ପାତାଲାଦୁତ୍ପତିଷ୍ଣୋର୍ ମକରଵସତଯୋ ଯସ୍ଯ ପୁଚ୍ଛାଭିଘାତାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଖଣ୍ଡଵ୍ଯତିକରଵିହିତଵ୍ଯତ୍ଯଯେନାପତନ୍ତି ଵିଷ୍ଣୋର୍ମତ୍ସ୍ଯାଵତାରେ ସକଲଵସୁମତୀମଣ୍ଡଲଂ ଵ୍ଯଶ୍ନୁଵାନାସ୍ ତସ୍ଯାସ୍ଯୋଦୀରିତାନାଂ ଧ୍ଵନିର୍ ଅପହରତାଦ୍ ଅଶ୍ରିଯଂ ଵଃ ଶ୍ରୁତୀନାମ୍
ଯିଏ ତଳଭୂମିରୁ ଉପରକୁ ତାଙ୍କର ପୁଛ ଦେଇ ମାରି, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡକୁ ଉଲଟାଇ ଦେଲେ, ଏବଂ ମାଛ ରୂପେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଆବୃତ କଲେ, ସେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥାର ଶବ୍ଦ ତୁମର ଶ୍ରବଣରୁ ସମସ୍ତ ଅଶୁଭତା ଦୂର କରୁ।
ନାରାଯଣଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ନରଂ ଚୈଵ ନରୋତ୍ତମମ୍ ଦେଵୀଂ ସରସ୍ଵତୀଂ ଚୈଵ ତତୋ ଜଯମ୍ ଉଦୀରଯେତ୍
ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟ ନରଙ୍କୁ ଏବଂ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପରେ ବିଜୟର କଥା କହିବା ଉଚିତ।
ଅଜୋ ଽପି ଯଃ କ୍ରିଯାଯୋଗାନ୍ ନାରାଯଣ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ତ୍ରିଗୁଣାଯ ତ୍ରିଵେଦାଯ ନମସ୍ ତସ୍ମୈ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵେ
ଯିଏ ଜନ୍ମହୀନ ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ପରିଚିତ, ତିନି ଗୁଣ ଓ ତିନି ବେଦର ମାଲିକ, ସେଇ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ସୂତମେକାଗ୍ରମାସୀନଂ ନୈମିଷାରଣ୍ଯଵାସିନଃ ମୁନଯୋ ଦୀର୍ଘସତ୍ତ୍ରାନ୍ତେ ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ ଦୀର୍ଘସଂହିତାମ୍
ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଋଷିମାନେ, ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତିରେ, ଏକାଗ୍ର ମନେ ବସିଥିବା ସୂତଙ୍କୁ ବିଶାଳ ପୁରାତନ କଥା ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତାସୁ ପୁରାଣୀଷୁ ଧର୍ମ୍ଯାସୁ ଲଲିତାସୁ ଚ କଥାସୁ ଶୌନକାଦ୍ଯାସ୍ ତୁ ଅଭିନନ୍ଦ୍ଯ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ପୁରାତନ, ଧାର୍ମିକ ଓ ମନୋହର କଥାଗୁଡ଼ିକ ଯେତେବେଳେ କହାଯାଉଥିଲା, ଶୌନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୁନିପୁନି ଆନନ୍ଦ ଜଣାଇଲେ।
କଥିତାନି ପୁରାଣାନି ଯାନ୍ଯସ୍ମାକଂ ତ୍ଵଯାନଘ ତାନ୍ଯେଵାମୃତକଲ୍ପାନି ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମହେ ପୁନଃ
ହେ ନିର୍ମଳ, ଆପଣ ଯେଉଁ ପୁରାତନ କଥାଗୁଡ଼ିକ କହିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅମୃତ ସମାନ; ଆମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନିଥରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁୁଛୁ।
କଥଂ ସସର୍ଜ ଭଗଵଂଲ୍ ଲୋକନାଥଶ୍ଚରାଚରମ୍ କସ୍ମାଚ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ମତ୍ସ୍ଯରୂପତ୍ଵମ୍ ଆଶ୍ରିତଃ
ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ, କିପରି ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରେ ବିଷ୍ଣୁ ମାଛ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ?
