ପବିତ୍ର ଦଶାଶ୍ୱମେଧିକ, ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର, ନନ୍ଦା ଓ ଲଲିତା ତଥା ମାୟାପୁରୀ ଏହାମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୁଭ ତୀର୍ଥ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ । ଏହିପରି ମିତ୍ରପଦ, ଉତ୍ତମ କେଦାର ଓ ଗଙ୍ଗାସାଗର ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ତୀର୍ଥ ଓ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଉପସ୍ଥିତି ଥାଏ । ବ୍ରହ୍ମସରସ୍ ତୀର୍ଥ, ଶତଦ୍ରୁ ନଦୀର ଜଳ ଓ ନୈମିଷ ନାମକ ହ୍ରଦ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ଦେଇଥାଏ । ଗୋମତୀରେ ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ନିତ୍ୟ ଦେବତା ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲେ; ଏଠି ଯଜ୍ଞବରାହ ଓ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦେବେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି । ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାର ଏଠି ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅଷ୍ଟାଦଶଭୁଜ ହରା ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଏଉଁଠାରେ ହରିଙ୍କ ଚକ୍ରର କିନାରା ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା । ଏହି ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ଅଟୁଟ ପବିତ୍ରତାରେ ଭରିଆ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଏଠାରେ ବିହାର କରନ୍ତି; ଏଠି ଭଗବାନ ବରାହଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମିଳେ । ଯିଏ ଏଠିକୁ ପବିତ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଯାଏ, ସେ ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ପାପର ନାଶ ପାଇ ନାରାୟଣଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ଏଠି ନାରସିଂହ ଜନାର୍ଦନ ସ୍ୱୟଂ ବିରାଜମାନ; ଇକ୍ଷୁମତୀ ନାମକ ତୀର୍ଥ ପିତୃମାନେ ସଦା ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି । ଗଙ୍ଗା ସଙ୍ଗମରେ ଯେଉଁଠାରେ ପିତୃମାନେ ସଦା ବାସ କରନ୍ତି, ସେଠା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସମ୍ପନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପବିତ୍ର ଭୂମି । ଏହିପରି ମହାପୁଣ୍ୟ ଶରୟୂ ଓ ଇରାବତୀ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ପିତୃତୀର୍ଥ ଅଟୁଟ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ । ଯମୁନା, ଦେବିକା, କଳି, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ଦୃଷଦ୍ୱତୀ, ବେଣୁମତୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭେତ୍ରବତୀ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପିତୃମାନେ ପ୍ରିୟ; ଏଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଶ ମିଳିୟନ ଗୁଣା ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ । ଜମ୍ବୁପଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ମାର୍ଗ ଚିହ୍ନିତ ଅଛି । ଏହି ପିତୃତୀର୍ଥ ଏଯାଁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନୋରଥ ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଏହାକୁ ନୀଳକୁଣ୍ଡ ପିତୃତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ବଂଶ ଭେଦ, ହର ଭେଦ, ଗଙ୍ଗା ଭେଦ, ଯାହା ବଡ଼ ଫଳଦାୟକ, ଭଦ୍ରେଶ୍ୱର, ବିଷ୍ଣୁପଦ ଓ ନର୍ମଦା ଦ୍ୱାର ମଧ୍ୟ ପିତୃତୀର୍ଥ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ । ଗୟାରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ ମହାର୍ଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ଏମାନେ ପିତୃତୀର୍ଥ ଓ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ନାଶକ । ଏମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଅପାର ଫଳ ମିଳେ; ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିବାମାନେ କଣ କହିବା! ଓଂକାର ପିତୃତୀର୍ଥ ଓ କାପିଳ ଜଳ ସମେତ କାଭେରୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର । ଚନ୍ଦବେଗ ସଙ୍ଗମ, ଅମରକଣ୍ଟକ ଏଉଁଠି ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଚେଯିଁ ଶତଗୁଣା ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ । ଶୁକ୍ର ତୀର୍ଥ, ସୋମେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ସମସ୍ତ ରୋଗ ନାଶକ, ଏଉଁଠି ଶତକୋଟି ଗୁଣା ଫଳ ମିଳେ । ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଦାନ, ହବନ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଜଳ ସାମ୍ନାରେ, ଦେହ ଅବତରଣ ସ୍ଥାନରେ ଓ ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ ଦିଆଯାଏ । ଗୋମତୀ, ବରଣା, ମହାପବିତ୍ର ମୌଷଣାସ ତୀର୍ଥ, ଭୈରବ, ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗ ଓ ଅତୁଳ ଗୌରୀ ତୀର୍ଥ ପ୍ରଶଂସିତ । ବୈନାୟକ ତୀର୍ଥ, ଭଦ୍ରେଶ୍ୱର ଓ ପବିତ୍ର ତପତୀ ନଦୀ ପାପ ନାଶକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ମୂଳତାପୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ ଓ ଏହାର ସଙ୍ଗମ, ମହାବୋଧି, ପାତାଳା, ନାଗତୀର୍ଥ ଓ ଅବନ୍ତିକା ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ପବିତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ । ଭେଣା ନଦୀ, ମହାଶାଳ, ମହାରୁଦ୍ର, ମହାଲିଙ୍ଗ ଓ ଶୁଭ ଦଶାର୍ଣ୍ଣା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ପିତୃତୀର୍ଥ । ଶତରୁଦ୍ର, ଶତାହ୍ୱ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱପଦ, ଅଙ୍ଗାରବାହିକା ଓ ଦୁଇଟି ଶୋଣଘର୍ଘରା ନଦୀ ପ୍ରଶଂସିତ । କାଳିକା ଓ ବିତସ୍ତା ନଦୀ ଏହି ପିତୃତୀର୍ଥ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ । ଏଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କୃତ୍ୟ କିମ୍ବା ଦାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୃତ୍ୟ କଲେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ; ଦ୍ରୋଣି, ବଟନଦୀ, ଧାରା ଓ ଦୁଧ ନଦୀ ଏହି ମହାପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ । ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଗଜକର୍ଣ୍ଣ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଦ୍ୱାରକା, କୃଷ୍ଣତୀର୍ଥ, ଅର୍ବୁଦ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ଏହିପରି ତୀର୍ଥ ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ । ମଣିମତୀ ନଦୀ, ଗିରିକର୍ଣ୍ଣିକା, ଧୁତପାପ ତୀର୍ଥ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର । ଏହି ସମସ୍ତ ପିତୃତୀର୍ଥରେ ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ମେଘକରା ତୀର୍ଥରେ ସ୍ୱୟଂ ଜନାର୍ଦନ ବିରାଜିଥାନ୍ତି । ମେଖଳାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱା ରହନ୍ତି, ମଣ୍ଡୋଦରୀ ତୀର୍ଥ ଓ ଶୁଭ ଚମ୍ପା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛି । ସମଳନାଥ, ମହାଶାଳ ନଦୀ, ଚକ୍ରବାକ, ଚର୍ମକୋଟ ଓ ମହାଜନ୍ମେଶ୍ୱର ଏହି ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର । ଅର୍ଜୁନ, ତ୍ରିପୁରା, ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଓ ତା'ପରେ ଶ୍ରୀଶୈଳ ଶୈବ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ନରସିଂହ ଏଠି ଅଛନ୍ତି । ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ଶ୍ରୀରଙ୍ଗ ତୀର୍ଥ ଏହି ସମସ୍ତରେ ପିତୃତର୍ପଣ ସଦା ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ । ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ତୁରନ୍ତ ନାଶ ହୁଏ; ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ଓ ଭୀମରଥୀ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ପବିତ୍ର । ଭୀମେଶ୍ୱର, କୃଷ୍ଣବେଣା, କାଭେରୀ, କୁଦ୍ମଳା ନଦୀ, ଗୋଦାବରୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟା ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ପବିତ୍ରତାର ଚିହ୍ନ । ତ୍ରୟମ୍ବକ ତୀର୍ଥ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଙ୍କର ପ୍ରଣମ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ ତ୍ରିନେତ୍ର ସ୍ୱୟଂ ବିରାଜିଥାନ୍ତି । ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ପିତୃତର୍ପଣ କଲେ କୋଟିଗୁଣା ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଏମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ଶତଗୁଣା ନାଶ ହୁଏ । ଶ୍ରୀପର୍ଣ୍ଣି, ତାମ୍ରପର୍ଣ୍ଣି, ଜୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ, ମତ୍ସ୍ୟ ନଦୀ ଓ ଶିବଧାରା ଏହିପରି ତୀର୍ଥ । ଭଦ୍ରତୀର୍ଥ, ଚିରଅବିନାଶୀ ପମ୍ପାତୀର୍ଥ, ପବିତ୍ର ରାମେଶ୍ୱର ଓ ଏଲାପୁର ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ପ୍ରଶଂସିତ । ଅଙ୍ଗଭୂତ, ଅମର୍ଦକ, ଅଲମ୍ବୁଷା, ଅମୃତକେଶ୍ୱର ଓ ଏହାଠାରୁ ଆଗକୁ ଏକାମ୍ଭକ ଏହି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ । ଏହିପରି ଅନେକ ତୀର୍ଥ, ନଦୀ, ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଦାନ, ସ୍ନାନ କିମ୍ବା କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ନାଶ ହୁଏ । ଏହି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅମୂଲ୍ୟ ଅନୁଗ୍ରହର ସ୍ଥାନ ।