ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ କହିଲେ, “ହେ ପୂଜ୍ୟ, ଋଷିମାନଙ୍କର ବଂଶରେ ଏହି ପରମ୍ପରା ମୂଳରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମେ ଏକା ଅଛ, କୌଣସି ସନ୍ତାନ ନାହିଁ, ଏବଂ ତୁମ ବଂଶର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଲୋକ ଅବଶିଷ୍ଟ ନାହିଁ। ତୁମେ ଯୁବାବସ୍ଥାରୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଦୀର୍ଘ କଷ୍ଟରେ ଅଛ। ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଥିବା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ବଂଶ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଦେହ ସଦା ଏକା, ସନ୍ତାନ ନାହିଁ। ଏପରିଭାବେ, ସନ୍ତାନ ବିନାମୂଳ ହୋଇଯିବାରୁ ଆମେ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଉ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ତପସ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ପ୍ରଜାପତି ସମ ତେଜସ୍ୱୀ ଅଛ। ଏହିକାରଣରୁ, ତୁମ ବଂଶ ପାଇଁ କ୍ରିୟା କର; ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଜକୁ ବଢାଅ। ତୁମେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରିଛ, ତାହା ସହିତ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେହ ସୃଷ୍ଟି କର।" ଋଷିମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ ସେ ଋଷି ମନରୁ ଆଘାତ ପାଇଲେ, ତାଙ୍କୁ ଉପାଲମ୍ବ କରି କହିଲେ, "ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଆଚରଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି—ଋଷି ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବା, ଅରଣ୍ୟର ମୂଳ ଓ ଫଳ ଉପରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଥାଏ, ଭଲ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ପାଳନ କଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାତ କରିପାରେ। ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ତିନିଟି ଜୀବନ ପଥ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ଅଛୁ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତପସ୍ଯା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଜଳ ଉପରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିବା, ବାୟୁ ଉପରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିବା, ଦାନ୍ତରେ ଚିବାଇ ଖାଉଥିବା, ପାଥରେ ଚଟିଇ ଖାଉଥିବା, ଓ ପଞ୍ଚତାପ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ—ଏମାନେ ତପସ୍ଯାରେ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ସବୁଠାରୁ କଠିନ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟକୁ ମୁଖ୍ୟ କରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଅନ୍ୱେଷଣ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଠାରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ; ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଜାଣିଥିବାମାନେ ପରଲୋକରେ କହନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟରେ ସତ୍ୟ ବସିଛି, ତପସ୍ଯା ବସିଛି; ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଯୋଗ ବିନା କୌଣସି ସିଦ୍ଧି ନାହିଁ, ସିଦ୍ଧି ବିନା କୌଣସି କୀର୍ତ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ସଂସାରରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କୌଣସି କୀର୍ତ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଏଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ଯା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଯିଏ ପଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟରେ ନିଜକୁ ନିର୍ବିକାର କରେ—ତାଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ତପସ୍ଯା କ’ଣ ଅଛି? ଜଟା ଧାରଣ କରି, କିନ୍ତୁ ଯୁଗଳତା ବିନା, ବ୍ରତ କରି କିନ୍ତୁ ନିଶ୍ଚୟ ବିନା, ଆଚରଣ କରି କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ବିନା—ଏହି ତିନିଟି ମିଥ୍ୟାଚାର ରୂପେ ପରିଚିତ। ସ୍ତ୍ରୀ ଖଣ୍ଡ କେଉଁଠି, ସଂଯୋଗ କେଉଁଠି, ଭାବନାର ବିକଳ୍ପ କେଉଁଠି? ବ୍ରହ୍ମା ତ ମନରେ ଭାବନାରୁ ମନସପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିନଥିଲେ କି? ଯଦି ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣ, ତପସ୍ଯାର ଶକ୍ତି ଅଛି, ତେବେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଆଦର୍ଶରେ ମନସପୁତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କର। ମନରେ ଯେଉଁ ଗର୍ଭ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ତାହାକୁ ତପସ୍ୱୀମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ; ଉଚ୍ଚ ବ୍ରତରେ ନିର୍ମୁକ୍ତ ତପସ୍ୱୀମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି ସଂଯୋଗ କିମ୍ବା ବୀଜ ନାହିଁ। ତୁମେ ଏଠାରେ ଯାହା ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କହିଛ, ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୋତେ ଲାଗୁଛି ଯେ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନ୍ଦମନ୍ତି ମାନେ କହିଥିବାପରି। ଏହି ଦେହକୁ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଆତ୍ମା ସହିତ, ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରି, ମୁଁ ଏକ ପୁତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରିବି, ଯାହା ମୋ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, କିନ୍ତୁ ସଂଯୋଗ ବିନା। ଏପରି ଭାବରେ, ମୋ ନିଜ ଆତ୍ମା ଏକ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମାକୁ ଏହି ଅପୂର୍ବ ଉପାୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବ, ଯେପରି ଏହା ସୃଷ୍ଟିକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" ଏହିପରି ଉଚ୍ଚ ତପସ୍ୟାରେ, ତାଙ୍କ ଉରୁକୁ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ରଖି, ଏକ ଦର୍ବା ଗଛ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଉରୁକୁ ମନ୍ଥନ କଲେ, ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ପାଇଁ ମନ୍ଥନ କଲେ। ହଠାତ୍ ତାଙ୍କ ଉରୁକୁ ଭେଦି, ଅଗ୍ନିର ଆଲୋକରେ ଏକ ଅନ୍ନବିନା ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ଉରୁକୁ ଭାଗ କରି, ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି, ଯାହାକୁ ଔର୍ବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତିନି ଲୋକକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ପିତା, ଭୋକ ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି, ମୋତେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଦିଅ।” ତାଙ୍କ ତେଜ ଦଶ ଦିଗକୁ ଛଡ଼ି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦଗ୍ଧ କରି, ସେ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଆକାଶକୁ ପ୍ରସାରିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଔର୍ବ ଋଷିଙ୍କ ସମ୍ମାନ କରି, କହିଲେ, “ତୁମ ପୁତ୍ରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ଦୟା ଦେଖାଅ। ଏହି ତୁମର ପୁତ୍ର ପାଇଁ ମୁଁ ଏକ ଉତ୍ତମ ନିବାସ ଦେଉଛି। ଏହା ସତ୍ୟ, ହେ ପୁତ୍ର, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଆଜି ଠାରୁ ମୁଁ ଧନ୍ୟ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ, କାରଣ ଭଗବାନ ମୋ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଏହି ବଧିକ ଗ୍ରହଣ ଦେଲେ, ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୃପା। ଯେତେବେଳେ ଚାହିତା ସମୟ ପ୍ରଭାତରେ ଆସିବ, ତୁମର ପୁତ୍ର ପିତୃମାନେ ଦେଇଥିବା ଅର୍ପଣରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇ ସୁଖ ଲାଭ କରିବ। ତାଙ୍କର ନିବାସ କେଉଁଠି ହେବ, ତାଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ କ’ଣ? ଭଗବାନ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଏହା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବେ। ତାଙ୍କର ନିବାସ ସାମୁଦ୍ରିକ ଅଗ୍ନିର ମୁହଁରେ ହେବ; ମୋର ଗର୍ଭ ଜଳ, ଏବଂ ଯିଏ ଏହା ପିଏ, ସେ ସୁଖୀ ହେବ। ଯେଉଁଠି ମୁଁ ସଦା ପାଣି ପିଇଥିଲି ଅର୍ପଣ ଭାବେ, ସେହି ଅର୍ପଣ ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଦେଉଛି, ଏହି ନିବାସ ହେବ। ଯେତେବେଳେ ଯୁଗର ଶେଷ ଆସିବ, ମୁଁ ଓ ଏହି ଅଗ୍ନି ଏକାଠି ଘୂରିବୁ, ସନ୍ତାନ ବିନା ଥିବାମାନେର ଋଣ ହରିବୁ। ଏହି ଅଗ୍ନି, ଜଳକୁ ଭକ୍ଷଣ କରି, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯୁଗ ଶେଷ ପାଇଁ ତିଆରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଦେବତା, ଅସୁର, ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବ।" ଅଗ୍ନି କହିଲେ, "ତଥାସ୍ତୁ," ତାଙ୍କ ଶିଖା ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଆଲୋକ ଦେଇ, ସେ ସମୁଦ୍ରର ମୁହଁକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।