ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୱଳନ ଆତ୍ମାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦେହକୁ ମନର ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ତିଆରି କରି, ନିଜ ଶରୀରରୁ ଏକ ପୁତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ—ଏହି ସୃଷ୍ଟି କୌଣସି ସଂଯୋଗ ବିନା ହେବା ଥିଲା। ସେ ଭାବିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଉପାୟରେ ନିଜ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମାକୁ ଜନ୍ମ ଦେବି, ମନେ ହେଉଛି ମୁଁ ପ୍ରାଣୀମାନୋକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” ତାପରେ, ସେ ତାପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ ନିଜ ଉରୁକୁ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ରଖିଲେ, ଏବଂ ଏକ ଶୁକ୍ଳ କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଉରୁକୁ ମନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନି ଉପରେ ଘସିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୁତ୍ରର ଜନ୍ମ ହେବାକୁ ଥିଲା। ଏହି ଭାବେ, ତାଙ୍କ ଉରୁକୁ ହଠାତ୍ ଭେଦ କରି, ଅଗ୍ନିର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ଧନ ବିନା ଜ୍ୱାଳାମୟ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା। ଉର୍ବଶୀଙ୍କର ଉରୁ ଭାଗରୁ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ସେହି ଅଗ୍ନିକୁ ଔର୍ବ ନାମ ଦିଆଗଲା—ଏହି ଅଗ୍ନି ତିନି ଲୋକକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲା। ଜନ୍ମ ମାତ୍ରେ, ସେଇ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କ୍ଷୀଣ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ପିତା, ଭୋକେ ମୋତେ ତପାଇଁଛି; ମତେ ମୁକ୍ତ କର, ମୁଁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଖାଇଦେଉ।” ସେ ଅଗ୍ନି ଦଶ ଦିଗରେ ଜ୍ୱାଳାରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲେ, ଦିଗ୍-ଦିଗନ୍ତରେ ଜ୍ୱଳିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦହିଦେଲେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଅତିବଡ଼ ହେଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଋଷି ଔର୍ବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କହିଲେ, “ତୁମର ପୁତ୍ରକୁ ଶାନ୍ତ କର, ବିଶ୍ୱ ପ୍ରତି ଦୟା ଦେଖାଅ।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ତୁମ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ମୁଁ ଏକ ଅତି ଉତ୍ତମ ନିବାସ ଦେବି। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ, ମୋ ପୁତ୍ର, ମୋର କଥା ଶୁଣ। ଆଜି ପ୍ରଭୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏହି ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ କୃପା। ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାତଃକାଳ ଆସିବ, ତୁମର ପୁତ୍ର ପିତୃମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ନୈବେଦ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ ଏବଂ ସୁଖ ପାଇବେ।” ଋଷି ପଚାରିଲେ, “ସେ କେଉଁଠି ରହିବେ ଏବଂ କ’ଣ ତାଙ୍କର ଭୋଜନ ହେବ? ପ୍ରଭୁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବେ।” ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ସେ ସାମୁଦ୍ରିକ ଅଗ୍ନିର ମୁଖରେ ନିବାସ କରିବେ; ମୋର ଗର୍ଭ ହେଉଛି ଜଳ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ମୁଁ ସଦା ଜଳ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେଠାଏ ତୁମ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ନିବାସ ହେବ। ଯେଉଁଠି ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଜଳ ଦାନ କରିଥିଲି, ଏହି ଅର୍ପଣ ଏବେ ତୁମ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ନିବୃତ୍ତ ହେଲା।” ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ଯୁଗାନ୍ତ ଆସିବ, ମୁଁ ଏହି ଅଗ୍ନି ସହିତ ସଂଚାର କରିବି, ଯେଉଁମାନେ ପୁତ୍ରହୀନ, ତାଙ୍କର ଋଣ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ। ଏହି ଅଗ୍ନି, ଜଳ ପିଇ ନିମିତ୍ତ, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଦହିବା ପାଇଁ ମୋତେ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି—ଦେବ, ଅସୁର, ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟ ସମେତ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅଗ୍ନି କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେଉ,” ଏବଂ ନିଜ ଜ୍ୱାଳାରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇ, ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ ଦେଇ, ସମୁଦ୍ରର ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହା ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷି ଔର୍ବ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ତେଜ ଦେଖି, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ-ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ମହାଚମତ୍କାର ଦେଖି, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଶରୀର ନମାଇ କହିଲେ, “ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ସାକ୍ଷାତ୍ ବିଶ୍ୱ ଦେଖିଲା; ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ସ୍ୱୟଂ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ମୁଁ ତୁମ ପୁତ୍ର ଓ ତୁମର ସେବକ, ଯଦି କିଛି କରିପାରିବି। ଏଠି ଦେଖ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମ ପୂଜାରେ ନିବେଶିତ; ଯଦି ମୁଁ ବିଫଳ ହେଉଛି, ସେ ଅପରାଧ କେବଳ ମୋର। ମୁଁ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ସାମ୍ନାରେ ଅଛ; ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଆଜି କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ। ଏହି ମାୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ଯାହା ମୋ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ଅଗ୍ନିମୟ, ଇନ୍ଦ୍ଧନ ବିନା, ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଅଜୟ। ଏହି ତୁମ ବଂଶକୁ ଶାନ୍ତ କରିବ, ମିତ୍ରମାନୋକୁ ରକ୍ଷା କରିବ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନୋକୁ ଦହିଦେବ।” ଏହିପରି କହି, ସେ ଶକ୍ତିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଦୈତ୍ୟପତି ସଫଳ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହି ମାୟା, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ, ପୂର୍ବେ ଉର୍ବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଔର୍ବ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଦୈତ୍ୟ ପରାଜିତ ହେଲେ, ଏହି ଶକ୍ତି ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହେଇଗଲା କାରଣ ନିଜ ସୃଷ୍ଟା ତାହାରେ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ମାୟା ଦମନ କରିବାକୁ ଏବଂ ଭଗବତଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ସାଙ୍ଗୀ ଭାବେ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ ହେଲା। ସେମାନେ ସହିତ, ଏବଂ ଯଦୁମାନୋ ଚାରିପାଖରେ ଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ତୁମ କୃପାରେ ଏହି ମାୟାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବି। ଏହିପରି କଥା ହେବା ସହିତ, ଦେବତାମାନେର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇନ୍ଦ୍ର ଆନନ୍ଦରେ “ତଥାସ୍ତୁ” କହି, ସୋମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗୁଆ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଶି ଦେଲେ, “ସୋମ, ବନ୍ଧନକାରୀ ବରୁଣଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କର, ଦୈତ୍ୟମାନୋଙ୍କ ଧ୍ୱଂସ ଏବଂ ଦେବମାନୋଙ୍କ ବିଜୟ ପାଇଁ। ତୁମେ ଶକ୍ତିରେ ମୋ ସମାନ, ଆଲୋକମାନୋଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ନାୟକ; ସମସ୍ତ ଲୋକର ରସ ତୁମର, ଏହି କଥା ରସଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି। ତୁମର କଳା ବଢ଼ିବା ଓ କମିବା ସମୁଦ୍ର ଚକ୍ର ପରି ପ୍ରକାଶିତ; ଦିନ ଓ ରାତିର ଗତି ତୁମେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କର, ସମୟକୁ ଏହି ଜଗତରେ ଯୋଡ଼। ତୁମର ଚିହ୍ନ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେହରେ ଦିଆଯାଇଛି, ଏହା ଜଗତର ଛାୟା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି; ଦେବମାନୋ ଓ ତାରାମୟ ଜନ୍ମମାନେୋ ଏହାକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ହେ ସୋମ। ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟପଥ ଓ ଆଲୋକମାନେୋ ଉପରେ ବସିଛ; ତୁମ ତେଜରେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କର। ତୁମେ ଧଳା ଚମକୁଥିବା, ଶିତଳ ଦେହୀ, ଦୀପ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାୟକ; ଯୁଗମିଳନର ଆତ୍ମା ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ, ଯଜ୍ଞର ରସ, ଅବିନାଶୀ। ତୁମେ ଉଦ୍ଭିଦମାନେୋ ନାଥ, କ୍ରିୟାର ଆଧାର, ହରଙ୍କ ମୁକୁଟର ଧାରୀ, ଶିତଳ କିରଣମୟ, ଅମୃତ ଧାରୀ, ଚଞ୍ଚଳ, ଧଳା ଯାନରେ ଅସିନ୍ନ। ଦୀପ୍ତିମାନମାନେୋ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ତେଜ; ସୋମପାନୀମାନେୋ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସୋମ; ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁମାନେୋ ମଧ୍ୟରେ ମୃଦୁ; ଅନ୍ଧକାର ନାଶକ, ତାରାମୟଙ୍କ ଶାସକ।