ଏହି ପବିତ୍ର ଶ୍ରୁତିରେ ଏକ ଅତି ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ବିବରଣା ଆସିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ନଦୀଗୁଡ଼ିକର ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ସମଲନାଥ, ଶାଳା ନଦୀ, ଚକ୍ରବାକ, ଚର୍ମକୋଟା ଏବଂ ଜନ୍ମେଶ୍ୱର ଜଣେ ମହାନ ତୀର୍ଥ ଭାବରେ ବିବରଣା ପାଇଛନ୍ତି। ଏହାପରେ ଅର୍ଜୁନ, ତ୍ରିପୁରା, ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଏବଂ ଶ୍ରୀଶୈଳ ଶିବତୀର୍ଥ, ତାପରେ ନରସିଂହ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ମହେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଶ୍ରୀରଙ୍ଗ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ପିତୃୟ ଅର୍ପଣ ସଦା ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ଏବଂ ଭୀମରଥୀ ନଦୀ ଏହି ପବିତ୍ରତାକୁ ବଢ଼ାଇଥାନ୍ତି। ଭୀମେଶ୍ୱର, କୃଷ୍ଣାବେନା, କାବେରୀ, କୁଡମଳା ନଦୀ, ଗୋଦାବରୀ ଏବଂ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟା ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଆସିଛି। ତ୍ରୟମ୍ବକ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏଠାରେ ତ୍ରିନେତ୍ର ଭଗବାନ ନିଜେ ବସିଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ପିତୃୟ ଅର୍ପଣ କରିଲେ କୋଟି ଗୁଣା ଫଳ ମିଳେ, ଏବଂ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ଶତଗୁଣା ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଶ୍ରୀପର୍ଣି, ତାମ୍ରପର୍ଣି, ଜୟ ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମତ୍ସ୍ୟ ନଦୀ, ଶିବଧାରା ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଏହି ତୀର୍ଥ ମାଳାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଭଦ୍ରତୀର୍ଥ, ଚିରଞ୍ଜୀବ ପାମ୍ପତୀର୍ଥ, ରାମେଶ୍ୱର ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଏଲାପୁର ସହିତ ଅନେକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ଥାନ ଅଛି। ଅଙ୍ଗଭୂତ, ଅମର୍ଦକ, ଅଲମ୍ଭୁଷା, ଅମୃତକେଶ୍ୱର, ଏବଂ ଏକମ୍ଭକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ତୀର୍ଥ ଗୁଡ଼ିକର ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଗୋବର୍ଧନ, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, କୃପୁଚନ୍ଦ୍ର, ପୃଥୁଦକ, ସହସ୍ରାକ୍ଷ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଏବଂ କଦଳୀ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଆଗକୁ ଆସିଛି। ଏଠାରେ ରାମଙ୍କର ନିବାସ ଏବଂ ସାଉମିତ୍ରୀ ସହିତ ମିଳିବା, ଇନ୍ଦ୍ରକିଳ, ମହାନ ନଦା ଏବଂ ପ୍ରିୟମେଳକ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ପିତୃୟ ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସା ମିଳେ, କାରଣ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରତିତି ଅନୁଭବ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଦାନ କରିଲେ କୋଟି ଗୁଣା ଫଳ ମିଳେ। ମଂଗଳମୟ ବହୁଦା ନଦୀ ଏବଂ ସିଦ୍ଧବନା ମଧ୍ୟ ଏହି ତୀର୍ଥର ଅଂଶ। ପାଶୁପତ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ପାର୍ବତିକା ନଦୀ ଅଛି, ଏଠାରେ ପିତୃୟ ଅର୍ପଣ କଲେ କୋଟି ଗୁଣା ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ଯେଉଁଠାରେ ହଜାର ଲିଙ୍ଗ ସହିତ ଏକ ତୀର୍ଥ ରହିଛି, ସମସ୍ତ ଜଳ ଏଠାରେ ବହିଯାଏ। ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରତୀକ ଭୟରେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ତୀର୍ଥ, ଅପ୍ସରୋୟୁଗ ନାମକ, ଦେବତା ଏବଂ ପିତୃୟ ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏଠାରେ ପିତୃୟ କ୍ରିୟା ଏବଂ ହୋମ କଲେ ଶତକୋଟି ଗୁଣା ଫଳ ମିଳେ। ସହସ୍ରଲିଙ୍ଗ, ରାଘବେଶ୍ୱର ଏବଂ ସେନ୍ଦ୍ରଫେନା ନଦୀ ଏଠାରେ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଏକଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପତିତ ହୋଇଥିଲେ। ନମୁଚିଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଶକ୍ର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ; ଏଠାରେ ପିତୃୟ ଅର୍ପଣ କଲେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥ, ଶାଳଗ୍ରାମ, ସୋମପାନା ଏବଂ ବୈଶ୍ୱାନରର ନିବାସ ଏଠାରେ ଅଛି। ସାରସ୍ୱତ ତୀର୍ଥ, ସ୍ୱାମିତୀର୍ଥ, ମଲଂଦରା, କୌଶିକୀ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଛି। ବୈଦର୍ଭା, ବୈରା, ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀ, ଉତ୍ତର କାବେରୀ ଏବଂ ଜାଲନ୍ଧର ପର୍ବତ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ପିତୃୟ ତୀର୍ଥରେ ପିତୃୟ ଅର୍ପଣ କଲେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ; ଲୋହଦଣ୍ଡ ଏବଂ ଚିତ୍ରକୁଟ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଛି। ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ବିନ୍ଧ୍ୟର ଏକତା, ମଂଗଳମୟ ତୀର୍ଥ ତଟ, କୁବ୍ଜାଭ୍ର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଉର୍ବଶୀ ବାଲୁକା ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଂଶରେ ଅଛି। ଏଠାରେ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ଋଣ ମୁକ୍ତ କରେ; ଏହି ପିତୃୟ ତୀର୍ଥରେ ଅର୍ପଣ କଲେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ଅଟ୍ଟହାସ ତୀର୍ଥ, ଗୌତମେଶ୍ୱର, ବସିଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ହାରିତ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଛି। ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ, କୁଶାବର୍ତ, ହୟତୀର୍ଥ, ପିଣ୍ଡାରକ ଏବଂ ଶଂଖୋଦ୍ଧାର ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଘଣ୍ଟେଶ୍ୱର, ବିଲ୍ବକ, ନୀଳପର୍ବତ, ଧରଣୀତୀର୍ଥ ଏବଂ ରାମତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଏହି ତୀର୍ଥ ମାଳାରେ ଅଛି। ଅଶ୍ୱତୀର୍ଥ, ଯାହା ଦାନ ଏବଂ ପିତୃୟ ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ଅସୀମ, ବେଦଶିରସ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଔଘବତୀ ନଦୀ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ବସୁପ୍ରଦା ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଚାଗଲାଣ୍ଡା ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଛି; ଏଠାରେ ପିତୃୟ ଅର୍ପଣ କରିଲେ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ବଦରୀ ତୀର୍ଥ, ଗଣ ତୀର୍ଥ, ଜୟନ୍ତ, ବିଜୟ ଏବଂ ଶକ୍ରତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଏହି ତୀର୍ଥ ମାଳାରେ ଅଛି। ଶ୍ରୀପତିର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ରୈବତକ ତୀର୍ଥ, ଶାରଦା ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଭଦ୍ରକାଳେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଉତ୍ତମ ବୈକୁଠ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଭୀମେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଛି; ଏଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ମାତୃଗୃହ ତୀର୍ଥ, କରବୀରପୁର, କୁଶେଶୟ ଏବଂ ଗୌରୀଶିଖର ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ନକୁଳେଶ ତୀର୍ଥ, କର୍ଦମଳା, ଦିଣ୍ଡିପୁନ୍ୟ ଏବଂ ପୁଣ୍ଡରିକପୁର ମଧ୍ୟ ଏହି ତୀର୍ଥ ମାଳାରେ ଅଛି। ସାତ ଗୋଦାବରୀ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ସର୍ବତୀର୍ଥେଶ୍ୱର ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଅନନ୍ତ ଫଳ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକେ ଏଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ବିବରଣା ଏଠାରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଦିଆଯାଇଛି; ଏତେ ବିଶାଳ ତୀର୍ଥର ତାଲିକା ଦେବତା ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣା ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ମାନବ କିପରି ଦେଇପାରିବେ? ସତ୍ୟ ଏକ ତୀର୍ଥ, ଦୟା ଏକ ତୀର୍ଥ, ଶମ ଏକ ତୀର୍ଥ; ଜାତି ଏବଂ ଆଶ୍ରମର ଘରେ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ଯେଉଁଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ଏହାକୁ ନିଜ ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାଠାରୁ ମିଳିଥିବା ଫଳ ଶତକୋଟି ଗୁଣା ବେଶି ହୋଇଥାଏ। ତେଣୁ ଏକ ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।