ଭୈରଵତ୍ଵଂ ଭଵସ୍ଯାପି ପୁରାରିତ୍ଵଂ ଚ କେନ ହି କସ୍ଯ ହେତୋଃ କପାଲିତ୍ଵଂ ଜଗାମ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜଃ
ଭବ କେଉଁ କାରଣରେ ଭୟଙ୍କର ହେଲେ, ଏବଂ ପୁରୀମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହେଲେ? ବୃଷଭଧ୍ୱଜ କେଉଁ ହେତୁରେ କପାଳଧାରୀ ହେଲେ?
ସର୍ଵମ୍ ଏତତ୍ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସୂତ ଵିସ୍ତରଶଃ କ୍ରମାତ୍ ତ୍ଵଦ୍ଵାକ୍ଯେନାମୃତସ୍ଯେଵ ନ ତୃପ୍ତିରିହ ଜାଯତେ
ହେ ସୂତ, ଏସବୁ କଥା ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଏକ ପରେ ଏକ କହ, ଯେପରି ଅମୃତ ଶୁଣିଲେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ଆସେନାହିଁ, ସେପରି ତୁମ କଥା ଶୁଣିଲେ ଆମେ କେବେ ଅକ୍ଷୁଦ୍ର ହେଉନାହିଁ।
ପୁଣ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରମ୍ ଆଯୁଷ୍ଯମ୍ ଇଦାନୀଂ ଶୃଣୁତ ଦ୍ଵିଜାଃ ମାତ୍ସ୍ଯଂ ପୁରାଣମଖିଲଂ ଯଜ୍ଜଗାଦ ଗଦାଧରଃ
ଏବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପବିତ୍ର, ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଆୟୁଷ୍ୟଦାୟକ ମାତ୍ସ୍ୟ ପୁରାଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣ, ଯାହା ଗଦାଧର କହିଥିଲେ।
ପୁରା ରାଜା ମନୁର୍ ନାମ ଚୀର୍ଣଵାନ୍ ଵିପୁଲଂ ତପଃ ପୁତ୍ରେ ରାଜ୍ଯଂ ସମାରୋପ୍ଯ କ୍ଷମାଵାନ୍ ରଵିନନ୍ଦନଃ
ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ରାଜା ମନୁ ନାମକ, ମହା ତପସ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ଭଳି ଧୈର୍ୟ ଧରିଥିଲେ।
ମଲଯସ୍ଯୈକଦେଶେ ତୁ ସର୍ଵାତ୍ମଗୁଣସଂଯୁତଃ ସମଦୁଃଖସୁଖୋ ଵୀରଃ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ ଯୋଗମ୍ ଉତ୍ତମମ୍
ମଲୟ ପର୍ବତର ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସମ ଦୁଃଖ-ସୁଖରେ ଅଟୁଟ ରହିଥିବା ସେ ଶୂରବୀର ରାଜା ଉତ୍ତମ ଯୋଗ ଲାଭ କଲେ।
ବଭୂଵ ଵରଦଶ୍ ଚାସ୍ଯ ଵର୍ଷାଯୁତଶତେ ଗତେ ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ପ୍ରୋଵାଚ ପ୍ରୀତଃ ସ କମଲାସନଃ
ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, କମଳାସନ ଭଗବାନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, 'ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ମାଗ' ବୋଲି ବର ଦେଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ ରାଜା ପ୍ରଣମ୍ଯ ସ ପିତାମହମ୍ ଏକମ୍ ଏଵାହମ୍ ଇଚ୍ଛାମି ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵରମନୁତ୍ତମମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାଜା ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଏକ ଅପୂର୍ବ ବର ଚାହଁୁଛି।'
ଭୂତଗ୍ରାମସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ସ୍ଥାଵରସ୍ଯ ଚରସ୍ଯ ଚ ଭଵେଯଂ ରକ୍ଷଣାଯାଲଂ ପ୍ରଲଯେ ସମୁପସ୍ଥିତେ
ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ମୁଁ ଯଥେଷ୍ଟ ହେଉ।
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଃ ସୁମହତୀ ଖାତ୍ପପାତ ସୁରାର୍ପିତା
'ତଥା ହେଉ' ବୋଲି ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା କହି, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଦେବତାମାନେ ଦେଇଥିବା ବିଶାଳ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ଆକାଶରୁ ପଡ଼ିଲା।
କଦାଚିଦାଶ୍ରମେ ତସ୍ଯ କୁର୍ଵତଃ ପିତୃତର୍ପଣମ୍ ପପାତ ପାଣ୍ଯୋର୍ ଉପରି ଶଫରୀ ଜଲସଂଯୁତା
ଏକଥର, ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପିତୃତର୍ପଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ଜଳ ସହିତ ଏକ ଛୋଟ ମାଛ ତାଙ୍କ ହାତ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଚ୍ଛଫରୀରୂପଂ ସ ଦଯାଲୁର୍ମହୀପତିଃ ରକ୍ଷଣାଯାକରୋଦ୍ଯତ୍ନଂ ସ ତସ୍ମିନ୍କରକୋଦରେ
ସେ ମାଛ ଦେଖି, ଦୟାଳୁ ରାଜା ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ହାତର ଗହ୍ବରରେ ରଖିଲେ।
ଅହୋରାତ୍ରେଣ ଚୈକେନ ଷୋଡଶାଙ୍ଗୁଲଵିସ୍ତୃତଃ ସୋ ଽଭଵନ୍ମତ୍ସ୍ଯରୂପେଣ ପାହି ପାହୀତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
କେବଳ ଏକ ଦିନ ଓ ରାତିରେ, ସେ ମାଛର ଆକାରରେ ଷୋଳ ଆଙ୍ଗୁଳ ଚଉଡ଼ା ହେଲା। ସେ କହିଲେ, 'ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର!'
ସ ତମାଦାଯ ମଣିକେ ପ୍ରାକ୍ଷିପଜ୍ଜଲଚାରିଣମ୍ ତତ୍ରାପି ଚୈକରାତ୍ରେଣ ହସ୍ତତ୍ରଯମ୍ ଅଵର୍ଧତ
ସେ ମାଛଟିକୁ ନେଇ ଏକ ଛୋଟ ଘରାରେ ପକାଇଲେ। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ରାତିରେ, ମାଛଟି ତିନି ହାତ ଲମ୍ବା ହେଲା।
ପୁନଃ ପ୍ରାହାର୍ତନାଦେନ ସହସ୍ରକିରଣାତ୍ମଜମ୍ ସ ମତ୍ସ୍ଯଃ ପାହି ପାହୀତି ତ୍ଵାମହଂ ଶରଣଂ ଗତଃ
ପୁଣି ଦୁଃଖର ସ୍ୱରରେ, ସେ ମାଛଟି ସୂର୍ଯ୍ୟର ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲା, 'ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି।'
ତତଃ ସ କୂପେ ତଂ ମତ୍ସ୍ଯଂ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ ରଵିନନ୍ଦନଃ ଯଦା ନ ମାତି ତତ୍ରାପି କୂପେ ମତ୍ସ୍ଯଃ ସରୋଵରେ
ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ରାଜା ସେ ମାଛଟିକୁ ଏକ କୁଆଁରେ ରଖିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ମାଛଟି ଫିଟ୍ ହେଲାନି, ତେଣୁ ଏବେ ଏକ ଝିଲିକୁ ନେଇଯିବାଗଲା।
କ୍ଷିପ୍ତୋ ଽସୌ ପୃଥୁତାମାଗାତ୍ ପୁନର୍ ଯୋଜନସଂମିତାମ୍ ତତ୍ରାପ୍ଯାହ ପୁନର୍ ଦୀନଃ ପାହି ପାହି ନୃପୋତ୍ତମ
ଝିଲିରେ ପକାଇବା ସହିତ, ସେ ମାଛଟି ବଡ଼ ହେଇ ଏକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ହେଲା। ପୁଣି ଦୁଃଖରେ ସେ କହିଲା, 'ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ!'
