ଏହି କଥାର ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି—ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ କିପରି ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଶବ୍ଦକୁ ବୁଝିପାରିଲେ? ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଚାରିଟି କିଏଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା? ସେହି ଜଗତରେ, ଏକ ନଗରରେ, ‘ଚକ୍ର’ ନାମରେ ଜଣାପଡୁଥିବା ଚାରିଟି ପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନେ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ; ପୁରାତନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଥିଲା। ସେମାନେ ଦୃଢ଼, ସତ୍ୟ ଦର୍ଶନ କରୁଥିବା, ବେଦରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ତପସ୍ୟା ପ୍ରତି ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ; ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସେମାନେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦରିଦ୍ର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ପୁତ୍ର ଥିଲେ। ଏହାପରେ, ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତପସ୍ୟା ପ୍ରତି ଆଶା ଜନ୍ମ ନେଲା—‘ଆମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବା’, ଏହିପରି ଭାବନା ସେମାନେ କହିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଏହି ଉଦ୍ଦିପନା ଶୁଣି, ସୁଦରିଦ୍ର ନାମକ ବୃଦ୍ଧ ତପସ୍ବୀ, ଦୟାଳୁ ସ୍ୱରରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—‘ମୋ ପିଲାମାନେ, ଏହା କ’ଣ?’ ସେମାନଙ୍କ ପିତା କହିଲେ, ‘ଏହା ଅଧର୍ମ’, ଏବଂ ତପସ୍ୟାକୁ ବିରତ କରିବାକୁ ନିଷେଧ କଲେ; ତଥାପି, ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧ ପିତାକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ଦରିଦ୍ର ପିଲାମାନେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଗଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—‘ଏଠାରେ ଧର୍ମ କ’ଣ? ଜୀବନ୍ତ ପିତାକୁ ଛାଡ଼ିବାର କୌଣସି ଦ୍ୱାର ଅଛି କି? ପିତା, ଆପଣ କ’ଣ ଜୀବିକା ଚିନ୍ତା କରିଛନ୍ତି, କହନ୍ତୁ।’ ବୃଦ୍ଧ ପିତା କହିଲେ—‘ଏହି ଧନ ରାଜାଙ୍କ; ସକାଳେ ପାଠ କରିବା ସମୟରେ, ରାଜା ତୁମକୁ ବହୁତ ଧନ, ହଜାର ଗାଁ ଦେଇବେ।’ ସେମାନେ କହିଲେ—‘କୁରୁଜାଙ୍ଗଳର ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦାଶପୁରର ସେବକ, କାଳଞ୍ଜରର ମୃଗ, ମାନସାର ସାଗରର ସାତ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ—ଆମେ ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛୁ।’ ଏପରି କହି, ସେମାନେ ପୁନି ଜଙ୍ଗଲକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ; ବୃଦ୍ଧ ପିତା ତାଙ୍କର ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ରାଜ ଦରବାରକୁ ଗଲେ। ଏକ ସମୟରେ, ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜା ଅନଘ ବୈଭ୍ରଜ ନାମକ ଥିଲେ, ଯିଏ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି, ହରି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଉପାସନା କଲେ; ଦୀର୍ଘ ଦିନ ପରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ‘ଭଲ ରାଜା, ତୁମ ମନ ଚାହେଇଥିବା ଯେଉଁ ବର ଚୟନ କର’, ଏପରି ଦେବତା କହିଲେ, ରାଜା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବର ଚୟନ କଲେ—‘ମୋତେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀ ପୁତ୍ର ଦିଅ।’ ରାଜା ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—‘ମୋତେ ଏକ ପୁତ୍ର ଦିଅ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଭାଷା ବୁଝିପାରିବ, ଏକ ଯୋଗୀ ହେବ।’ ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନ କହିଲେ—‘ତଥାସ୍ତୁ।’ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଆଗରେ, ଭଗବାନ ଦୂରେ ଲିନ ହେଲେ; ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ। ସେ ଦୟାଳୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଭାଷା ବୁଝିପାରିବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ନାୟକମାନଙ୍କର ନାୟକ ଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ସେ ଯୋଗୀ ସ୍ୱରୂପ ଏକ ପିପିରାର ରୂପକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇଟି କୀଟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ସେ ହସିଲେ, ଦେଖି କୀଟ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲା; ସନ୍ଦେହରେ, ସେ ରାଜାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—‘ରାଜା, ଏହି ହସା କିପରି ହେଲା? ମୁଁ ଏହାର କାରଣ ଜାଣିନାହିଁ, ଏହି ସମୟରେ ଆପଣ କିଏମିତି କଲେ?’ ରାଜପୁତ୍ର କହିଲେ—‘ଏହି ହସା ଆସିଛି, ଶୁଭ୍ରା, ପିପିରାର ଭାଷାରୁ, ଯାହା ଭାବନାର ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା।’ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ, ଶୁଭ୍ର ହସି; ଏହା ସାଧାରଣ ନୁହେଁ। ତାପରେ ରାଣୀ ଭୁଲ କଥା କହିଲେ—‘ଆଜି ମୁଁ ହସିଛି; ଏବେ, ଆପଣ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଜୀବନ ରଖିପାରିବି ନାହିଁ। ଦେବତାଙ୍କ ବିନା କୌଣସି ମାନବ ପିପିରାର ଭାଷା କିପରି ଜାଣିପାରିବ?’ ‘ଏହିଠାରେ କେବଳ ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ହସିଛି; ଆଉ କ’ଣ କହିବି?’ ଏହାପରେ, ରାଜା ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସପ୍ତ ରାତି ପରିଶୁଦ୍ଧ ରହି, ଏକ ନିୟମ ଅନୁସରି, ଏକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ହୃଷୀକେଶ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ; ପ୍ରଭାତରେ ସେ ନଗର ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଗଲେ। ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିପାରିବେ—ଏହିପରି କହି, ବିଷ୍ଣୁ ଲିନ ହେଲେ; ପ୍ରଭାତରେ ରାଜା ନଗର ଛାଡ଼ିଗଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପତ୍ନୀ ସହିତ ରାଜା ଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସାମ୍ନାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି, ଆସିବା ସମୟରେ କଥା କହୁଛନ୍ତି—‘ଆମେ ଏହି କୁରୁଜାଙ୍ଗଳର ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦାଶପୁରର ସେବକ, କାଳଞ୍ଜରର ମୃଗ, ମାନସାସରସର ସାତ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ; ଏଠାରେ ଆମେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛୁ।’ ସେମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ; ତାପରେ ଦୁଇ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଲାଭ କଲେ। ବାଭ୍ରବ୍ୟ, ଯିଏ ନାଗରିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେମ ଶାସ୍ତ୍ରର ରଚୟିତା ଏବଂ ପାଞ୍ଚାଳ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିଲେ, ଯଦିଓ ଯୁବା ଥିଲେ। କଣ୍ଡରୀକ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ବେଦ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରଚାରକ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଲାଭ କଲେ; ଦୁଃଖରେ, ସେମାନେ ରାଜା ସମ୍ମୁଖରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ। ‘ହାୟ, ଆମେ ଯୋଗରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇଛୁ, ଆସକ୍ତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବନ୍ଧିଗଲା!’ ଏପରି କହି, ସେ ତିନି ଯୋଗୀମାନେ ପୁନିପୁନି ଶ୍ରାଦ୍ଧର ମହାତ୍ମ୍ୟକୁ ବିସ୍ମୟରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧନ ଓ ଅନେକ ଗାଁ ଦେଇ, ସେ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧନସମ୍ପନ୍ନ କରି ମୁକ୍ତ କଲେ; ରାଜା ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ରାଜା ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଯିଏ ‘ବିଷ୍ଵକ୍ସେନ’ ନାମରେ ଜଣାପଡ଼ିଲେ; ମାନସାସରସରେ ଯେଉଁମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ପୂର୍ବଜଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ଅସୂୟା ଶୂନ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ଏହା ସତ୍ୟ, ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୋ ଦ୍ୱାରା ଘଟିଛି। ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବାରୁ ଯେଉଁ ଫଳ ଚାହାଯାଏ—ସମସ୍ତ କଥା, ରାଜା କହିଲେ—‘ତଥାସ୍ତୁ’, ପୁନି ତାଙ୍କର ଅନୁମୋଦନା ଦେଲେ। ତୁମ ଦୟାରେ, ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ପାଇଛି; ତାପରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ।