ଏକ ସମୟର କଥା, ଜଣେ ପୁରୁଷ ପୋକା ଜଣେ କୀଟୀର ପଛପଛ ଚାଲୁଥିଲେ । ସେ ପଞ୍ଚଟି କାମବାଣର ଦହନରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ ଏହିପରି କହିଲେ—"ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ପରି ପ୍ରେମିକା ଆଉ କେହି ନାହିଁ । ତୁମର ମଧ୍ୟଭାଗ ସ୍ଲିମ୍, କିନ୍ତୁ ତୁମର କଟି ଓ ବକ୍ଷ ଚଉଡ଼ା, ତୁମେ ମୋର ସମ୍ନିଧିକୁ ଆସୁଛ ।" "ତୁମର ଚମକୁଥିବା ସୁନା ରଙ୍ଗ, ରୂପବାନ କଟି, ସୁନ୍ଦର ମାଳା ପିନ୍ଧିଛ, ମଧୁର ହସ ଓ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଜିହ୍ବା ଅଛି, ଏବଂ ଚିନି ଓ ଗୁଡ଼ ପରି ମିଠା ଜିନିଷ ଭଲପାଉଛ ।" "ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଖାଏ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଖାଉଛ; ମୁଁ ସ୍ନାନ କଲେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ କର; ମୁଁ ଦୂରେ ଯିବାରେ ତୁମ ମନ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, ମୁଁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ ତୁମେ ଭୟଭୀତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୁଅ ।" "ଏ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ରୁଷ୍ଟ ମୁହଁ ନେଇ ଦଢ଼ି ଅଛ? କୃପାକରି କହ ।" ତାପରେ ସେ କୀଟୀ କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ଏ ଚତୁର, ତୁମେ ମୋ ସହ କାହିଁକି କଥା କହୁଛ?" "ତୁମେ ମୋତେ ମୋଦକ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଇ ଛାଡ଼ିଦେଲ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପାଖରେ ଦିନ କଟାଇଲ, ତାହା ସେଇ ପ୍ରେମରେ ଜରିତ ।" ପୁରୁଷ କୀଟା କହିଲେ—"ସେ ତୁମ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତେଣୁ ମୁଁ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଇଥିଲି; ଏ ଚନ୍ଦ୍ରବଦନେ, ଏକ ଅପରାଧକୁ ମାନ୍ୟ କର ।" "ମୁଁ ଆଉ କେଉଁଠି ଏହି ଅପରାଧ କରିବି ନାହିଁ, ଏ ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମ ପାଦେ ମୁଣ୍ଡ ଲଗେଉଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ ମାନ୍ୟ କର ।" ସେ କଥା ଶୁଣି ରାଣୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ କୀଟୀ ମନୋହର ମାୟାରେ ନିଜକୁ ସମର୍ପିତ କଲେ । ଏ ସବୁ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ନାମକ ରାଜା ଜେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଭାଷା ବୁଝିପାରିଥିଲେ—ଏହି ବିଶ୍ୱଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କ କୃପାରେ ତିନିଁ ଏହି ଶକ୍ତି ପାଇଥିଲେ—ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ । ଏଠିଠାରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ କିପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଭାଷା ଜାଣିଲେ? ଏବଂ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ କେଉଁ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ? ସେଇ ସହରରେ 'ଚକ୍ର' ନାମରେ ପରିଚିତ ଚାରିଜଣ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ସେମାନେ ଜନ୍ମେ ଦୁଃଖୀ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଥିଲା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ବେଦବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ, ତପସ୍ୟାରେ ଉତ୍ସୁକ୍ତ । ଏହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏକ ଦିନ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ଆମେ ତପସ୍ୟା କରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବା ।" ସେମାନଙ୍କ ବାପା ସୁଦରିଦ୍ର ଦୁଃଖଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—"ଏହା ଅଧର୍ମ, ମୋ ପିଲାମାନେ, ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।" କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧ ପିତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ । ପିଲାମାନେ ପଚାରିଲେ—"ଏଠାରେ ଧର୍ମ କ'ଣ? ଜୀବନ୍ତ ପିତାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇବାରେ କ'ଣ ନ୍ୟାୟ ଅଛି? ଆପଣ କ'ଣ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିଛନ୍ତି?" ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—"ଏହି ଧନ ରାଜାଙ୍କ, ସେ ତୁମେ ପ୍ରଭାତେ ପାଠ କଲେ ଅସଂଖ୍ୟ ଧନ ଦେବେ, ଗାଁ ଦେବେ ।" "କୁରୁଜାଙ୍ଗଳରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦାଶପୁରରେ ଦାସମାନେ, କାଳଞ୍ଜରରେ ମୃଗମାନେ, ମାନସା ସରସରେ ସପ୍ତ ଚକ୍ରବାକ—ଏଠି ଆମେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛୁ ।" ଏପରି କହି, ପିଲାମାନେ ପୁଣି ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଓ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜଦରବାରକୁ ଗଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ପାଞ୍ଚାଳ ଦେଶର ଅନଘ ବୈଭ୍ରଜ ନାମକ ରାଜା, ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ଆଶାରେ ହରି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେ କଠିନ ବ୍ରତ ଧରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଉପାସନା କଲେ । ଅବଶେଷରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ । ଭଗବାନ କହିଲେ—"ଏ ଶୁଭେ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ବର ଚାହା ।" ରାଜା କହିଲେ—"ମୋତେ ଏମିତି ପୁତ୍ର ଦିଅ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଭାଷା ବୁଝିପାରିବ ।" ଭଗବାନ କହିଲେ—"ତଥାସ୍ତୁ ।" ଦେବମାନେ ଦେଖି ଥିବାବେଳେ, ଭଗବାନ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି କୃପାଳୁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଭାଷା ଅନୁଭବ କରିପାରିଥିଲେ । ଏକ ଦିନ, ସେ ଯୋଗୀ ଆତ୍ମା ଜଣେ କୀଟାର ରୂପ ନେଇଥିଲେ ଓ ଦୁଇଟି କୀଟା ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଖିଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ହସୁଥିବା ଦେଖି, ସେଇ କୀଟୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପଚାରିଲେ—"ହେ ରାଜା, ଏହି ଅପୂର୍ବ ହସ କାହିଁକି? କାହିଁକି ଏହି ସମୟରେ ଏପରି କଲେ?" ରାଜପୁତ୍ର କହିଲେ—"ଏହି ହସ ଆସିଲା ଏହି କୀଟାମାନଙ୍କର କାମମୟ କଥାରୁ ।" "ଏହି ଛଡ଼ା ଆଉ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ, ଏ ସୁନ୍ଦରୀ ।" ରାଣୀ ତେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିଲେ—"ଆଜି ମୁଁ ହସିଲି, ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ବଞ୍ଚିବି ନାହିଁ । ଏହି କୀଟାମାନଙ୍କର ଭାଷା ଦେବତା ବିନା ମଣିଷ କିପରି ବୁଝିପାରିବ?" "ଏହିଠାରେ ମୋତେ ତୁମେ ହସିଦେଲ; ଏଠି ଆଉ କିଛି କହିବା ଅଛି କି? ଏବେ ରାଜା ଉତ୍ତର ମିଳିଲେ ନାହିଁ ଓ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ।" ସେ ସପ୍ତ ରାତି ନିର୍ମଳ ଥିଲେ; ଏକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ହୃଷୀକେଶ ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ପ୍ରଭାତେ ସେ ନଗର ଭ୍ରମଣ କରିଲେ । ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଏହି ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ଜାଣିପାରିବେ । ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ପ୍ରଭାତେ ରାଜା ନଗର ଛାଡ଼ିଦେଲେ । ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଓ ରାଣୀ ସହିତ ରାଜା ଚାଲିଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯିଏ କହିଲେ—"ଆମେ କୁରୁଜାଙ୍ଗଳରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦାଶପୁରରେ ଦାସ, କାଳଞ୍ଜରରେ ମୃଗ, ମାନସା ସରସରେ ସପ୍ତ ଚକ୍ରବାକ; ଏଠି ଆମେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛୁ ।" ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାହାପରେ ଦୁଇ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଲାଭ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ ବାଭ୍ରବ୍ୟ ନାମକ ଯୁବକ, ଯିଏ ପ୍ରେମଶାସ୍ତ୍ରର ରଚୟିତା ଓ ପଞ୍ଚାଳ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ତିନିଁ ତାଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ।