ମତ୍ସ୍ଯପୁରାଣମ୍

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयम् उदीरयेत्

ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟ ନରଙ୍କୁ ଏବଂ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପରେ ବିଜୟର କଥା କହିବା ଉଚିତ।

अजो ऽपि यः क्रियायोगान् नारायण इति स्मृतः त्रिगुणाय त्रिवेदाय नमस् तस्मै स्वयम्भुवे

ଯିଏ ଜନ୍ମହୀନ ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ପରିଚିତ, ତିନି ଗୁଣ ଓ ତିନି ବେଦର ମାଲିକ, ସେଇ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।

सूतमेकाग्रमासीनं नैमिषारण्यवासिनः मुनयो दीर्घसत्त्रान्ते पप्रच्छुर् दीर्घसंहिताम्

ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଋଷିମାନେ, ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତିରେ, ଏକାଗ୍ର ମନେ ବସିଥିବା ସୂତଙ୍କୁ ବିଶାଳ ପୁରାତନ କଥା ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।

प्रवृत्तासु पुराणीषु धर्म्यासु ललितासु च कथासु शौनकाद्यास् तु अभिनन्द्य मुहुर्मुहुः

ପୁରାତନ, ଧାର୍ମିକ ଓ ମନୋହର କଥାଗୁଡ଼ିକ ଯେତେବେଳେ କହାଯାଉଥିଲା, ଶୌନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୁନିପୁନି ଆନନ୍ଦ ଜଣାଇଲେ।

कथितानि पुराणानि यान्यस्माकं त्वयानघ तान्येवामृतकल्पानि श्रोतुम् इच्छामहे पुनः

ହେ ନିର୍ମଳ, ଆପଣ ଯେଉଁ ପୁରାତନ କଥାଗୁଡ଼ିକ କହିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅମୃତ ସମାନ; ଆମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନିଥରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁୁଛୁ।

कथं ससर्ज भगवंल् लोकनाथश्चराचरम् कस्माच्च भगवान् विष्णुर् मत्स्यरूपत्वम् आश्रितः

ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ, କିପରି ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରେ ବିଷ୍ଣୁ ମାଛ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ?

भैरवत्वं भवस्यापि पुरारित्वं च केन हि कस्य हेतोः कपालित्वं जगाम वृषभध्वजः

ଭବ କେଉଁ କାରଣରେ ଭୟଙ୍କର ହେଲେ, ଏବଂ ପୁରୀମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହେଲେ? ବୃଷଭଧ୍ୱଜ କେଉଁ ହେତୁରେ କପାଳଧାରୀ ହେଲେ?

सर्वम् एतत् समाचक्ष्व सूत विस्तरशः क्रमात् त्वद्वाक्येनामृतस्येव न तृप्तिरिह जायते

ହେ ସୂତ, ଏସବୁ କଥା ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଏକ ପରେ ଏକ କହ, ଯେପରି ଅମୃତ ଶୁଣିଲେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ଆସେନାହିଁ, ସେପରି ତୁମ କଥା ଶୁଣିଲେ ଆମେ କେବେ ଅକ୍ଷୁଦ୍ର ହେଉନାହିଁ।

पुण्यं पवित्रम् आयुष्यम् इदानीं शृणुत द्विजाः मात्स्यं पुराणमखिलं यज्जगाद गदाधरः

ଏବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପବିତ୍ର, ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଆୟୁଷ୍ୟଦାୟକ ମାତ୍ସ୍ୟ ପୁରାଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣ, ଯାହା ଗଦାଧର କହିଥିଲେ।

पुरा राजा मनुर् नाम चीर्णवान् विपुलं तपः पुत्रे राज्यं समारोप्य क्षमावान् रविनन्दनः

ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ରାଜା ମନୁ ନାମକ, ମହା ତପସ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ଭଳି ଧୈର୍ୟ ଧରିଥିଲେ।

मलयस्यैकदेशे तु सर्वात्मगुणसंयुतः समदुःखसुखो वीरः प्राप्तवान् योगम् उत्तमम्

ମଲୟ ପର୍ବତର ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସମ ଦୁଃଖ-ସୁଖରେ ଅଟୁଟ ରହିଥିବା ସେ ଶୂରବୀର ରାଜା ଉତ୍ତମ ଯୋଗ ଲାଭ କଲେ।

बभूव वरदश् चास्य वर्षायुतशते गते वरं वृणीष्व प्रोवाच प्रीतः स कमलासनः

ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, କମଳାସନ ଭଗବାନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, 'ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ମାଗ' ବୋଲି ବର ଦେଲେ।

एवमुक्तो ऽब्रवीद् राजा प्रणम्य स पितामहम् एकम् एवाहम् इच्छामि त्वत्तो वरमनुत्तमम्

ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାଜା ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଏକ ଅପୂର୍ବ ବର ଚାହଁୁଛି।'

भूतग्रामस्य सर्वस्य स्थावरस्य चरस्य च भवेयं रक्षणायालं प्रलये समुपस्थिते

ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ମୁଁ ଯଥେଷ୍ଟ ହେଉ।

एवमस्त्विति विश्वात्मा तत्रैवान्तरधीयत पुष्पवृष्टिः सुमहती खात्पपात सुरार्पिता

'ତଥା ହେଉ' ବୋଲି ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା କହି, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଦେବତାମାନେ ଦେଇଥିବା ବିଶାଳ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ଆକାଶରୁ ପଡ଼ିଲା।