ତତଃ ସ ମନୁନା କ୍ଷିପ୍ତୋ ଗଙ୍ଗାଯାମପ୍ଯଵର୍ଧତ ଯଦା ତଦା ସମୁଦ୍ରେ ତଂ ପ୍ରାକ୍ଷିପନ୍ମେଦିନୀପତିଃ
ତାପରେ ମନୁ ସେ ମାଛଟିକୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଛାଡ଼ିଲେ। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ମାଛଟି ବଡ଼ିଲା। ଏହା ଦେଖି ଭୂମିପତି ସେଉଁଠି ମାଛଟିକୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ନେଇ ଦେଲେ।
ଯଦା ସମୁଦ୍ରମଖିଲଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯାସୌ ସମୁପସ୍ଥିତଃ ତଦା ପ୍ରାହ ମନୁର୍ଭୀତଃ କୋ ଽପି ତ୍ଵମସୁରେଶ୍ଵରଃ
ଯେତେବେଳେ ସେ ମାଛଟି ସମୁଦ୍ରକୁ ପୂରା ଭରିଦେଲା ଓ ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ମନୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ କହିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ, ଦାନବମାନଙ୍କର ନାଥ?'
ଅଥଵା ଵାସୁଦେଵସ୍ତ୍ଵମ୍ ଅନ୍ଯ ଈଦୃକ୍କଥଂ ଭଵେତ୍ ଯୋଜନାଯୁତଵିଂଶତ୍ଯା କସ୍ଯ ତୁଲ୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ଵପୁଃ
ନାହିଁ, ହେତେ ତୁମେ ବସୁଦେବ ନୁହେଁ କି? ଏପରି ଆକାର ଆଉ କାହାର ହେବ? କିଏ ଏହି ପ୍ରମାଣର ଦେହ ରଖିପାରିବ?
ଜ୍ଞାତସ୍ତ୍ଵଂ ମତ୍ସ୍ଯରୂପେଣ ମାଂ ଖେଦଯସି କେଶଵ ହୃଷୀକେଶ ଜଗନ୍ନାଥ ଜଗଦ୍ଧାମ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିଛି, ହେ କେଶବ! ତୁମେ ମାଛର ଆକାରରେ ମୋତେ ଅସୁବିଧା ଦେଉଛ। ହେ ହୃଷୀକେଶ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ ମତ୍ସ୍ଯରୂପୀ ଜନାର୍ଦନଃ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ଚୋଵାଚ ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାତସ୍ ତ୍ଵଯାନଘ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମାଛର ଆକାରରେ କହିଲେ, 'ଭଲ କହିଛ, ଭଲ କହିଛ! ହେ ପାପହୀନ, ତୁମେ ଠିକ୍ ଭାବେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିଛ।'
ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ମେଦିନୀ ମେଦିନୀପତେ ଭଵିଷ୍ଯତି ଜଲେ ମଗ୍ନା ସଶୈଲଵନକାନନା
ଖୁବ ଶୀଘ୍ର, ହେ ଭୂମିର ରାଜା, ପୃଥିବୀ ତାହାର ପାହାଡ଼, ଅରଣ୍ୟ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ, ପାଣିରେ ଡୁବିଯିବ।
ନୌର୍ ଇଯଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ନିକାଯେନ ଵିନିର୍ମିତା ମହାଜୀଵନିକାଯସ୍ଯ ରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ମହୀପତେ
ଏହି ନୌକାଟି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏକଠି ମିଶି ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ହେ ରାଜା, ବଡ଼ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ।