ଏହି ପବିତ୍ର କଥାକୁ ଯିଏ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପଢ଼େ, ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନେ ଶୁଣାଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ ଶତ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନ ପାଏ। ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କେବେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ? ଦିନର କେଉଁ ସମୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ? କେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ବହୁତ ଫଳ ମିଳେ? ଅପରାହ୍ନ ସମୟରେ, ଅଭିଜିତ କିମ୍ବା ରୌହିଣୀ ଉଦୟ କାଳରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଅବିନାଶୀ ମନ୍ୟ ହୁଏ। ଏବେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ସେହି ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ନାମ କହିବି, ଯେଉଁମାନେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ ଓ ଶୁଭ ଅଟେ। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୟା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏଠି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ବସିଛନ୍ତି। ସେଠି, ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ପାଇଁ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଥିଲେ—'ଅନେକ ପୁଅ ହେବା ଉଚିତ, କାରଣ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରୁ ଜଦି କେବଳ ଏକ ଗୟାକୁ ଯାଏ, କିମ୍ବା ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରେ, କିମ୍ବା ନୀଳବୃଷଭକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଏ, ତାହା ମହାପୁଣ୍ୟମୟ।' ଏହିପରି ଭାବରେ, କାଶୀ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ଏବଂ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରିୟ; ଏଠି ଅବିମୁକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଉଭୟ ମିଳେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ଭିମଲେଶ୍ଵର ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ; ପ୍ରୟାଗ ପିତୃତୀର୍ଥ ହେବା ସହ ବାଞ୍ଛିତ ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ବଟେଶ୍ଵରରେ ଭଗବାନ ମାଧବଙ୍କ ସହ ସଦା ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ବସିଛନ୍ତି; କେଶବ ମଧ୍ୟ ସେଠି ବସିଛନ୍ତି। ଦଶାଶ୍ୱମେଧିକ, ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର, ନନ୍ଦା, ଲଲିତା ଓ ମାୟାପୁରୀ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ। ମିତ୍ରପଦ, ଉତ୍ତମ କେଦାର, ଗଙ୍ଗାସାଗର—ଏସବୁ ଶୁଭ ତୀର୍ଥ ଓ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥଳ ଏଠି ଅଛି। ବ୍ରହ୍ମସରସ୍, ଶତଦ୍ରୁ ନଦୀ ଓ ନୈମିଷ ତାଳ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଗୋମତୀରେ ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ନିତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବିରାଜିଥିଲେ; ଏଠି ଯଜ୍ଞବରାହ ଓ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦେବେଶ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ସେଠି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଭୁଜାଅଳି ହରା ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଓ ଯେଉଁଠାରେ ହରିଙ୍କ ଚକ୍ରର ପରିଧି ଭାଙ୍ଗି ଥିଲା। ଏହି ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥମାନେ ଯାଏଥିବା ସ୍ଥାନ; ଏଠି ଦେବେଶ ଭାରାହଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମିଳେ। ଯିଏ ଏଠିକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତରେ ଯାଏ, ସେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ପାପର ନାଶ ପାଏ। ଏଠି ନାରସିଂହ ଜନାର୍ଦନ ସ୍ୱୟଂ ବିରାଜିତ; ଇକ୍ଷୁମତୀ ତୀର୍ଥ ସଦା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ। ଏଠି ଗଙ୍ଗା ସଙ୍ଗମରେ ପିତୃମାନେ ସଦା ବସିଥିବା ଯେଉଁ ସ୍ଥାନ, ସେଠି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର। ଏହିପରି ଭାବରେ, ସରୟୁ ନଦୀ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଏବଂ ଇରାବତୀ ମଧ୍ୟ ପିତୃତୀର୍ଥ ଅଟେ। ଯମୁନା, ଦେୱିକା, କାଳୀ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ଦୃଶଦ୍ୱତୀ, ବେଣୁମତୀ ଓ ଅତି ପବିତ୍ର ବେତ୍ରବତୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀ ଓ ତୀର୍ଥ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ, ଏଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ଦଶ ମିଳିୟନ୍ ଗୁଣା ଫଳ ମିଳେ; ଜମ୍ବୁପଥ ଅତି ପବିତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ପଥ ଚିହ୍ନିତ। ଏହି ପିତୃତୀର୍ଥ ଏଯାଁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ କାମନା ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଏହାକୁ ନୀଳକୁଣ୍ଡ ପିତୃତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବଂଶ ଭେଦ, ହର ଭେଦ, ଗଙ୍ଗା ଭେଦ—ଏହି ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଭଦ୍ରେଶ୍ୱର, ବିଷ୍ଣୁପଦ ଓ ନର୍ମଦା ଦ୍ୱାର ମଧ୍ୟ ପିତୃତୀର୍ଥ। ଗୟାରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ, ମହାର୍ଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ଏସବୁ ପିତୃତୀର୍ଥ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ। ଏହି ସ୍ଥାନମାନଙ୍କୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମହାଫଳ ମିଳେ, ତେବେ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି ସେମାନେ କେତେ ଅଧିକ ଫଳ ପାଇବେ! ଓଂକାର ପିତୃତୀର୍ଥ ଓ କାପିଳ ଜଳ ଭରିଥିବା କାବେରୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ। ଚନ୍ଦବେଗ ସଙ୍ଗମ, ଅମରକଣ୍ଟକ—ଏଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଠାରୁ ଶତ ଗୁଣା ବେଶି ପୁଣ୍ୟଦାୟକ। ଶୁକ୍ର ତୀର୍ଥ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୋମେଶ୍ୱର, ଏହି ସମସ୍ତ ରୋଗ ନାଶ କରେ ଓ ଶତ କୋଟି ଗୁଣା ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଦାନ, ହୋମ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଜଳ ସାନିଧ୍ୟ, ଦେହ ତ୍ୟାଗ ଓ ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ପୁଣ୍ୟ ଅତି ଅଧିକ। ଗୋମତୀ, ବରଣା, ମହାପୁଣ୍ୟ ମଉଷଣାସ ତୀର୍ଥ, ଭୈରବ, ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗ, ଅପୂର୍ବ ଗୌରୀତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ। ବୈନାୟକ, ଭଦ୍ରେଶ୍ୱର, ପବିତ୍ର ତପତୀ ନଦୀ ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ। ମୂଳତାପୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ ସଙ୍ଗମ, ମହାବୋଧି, ପାତାଳ, ନାଗତୀର୍ଥ, ଅବନ୍ତିକା—ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ଅତି ପବିତ୍ର। ବେଣା ନଦୀ, ମହାଶାଳ, ମହାରୁଦ୍ର, ମହାଲିଙ୍ଗ, ଶୁଭ ଦଶାର୍ଣ୍ଣା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ। ଶତରୁଦ୍ର, ଶତାହ୍ୱ, ବିଶ୍ୱପଦ, ଅଙ୍ଗାରବାହିକା, ଶୋଣଘର୍ଘର ଦୁଇ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ପିତୃତୀର୍ଥ। କାଳିକା ନଦୀ, ବିତସ୍ତା ନଦୀ—ଏହି ସମସ୍ତ ପିତୃତୀର୍ଥ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ। ଏଠି ଦିଆଯାଉଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଦ୍ରୋଣି, ବଟନଦୀ, ଧାରା ଓ ଦୁଧ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ। ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଗଜକର୍ଣ୍ଣ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଦ୍ୱାରକା, କୃଷ୍ଣତୀର୍ଥ, ଅର୍ବୁଦ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ମଣିମତୀ ନଦୀ, ଗିରିକର୍ଣିକା, ଧୂତପାପ ସ୍ଥାନ, ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ର—ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦାନ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ମେଘକରା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ଜନାର୍ଦନ ବିରାଜିତ; ଏଠି ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱୀ ବିଷ୍ଣୁ ମେଖଳାରେ ବସିଛନ୍ତି, ମଣ୍ଡୋଦରୀ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଶୁଭ ଚମ୍ପା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛି। ଏଭଳି, ଏହି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ଅନନ୍ତ ଫଳଦାୟି; ଏଠି ଦେବତାମାନେ, ପିତୃମାନେ ଓ ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ତୀର୍ଥମାନେ ସଦା ବିରାଜିତ।