कदाचिदाश्रमे तस्य कुर्वतः पितृतर्पणम् पपात पाण्योर् उपरि शफरी जलसंयुता

ଏକଥର, ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପିତୃତର୍ପଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ଜଳ ସହିତ ଏକ ଛୋଟ ମାଛ ତାଙ୍କ ହାତ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।

दृष्ट्वा तच्छफरीरूपं स दयालुर्महीपतिः रक्षणायाकरोद्यत्नं स तस्मिन्करकोदरे

ସେ ମାଛ ଦେଖି, ଦୟାଳୁ ରାଜା ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ହାତର ଗହ୍ବରରେ ରଖିଲେ।

अहोरात्रेण चैकेन षोडशाङ्गुलविस्तृतः सो ऽभवन्मत्स्यरूपेण पाहि पाहीति चाब्रवीत्

କେବଳ ଏକ ଦିନ ଓ ରାତିରେ, ସେ ମାଛର ଆକାରରେ ଷୋଳ ଆଙ୍ଗୁଳ ଚଉଡ଼ା ହେଲା। ସେ କହିଲେ, 'ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର!'

स तमादाय मणिके प्राक्षिपज्जलचारिणम् तत्रापि चैकरात्रेण हस्तत्रयम् अवर्धत

ସେ ମାଛଟିକୁ ନେଇ ଏକ ଛୋଟ ଘରାରେ ପକାଇଲେ। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ରାତିରେ, ମାଛଟି ତିନି ହାତ ଲମ୍ବା ହେଲା।

पुनः प्राहार्तनादेन सहस्रकिरणात्मजम् स मत्स्यः पाहि पाहीति त्वामहं शरणं गतः

ପୁଣି ଦୁଃଖର ସ୍ୱରରେ, ସେ ମାଛଟି ସୂର୍ଯ୍ୟର ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲା, 'ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି।'

ततः स कूपे तं मत्स्यं प्राहिणोद् रविनन्दनः यदा न माति तत्रापि कूपे मत्स्यः सरोवरे

ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ରାଜା ସେ ମାଛଟିକୁ ଏକ କୁଆଁରେ ରଖିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ମାଛଟି ଫିଟ୍ ହେଲାନି, ତେଣୁ ଏବେ ଏକ ଝିଲିକୁ ନେଇଯିବାଗଲା।

क्षिप्तो ऽसौ पृथुतामागात् पुनर् योजनसंमिताम् तत्राप्याह पुनर् दीनः पाहि पाहि नृपोत्तम

ଝିଲିରେ ପକାଇବା ସହିତ, ସେ ମାଛଟି ବଡ଼ ହେଇ ଏକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ହେଲା। ପୁଣି ଦୁଃଖରେ ସେ କହିଲା, 'ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ!'

ततः स मनुना क्षिप्तो गङ्गायामप्यवर्धत यदा तदा समुद्रे तं प्राक्षिपन्मेदिनीपतिः

ତାପରେ ମନୁ ସେ ମାଛଟିକୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଛାଡ଼ିଲେ। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ମାଛଟି ବଡ଼ିଲା। ଏହା ଦେଖି ଭୂମିପତି ସେଉଁଠି ମାଛଟିକୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ନେଇ ଦେଲେ।

यदा समुद्रमखिलं व्याप्यासौ समुपस्थितः तदा प्राह मनुर्भीतः को ऽपि त्वमसुरेश्वरः

ଯେତେବେଳେ ସେ ମାଛଟି ସମୁଦ୍ରକୁ ପୂରା ଭରିଦେଲା ଓ ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ମନୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ କହିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ, ଦାନବମାନଙ୍କର ନାଥ?'

अथवा वासुदेवस्त्वम् अन्य ईदृक्कथं भवेत् योजनायुतविंशत्या कस्य तुल्यं भवेद्वपुः

ନାହିଁ, ହେତେ ତୁମେ ବସୁଦେବ ନୁହେଁ କି? ଏପରି ଆକାର ଆଉ କାହାର ହେବ? କିଏ ଏହି ପ୍ରମାଣର ଦେହ ରଖିପାରିବ?

ज्ञातस्त्वं मत्स्यरूपेण मां खेदयसि केशव हृषीकेश जगन्नाथ जगद्धाम नमो ऽस्तु ते

ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିଛି, ହେ କେଶବ! ତୁମେ ମାଛର ଆକାରରେ ମୋତେ ଅସୁବିଧା ଦେଉଛ। ହେ ହୃଷୀକେଶ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।

एवमुक्तः स भगवान् मत्स्यरूपी जनार्दनः साधु साध्विति चोवाच सम्यग्ज्ञातस् त्वयानघ

ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମାଛର ଆକାରରେ କହିଲେ, 'ଭଲ କହିଛ, ଭଲ କହିଛ! ହେ ପାପହୀନ, ତୁମେ ଠିକ୍ ଭାବେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିଛ।'

अचिरेणैव कालेन मेदिनी मेदिनीपते भविष्यति जले मग्ना सशैलवनकानना

ଖୁବ ଶୀଘ୍ର, ହେ ଭୂମିର ରାଜା, ପୃଥିବୀ ତାହାର ପାହାଡ଼, ଅରଣ୍ୟ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ, ପାଣିରେ ଡୁବିଯିବ।

नौर् इयं सर्वदेवानां निकायेन विनिर्मिता महाजीवनिकायस्य रक्षणार्थं महीपते

ଏହି ନୌକାଟି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏକଠି ମିଶି ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ହେ ରାଜା, ବଡ଼ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ।