ଏକ ପବିତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନର ଶୁଭ ଅବସରରେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଗୋବର୍ଧନ, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, କୃପୁଚନ୍ଦ୍ର, ପୃଥୁଦକ, ସହସ୍ରକ୍ଷ, ହିରଣ୍ୟକ୍ଷ ଏବଂ କଦଳୀ ନଦୀର ପବିତ୍ରତା ବିଶେଷ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏଠି ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ସଉମିତ୍ରୀଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର, ଇନ୍ଦ୍ରକିଳା, ମହା ନାଦା ଏବଂ ପ୍ରିୟମେଳକା ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ବିଶେଷ କ୍ରିୟା, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଏବଂ ପିତୃୟଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ସଦା ବିଶେଷ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଏଠି ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଏକ ଶତ କୋଟି ଗୁଣା ଅଧିକ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ପବିତ୍ର ବାହୁଦା ନଦୀ ଏବଂ ଶୁଭ ସିଦ୍ଧବନ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱ ରଖିଛି। ପାଶୁପତ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ପାର୍ବତିକା ନଦୀର ପବିତ୍ରତା ବିଶେଷ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏଠି ଦିଆଯାଇଥିବା ପିତୃୟଜ୍ଞ ଦାନ ଏକ ଶତ କୋଟି ଗୁଣା ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ଯେଉଁଠି ଏକ ହଜାର ଲିଙ୍ଗ ଯୋଗ ହୋଇଛି, ସେଠି ପିତୃତୀର୍ଥ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରଖିଛି। ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ତୀର୍ଥ, ପ୍ରତୀକ ଭୟରେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛି, ଏହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏଠି ଅପ୍ସରୋୟୁଗ ତୀର୍ଥ ଦେବତା ଏବଂ ପିତୃଙ୍କୁ ନିବେଦିତ, ଏଠି କୃତ ପିତୃୟଜ୍ଞ ଏକ ଶତ କୋଟି ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ସହସ୍ରଲିଙ୍ଗ, ରାଘବେଶ୍ୱର, ପବିତ୍ର ସେନ୍ଦ୍ରଫେନା ନଦୀ ଯେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ର କେବେ ଏକଥା ହୋଇଥିଲେ, ଏହି ସ୍ଥାନର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଶେଷ। ନାମୁଚିଙ୍କୁ ବଧ କରି ଶକ୍ର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରିଥିଲେ; ଏଠି କୃତ ପିତୃୟଜ୍ଞ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ପୁଷ୍କର, ଶାଳଗ୍ରାମ, ସୋମପାନା ଯେଉଁଠି ବୈଶ୍ୱାନରର ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ସେଠି ପିତୃୟଜ୍ଞ ବିଶେଷ ଫଳଦାୟକ। ସାରସ୍ୱତ, ସ୍ୱାମିତୀର୍ଥ, ମଲନ୍ଦରା, କୌଶିକୀ, ଚନ୍ଦ୍ରିକା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବୈଦର୍ଭା, ବୈରା, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବହୁଥିବା ପୟୋଷ୍ଣୀ, ଉତ୍ତର କାବେରୀ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଜାଳନ୍ଧର ପାହାଡ଼ ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ପିତୃୟଜ୍ଞ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଲୋହଦଣ୍ଡ, ଚିତ୍ରକୂଟ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱ ରଖିଛି। ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ବିନ୍ଧ୍ୟର ସଂଯୋଗ, ଶୁଭ ତୀର, କୁବ୍ଜାଭ୍ର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଉର୍ବଶୀ ବାଲୁକା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏଠି ମୋକ୍ଷ ଦାୟକ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଋଣମୁକ୍ତି ଦାୟକ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ଏଠି କୃତ ପିତୃୟଜ୍ଞ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଅଟ୍ଟହାସ ତୀର୍ଥ, ଗୌତମେଶ୍ୱର, ବସିଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ହାରିତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର। ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ, କୁଶାବର୍ତ, ହୟତୀର୍ଥ, ପିଣ୍ଡାରକ ଏବଂ ଶଂଖୋଦ୍ଧାର ଏହି ତୀର୍ଥରେ ପିତୃୟଜ୍ଞ ବିଶେଷ ଫଳଦାୟକ। ଘଣ୍ଟେଶ୍ୱର, ବିଲ୍ବକ, ନୀଳପର୍ବତ, ଧରଣୀତୀର୍ଥ ଏବଂ ରାମତୀର୍ଥ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଅଶ୍ୱତୀର୍ଥ, ଭଣ୍ଡାର ଭାବରେ, ବେଦଶିରସ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଅଘବତୀ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ବସୁପ୍ରଦ ତୀର୍ଥ, ଚାଗଲାଣ୍ଡା ଏହି ତୀର୍ଥରେ ପିତୃୟଜ୍ଞ କରିଥିବା ଲୋକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶା ଲାଭ କରନ୍ତି। ବଦରୀ, ଗଣ ତୀର୍ଥ, ଜୟନ୍ତ, ବିଜୟ, ଶକ୍ରତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱ ରଖିଛି। ଶ୍ରୀପତି ତୀର୍ଥ, ରୈବତକ, ଶାରଦା ଏବଂ ଭଦ୍ରକାଳେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଫଳଦାୟକ। ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୈକୁଣ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଭୀମେଶ୍ୱର ଏଠି କୃତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶା ଦେଇଥାଏ। ମାତୃଗୃହ, କରବୀରପୁର, କୁଶେଶୟ ଏବଂ ଗୌରୀ ଶିଖର ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନ ବିଶେଷ ଫଳଦାୟକ। ନକୁଳେଶ୍ୱର, କର୍ଦମଳା, ଦିଣ୍ଡିପୁଣ୍ୟ, ପୁଣ୍ଡରୀକପୁର ଏହି ତୀର୍ଥରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ସାତ ଗୋଦାବରୀ ଏବଂ ସର୍ବତୀର୍ଥେଶ୍ୱର ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସାର ସଂକ୍ଷେପ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ବାଣୀର ମହାପତି ମଧ୍ୟ ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ମାନବ କିପରି କରିପାରିବେ? ସତ୍ୟ ଏକ ତୀର୍ଥ, ଦୟା ଏକ ତୀର୍ଥ, ଦମ ଏକ ତୀର୍ଥ; ଚାରି ଵର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଆଶ୍ରମର ଘରେ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏହି ତୀର୍ଥରେ କୃତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗୁଣା ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ତେଣୁ ଏକ ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତରେ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଅପରାହ୍ନ ଏବଂ ସଂଧ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି। ସଂଧ୍ୟା ସମୟ ରାକ୍ଷସୀ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାଏ, ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ନିଷିଦ୍ଧ। ଏକ ଦିନରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ପନ୍ଦର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି; ଅଷ୍ଟମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ କୁଟପ ନାମରେ ପରିଚିତ। ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଥାଏ, ତେଣୁ ଏହି ସମୟର ଆରମ୍ଭ ଅନନ୍ତ ଫଳଦାୟକ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ। ମଧ୍ୟାହ୍ନ, ତଳୱାର ଭାଣ୍ଡା, ନେପାଳୀ କମ୍ବଳ, ଚାନ୍ଦି, ଦର୍ଭା ଗ୍ରାସ, କଳା ତିଳ, ଗାଈ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରପୌତ୍ର—ଏହି ଆଠ ଟି କୁଟପ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ। ଏହି ଆଠ ଟି ପାପ ଏବଂ ନିନ୍ଦିତ, ତେଣୁ କୁଟପ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କୁଟପ ପରେ ଚାରି ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ମୋଟେ ପାଞ୍ଚ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଏହି ସମୟ ପିତୃୟଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉଚିତ। କୁଶ ଏବଂ କଳା ତିଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଦେବତାମାନେ ଏହି ଦ୍ୱୟକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି। ତୀର୍ଥରେ ଥିବା ଲୋକ ଦର୍ଭା ହାତରେ ଧରି ତିଳ ମିଶିତ ଜଳ ଦେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଏପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଶିଷ୍ଟ ଭାବରେ ଗଣନା ହୁଏ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଏକ ହାତରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ତର୍ପଣ ପାଇଁ ସଦା ଦୁଇ ହାତ ଦ୍ୱାରା କରିବା ନିୟମ।