ।
ତତସ୍ ତାନ୍ ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ବ୍ରହ୍ମା ପୁତ୍ରାନ୍ ଆତ୍ମସମୁଦ୍ଭଵାନ୍ ପ୍ରଜାଃ ସୃଜଧ୍ଵମ୍ ଅଭିତଃ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷୀଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅମାନେକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଦେବତା, ଅସୁର ଏବଂ ମଣିଷମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କର।'
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତାସ୍ ତତଃ ସର୍ଵେ ସସୃଜୁର୍ ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଜାଃ ଗତେଷୁ ତେଷୁ ସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରଣାମାଵନତାମ୍ ଇମାମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯାଇଥିବାବେଳେ, ଏହି ଜଣେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରହିଗଲେ।
ଉପଯେମେ ସ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଶତରୂପାମ୍ ଅନିନ୍ଦିତାମ୍ ସଂବଭୂଵ ତଯା ସାର୍ଧମ୍ ଅତିକାମାତୁରୋ ଵିଭୁଃ ସଲଜ୍ଜାଂ ଚକମେ ଦେଵଃ କମଲୋଦରମନ୍ଦିରେ
ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଶତରୂପାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଅତି ଆଗ୍ରହରୁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ, ଲଜ୍ଜିତ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଭି ଭଗବାନ୍ କମଳ ଗୃହରେ ତାଙ୍କୁ ଭୋଗ କଲେ।
ଯାଵଦ୍ ଅବ୍ଦଶତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଯଥାନ୍ଯଃ ପ୍ରାକୃତୋ ଜନଃ ତତଃକାଲେନ ମହତା ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରୋ ଽଭଵନ୍ ମନୁଃ
ଏଭଳି ଏକ ଶତ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଯେପରି ରହନ୍ତି, ସେମିତି ରହିଲେ; ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ହେଲେ—ମନୁ।
ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୋ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ସ ଵିରାଡ୍ ଇତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ ତଦ୍ରୂପଗୁଣସାମାନ୍ଯାଦ୍ ଅଧିପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ
ସେ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ, ସେ ବିରାଟ୍ ଭି ଡାକାଯାଏ। ତାଙ୍କର ଆକୃତି, ଗୁଣ ଓ ସ୍ୱଭାବ ଏକ ହେବାରୁ, ସେ ଆଦି ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵୈରାଜା ଯତ୍ର ତେ ଜାତା ବହଵଃ ଶଂସିତଵ୍ରତାଃ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵା ମହାଭାଗାଃ ସପ୍ତ ସପ୍ତ ତଥାପରେ
ତାଙ୍କଠାରୁ ବହୁତ ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ବୈରାଜ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ଏବଂ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ଠାରୁ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସାତ ଏବଂ ପୁନି ସାତ ଜଣ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ସ୍ଵାରୋଚିଷାଦ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ତେ ବ୍ରହ୍ମତୁଲ୍ଯସ୍ଵରୂପିଣଃ ଔତ୍ତମିପ୍ରମୁଖାସ୍ ତଦ୍ଵଦ୍ ଯେସାଂ ତ୍ଵଂ ସପ୍ତମୋ ଽଧୁନା
ସ୍ୱାରୋଚିଷ ଆଦି ସମସ୍ତେ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରି ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଆଦି ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ଭି ଏଭଳି; ଏବେ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସପ୍ତମ।
ଅହୋ କଷ୍ଟତରଂ ଚୈତଦ୍ ଅଙ୍ଗଜାଗମନଂ ଵିଭୋ କଥଂ ନ ଦୋଷମଗମତ୍ କର୍ମଣାନେନ ପଦ୍ମଭୂଃ
ହାୟ, ଏହି ନିଜ ଜନ୍ମର ମିଳନ ଆଉ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦାୟକ; କିପରି ପଦ୍ମଯୋନି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ମଧ୍ୟ ଦୋଷୀ ହେଲେ ନାହିଁ?
ପରସ୍ପରଂ ଚ ସମ୍ବନ୍ଧଃ ସଗୋତ୍ରାଣାମ୍ ଅଭୂତ୍ କଥମ୍ ଵୈଵାହିକସ୍ତତ୍ସୁତାନାଂ ଛିନ୍ଦ୍ଧି ମେ ସଂଶଯଂ ଵିଭୋ
ଏବଂ ସେଇ ଗୋତ୍ରର ମଧ୍ୟରେ କିପରି ବିବାହ ସମ୍ପର୍କ ହେଲା? ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ଦିଵ୍ଯେଯମାଦିସୃଷ୍ଟିସ୍ତୁ ରଜୋଗୁଣସମୁଦ୍ଭଵା ଅତୀନ୍ଦ୍ରିଯେନ୍ଦ୍ରିଯା ତଦ୍ଵଦ୍ ଅତୀନ୍ଦ୍ରିଯଶରୀରିକା
ଏହି ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ରଜୋଗୁଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଅପରିଚ୍ଛେଦ୍ୟ, ଏବଂ ଏହାର ଦେହ ଭି ଏଭଳି ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଅପରିଚ୍ଛେଦ୍ୟ।
ଦିଵ୍ଯତେଜୋମଯୀ ଭୂପ ଦିଵ୍ଯଜ୍ଞାନସମୁଦ୍ଭଵା ନ ମର୍ତ୍ଯୈରଭିତଃ ଶକ୍ଯା ଵକ୍ତୁଂ ଵୈ ମାଂସଚକ୍ଷୁଭିଃ
ହେ ରାଜା, ଏହା ଦିବ୍ୟ ଆଲୋକରେ ଗଠିତ, ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହାକୁ ମାନବମାନେ ମାଂସ ଚକ୍ଷୁରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଯଥା ଭୁଜଂଗାଃ ସର୍ପାଣାମ୍ ଆକାଶଂ ଵିଶ୍ଵପକ୍ଷିଣାମ୍ ଵିଦନ୍ତି ମାର୍ଗଂ ଦିଵ୍ଯାନାଂ ଦିଵ୍ଯା ଏଵ ନ ମାନଵାଃ
ଯେପରି ସାପମାନେ ନିଜ ମାର୍ଗ ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଆକାଶ ଜାଣନ୍ତି, ସେପରି ଦିବ୍ୟମାନେ ଦିବ୍ୟଙ୍କ ମାର୍ଗ ଜାଣନ୍ତି, ମଣିଷମାନେ ନୁହଁନ୍ତି।
କାର୍ଯାକାର୍ଯେ ନ ଦେଵାନାଂ ଶୁଭାଶୁଭଫଲପ୍ରଦେ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାନ୍ନ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତଦ୍ଵିଚାରୋ ନୃଣାଂ ଶୁଭଃ
ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି କରଣୀୟ ଓ ଅକରଣୀୟ ନାହିଁ, ନା ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ; ତେଣୁ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏପରି ବିଚାର ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହଁ।
ଅନ୍ଯଚ୍ଚ ସର୍ଵଵେଦାନାମ୍ ଅଧିଷ୍ଠାତା ଚତୁର୍ମୁଖଃ ଗାଯତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ ଅଙ୍ଗଭୂତା ନିଗଦ୍ଯତେ
ଏହା ସହିତ, ସମସ୍ତ ବେଦର ଅଧିପତି ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା; ଏହିପରି, ଗାୟତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ଅମୂର୍ତଂ ମୂର୍ତିମଦ୍ ଵାପି ମିଥୁନଂ ତତ୍ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ଵିରିଞ୍ଚିର୍ ଯତ୍ର ଭଗଵାଂସ୍ ତତ୍ର ଦେଵୀ ସରସ୍ଵତୀ ଭାରତୀ ଯତ୍ର ଯତ୍ରୈଵ ତତ୍ର ତତ୍ର ପ୍ରଜାପତିଃ
ନିରାକାର କିମ୍ବା ସାକାର ଯେଉଁ ଦମ୍ପତି, ସେମାନେ ଘୋଷିତ; ଯେଉଁଠି ବିରିଞ୍ଚି ଭଗବାନ୍ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି—ଯେଉଁଠି ଭାରତୀ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ପ୍ରଜାପତି ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଯଥାତପୋ ନ ରହିତଶ୍ ଛାଯଯା ଦୃଶ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍ ଗାଯତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମଣଃପାର୍ଶ୍ଵଂ ତଥୈଵ ନ ଵିମୁଞ୍ଚତି
ଯେପରି ତାପ ଛାୟା ବିନା କେବେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ଗାୟତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖରୁ କେବେ ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ।
ଵେଦରାଶିଃ ସ୍ମୃତୋ ବ୍ରହ୍ମା ସାଵିତ୍ରୀ ତଦଧିଷ୍ଠିତା ତସ୍ମାନ୍ନ କଶ୍ଚିଦ୍ଦୋଷଃ ସ୍ଯାତ୍ ସାଵିତ୍ରୀଗମନେ ଵିଭୋ
ବେଦମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀ ସେଥିରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେବାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।
ତଥାପି ଲଜ୍ଜାଵନତଃ ପ୍ରଜାପତିର୍ ଅଭୂତ୍ପୁରା ସ୍ଵସୁତୋପଗମାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଶଶାପ କୁସୁମାଯୁଧମ୍
ତଥାପି, ପୁରୁଣା ଦିନରେ ପ୍ରଜାପତି ନିଜ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ନିକଟ କରି ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା କାମଦେବଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଯସ୍ମାନ୍ମମାଭିଭଵତା ମନଃ ସଂକ୍ଷୋଭିତଂ ଶରୈଃ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଦ୍ଦେହମଚିରାଦ୍ ରୁଦ୍ରୋ ଭସ୍ମୀକରିଷ୍ଯତି
ତୁମର ଶରରେ ମୋର ମନ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ଏହିକାରଣରୁ ଶୀଘ୍ର ରୁଦ୍ର ତୁମ ଦେହକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବେ।
ତତଃ ପ୍ରସାଦଯାମାସ କାମଦେଵଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖମ୍ ନ ମାମକାରଣେ ଶପ୍ତୁଂ ତ୍ଵମିହାର୍ହସି ମାନଦ
ତାପରେ କାମଦେବ ଚାରିମୁହାଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ: 'ହେ ମାନଦାତା, ଆପଣ ନିଜ କାରଣରେ ମୋତେ ଏଠାରେ ଶାପ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'