ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ପବିତ୍ର ନଦୀମାନଙ୍କର ମହିମା ବିଷୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଆଛି, ଯାହା ପୁରାତନ କାଳରୁ ଚାଲିଆସୁଛି। ଏହି କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ବୈନାୟକା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ପରେ ଅଛି ଭଦ୍ରେଶ୍ୱର ଏବଂ ପାପ ନାଶକ ତପତୀ ନଦୀ। ତା’ପରେ ମୂଳତପୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ ଏବଂ ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀର ସଙ୍ଗମ, ମହାବୋଧି, ପାତାଳା, ନାଗ ପାଠା ଏବଂ ଅବନ୍ତିକା ରହିଛି। ଏହିପରି ଭାବରେ ଭେନା ନଦୀ, ମହାଶାଳ, ମହାରୁଦ୍ର, ମହାଲିଙ୍ଗ ଏବଂ ଶୁଭ ଦଶାର୍ଣ୍ଣା ନଦୀ ଅଛି। ଶତରୁଦ୍ର, ଶତହ୍ୱ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱପଦ, ଅଙ୍ଗାରବାହିକା ଏବଂ ଦୁଇଟି ଶୋଣଘର୍ଘରା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। କାଳିକା ଏବଂ ବିତସ୍ତା ନଦୀକୁ ପିତୃତୀର୍ଥ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଏବଂ ଦାନ ଦେବାର ଅତିଶୟ ମହତ୍ତ୍ୱ ଅଛି। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦିଏ; ଡ୍ରୋଣି, ବଟନଦୀ, ଧାରା ଏବଂ ଦୁଧ ନଦୀ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଗଜକର୍ଣ୍ଣ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଦ୍ୱାରକା, କୃଷ୍ଣତୀର୍ଥ, ଅର୍ବୁଦା ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ମଣିମତୀ ନଦୀ, ଗିରିକର୍ଣ୍ଣିକା, ଧୂତପାପ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛି। ଏହି ତୀର୍ଥମାନେ ପିତୃକର୍ମ ପାଇଁ ବିଶେଷ ପୂଜିତ; ଏଠି ମେଘକରା ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଜନାର୍ଦନ ସ୍ୱୟଂ ବସିଛନ୍ତି। ଏଠି ମେଖଳାରେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱୀ ବିଷ୍ଣୁ ବସିଛନ୍ତି, ମଣ୍ଡୋଦରୀ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଶୁଭ ଚମ୍ପା ନଦୀ ଅଛି। ସମଳନାଥ, ମହାଶାଳ ନଦୀ, ଚକ୍ରବାକ, ଚର୍ମକୋଟା ଏବଂ ଜନ୍ମେଶ୍ୱର ମହାତୀର୍ଥ ଏଠି ଅଛି। ଅର୍ଜୁନ, ତ୍ରିପୁରା, ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର, ତା’ପରେ ଶ୍ରୀଶୈଳ ଶୈବତୀର୍ଥ ଏବଂ ନରସିଂହ ଅଛନ୍ତି। ମହେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଶ୍ରୀରଙ୍ଗ ତୀର୍ଥ ଏଠି ଅଛି, ଯେଉଁଠି ପିତୃକର୍ମର ଫଳ ସଦା ଅନନ୍ତ ମନାଯାଏ। ଏହି ସ୍ଥାନମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ; ଏଠି ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ଏବଂ ଭୀମରଥୀ ନଦୀ ଅଛି। ଭୀମେଶ୍ୱର, କୃଷ୍ଣଭେନା, କାବେରୀ, କୁଡମଳା ନଦୀ, ଗୋଦାବରୀ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟା ଏଠି ଅଛି। ତ୍ରୟମ୍ବକ ତୀର୍ଥକୁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଭଗବାନ ତ୍ରିନେତ୍ରୀ ସ୍ୱୟଂ ବସିଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ପିତୃକର୍ମ କଲେ କୋଟିଗୁଣା ଫଳ ମିଳେ; ମାନସିକ ଚିନ୍ତନ କଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ଶତଗୁଣ ନାଶ ହୁଏ। ଶ୍ରୀପର୍ଣ୍ଣୀ, ତାମ୍ରପର୍ଣ୍ଣୀ, ଜୟା, ଅପୂର୍ବ ତୀର୍ଥ, ମତ୍ସ୍ୟନଦୀ ଏବଂ ଶିବଧାରା ଏଠି ଅଛି। ଭଦ୍ରତୀର୍ଥ, ଚିରଅବିନାଶୀ ପମ୍ପାତୀର୍ଥ, ପବିତ୍ର ରାମେଶ୍ୱର ଏବଂ ଏଳାପୁର ସୁଧାନଗର ଅଛି। ଖ୍ୟାତିନାମା ଅଙ୍ଗଭୂତ, ଅମର୍ଦକ, ଅଲମ୍ବୁଷା, ଅମୃତକେଶ୍ୱର ଏବଂ ଏହା ପରେ ଏକାମ୍ଭକା ଅଛି। ଗୋବର୍ଧନ, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, କୃପୁଚନ୍ଦ୍ର, ପୃଥୁଦକ, ସହସ୍ରାକ୍ଷ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଏବଂ କଦଳି ନଦୀ ଏଠି ଅଛି। ଏଠି ରାମଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ଏବଂ ସଉମିତ୍ରି ସହିତ ସମ୍ମିଳନ ଅଛି; ଇନ୍ଦ୍ରକିଳ, ମହାନ ନାଦ ଏବଂ ପ୍ରିୟମେଳକା ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ପିତୃକର୍ମ ପାଇଁ ବିଶେଷ ପୂଜିତ, କାରଣ ଏଠି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଅନୁଭୂତ ହୁଏ। ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ କୋଟିଗୁଣା ଫଳ ଦେଉଛି; ବହୁଦା ନଦୀ ଏବଂ ଶୁଭ ସିଦ୍ଧବନ ଏଠି ଅଛି। ପାଶୁପତ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ପାର୍ବତୀକା ନଦୀ ଅଛି; ଏଠାରେ ପିତୃକର୍ମ କଲେ କୋଟିଗୁଣା ଫଳ ମିଳେ। ଏହିପରି ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ଯେଉଁଠି ହଜାର ଲିଙ୍ଗ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛି, ଏହା ପିତୃତୀର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠି ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ପ୍ରତୀକଙ୍କ ଭୟରେ ଗୋଦାବରୀ ଭାଗ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଅପ୍ସରୋୟୁଗା ବୋଲାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ପିତୃକର୍ମ ପାଇଁ ଏହା ବିଶେଷ; ଏଠି କୃତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଏବଂ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରର ଫଳ କୋଟିକୋଟି ଗୁଣା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏଠି ଅଛି ସହସ୍ରଲିଙ୍ଗ, ଉତ୍ତମ ରାଘବେଶ୍ୱର, ପବିତ୍ର ସେନ୍ଦ୍ରଫେନା ନଦୀ, ଯେଉଁଠି ଏକଦା ଇନ୍ଦ୍ର ପତିତ ହୋଇଥିଲେ। ନାମୁଚିଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଶକ୍ର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରିଥିଲେ; ଏଠି ପିତୃକର୍ମ କଲେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ଏଠି ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଶାଳଗ୍ରାମ ଅଛି; ସୋମପାନ ତୀର୍ଥ ଖ୍ୟାତିନାମା, ଯେଉଁଠି ବୈଶ୍ୱାନରଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ଅଛି। ସାରସ୍ୱତ ଏବଂ ସ୍ୱାମିତୀର୍ଥ ଅଛି; ମଲନ୍ଦରା, କୌଶିକୀ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛି। ବୈଦର୍ଭା କିମ୍ବା ବୈରା, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବହୁଥିବା ପୟୋଷ୍ଣୀ, ଉତ୍ତର କାବେରୀ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଜାଲନ୍ଧର ପର୍ବତ ଏଠି ଅଛି। ଏହି ପିତୃତୀର୍ଥରେ କୃତ ପିତୃକର୍ମ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଉଛି; ଲୋହଦଣ୍ଡ ଏବଂ ଚିତ୍ରକୂଟ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଛି। ଗଙ୍ଗା ଓ ବିନ୍ଧ୍ୟର ସଙ୍ଗମ, ଶୁଭ ତଟ, କୁବ୍ଜାଭ୍ର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଉର୍ବଶୀ ଚର ଏଠି ଅଛି। ଏଠି ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଋଣମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ଏଠି ପିତୃତୀର୍ଥରେ କୃତ ପିତୃକର୍ମ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଉଛି। ଅଟ୍ଟହାସ ତୀର୍ଥ, ଗୌତମେଶ୍ୱର, ବସିଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ତା’ପରେ ହାରୀତ ଅଛି। ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ, କୁଶାବର୍ତ୍ତ, ହୟତୀର୍ଥ, ପିଣ୍ଡାରକ ଏବଂ ଶଂଖୋଦ୍ଧାର ଖ୍ୟାତିନାମା। ଘଣ୍ଟେଶ୍ୱର, ବିଲ୍ବକ, ନୀଳପର୍ବତ, ଧରଣୀତୀର୍ଥ ଏବଂ ରାମତୀର୍ଥ ଏଠି ଅଛି। ଖ୍ୟାତିନାମା ଅଶ୍ୱତୀର୍ଥ, ପିତୃକର୍ମ ଏବଂ ଦାନ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ; ବେଦଶିରସ୍ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଔଘବତୀ ନଦୀ ଏଠି ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଏବଂ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ଦର୍ଶନ କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରିବା ମାତ୍ରରେ ମହାପାପ ନାଶ ହୁଏ, ଏଠି କୃତ ପିତୃକର୍ମ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଉଛି, ଏହିପରି ତୀର୍ଥମାନେ ସଦା ପୂଜିତ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ।