ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ପଛରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଧ୍ୟାନସ୍ଥ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ, ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ରାଜା ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ସେଇ ସଭା ଅତି ମହିମାମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପରି, ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବିଶାଳ ସେନା ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲା; ବାୟୁର ଗର୍ଜନ ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ସେଉଁଠି ଶବ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହ ଭରିଥିଲା। ବିଜୟୀ ଓ ଉଜ୍ୱଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେନା, ନିଜ ଶକ୍ତିର ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ, ବିପୁଳ ଓ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତିଆରି ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମପତି କହିଲେ— "ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ"। ଉଶନା କହିଲେ— "ଦାନବମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ"। ଏହିପରି, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାରୁ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରୁଥିଲେ। ଦାନବମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ, ପରସ୍ପରେ ପର୍ବତ ସମ୍ମୁଖ ହେବା ପରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଥିଲା—ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ, ଗର୍ବ ଓ ନମ୍ରତା ଏକାତ୍ମ ହୋଇଥିଲା। ଚାରିପାଖରେ ରଥ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ହାତୀମାନେ ଆଗକୁ ଧାଉଥିଲେ, ତଳୱାରଧାରୀମାନେ ଆକାଶକୁ ଲଫିଯାଉଥିଲେ। ଗଦା ଛାଡ଼ାଯାଉଥିଲା, ବାଣ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଉଥିଲା, ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣାଯାଉଥିଲା, ମୁସଳ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଭରିଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ହୋଇ ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଭୟ ଛାଡ଼ିଦେଲା; ଏହା ଯେଣ୍ଟା କଳ୍ପନ୍ତର ସମୟର ବିନାଶ। ଦାନବମାନେ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଲୋହା ଗଦା ଓ ପର୍ବତ ଛାଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାରୁ, ଦେବମାନେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ଅସହାୟ ହେଇପଡ଼ିଲେ। ଅସ୍ତ୍ର, ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ, ଲୋହା ଗଦାରେ ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଯିବା, ଦିତିପୁତ୍ରମାନେ ଛାତି ଭାଙ୍ଗିଦେବା—ଏପରି ଦେବତାମାନେ ରକ୍ତରେ ନିମଜ୍ଜିତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ଦାନବମାନେ ବାଣବୃଷ୍ଟି ଓ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ଅସହାୟ ଓ ଅଚଳ କରିଦେଲେ। ଅସୁରମାନେ ଦେବତାମାନେ ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ଓ ଶକ୍ତିହୀନ କରିଦେଲେ, ସେମାନେ ମୃତଦେହ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା କାଟି ଦେଲେ ଓ ଦୈତ୍ୟ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଉନ୍ମୁକ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଓ ଦାନବ ସେନାକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି, ତାମସିକ ଅସ୍ତ୍ରର ଜାଲରେ ଅନ୍ଧକାର ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ପୁରୁହୂତଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାର ଦ୍ୱାରା, ଦୈତ୍ୟମାନେ ପରସ୍ପରକୁ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ଯାନକୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ମାୟାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ଉଦ୍ୟମ କରି ଅନ୍ଧକାରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦୈତ୍ୟନେତାଙ୍କ ଦେହକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ। ଦୈତ୍ୟମାନେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ଅବୋଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ତେଜ ଅନ୍ଧକାରରେ ତଳିଗଲା, ପରିବାଳ ବିହୀନ ପର୍ବତ ପରି ପଡ଼ିଗଲେ। ଦୈତ୍ୟନାୟକ, ରାତିର ସମୁଦ୍ର ପରି ଗଢ଼ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଗଲେ, ଯେଣ୍ଟା ଦେବତାହନ୍ତା ନିଜେ ଅନ୍ଧକାରରେ ବିଲୀନ ହେଉଥିବା ପରି। ଏହି ସମୟରେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଭୟଙ୍କର ତାମସିକ ମାୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଔର୍ବ ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳିଥିଲା, କଳ୍ପନ୍ତର ଅଗ୍ନି ପରି। ମାୟା ତିଆରି କରିଥିବା ଏହି ଭୟଙ୍କର ମାୟା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦହିଦେଲା; ଦୈତ୍ୟମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଉତ୍ତିର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଔର୍ବ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଦହିଯିବା ଓ ଅତି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେବାରୁ, ଦେବତାମାନେ ଶୀତଳତା ଓ ଜଳ ଦେଇଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଲୋକକୁ ଶରଣ ନେଲେ। ଔର୍ବ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯିବାରୁ, ଦେବତାମାନେ ମନୋବଳ ହରାଇ, ଶରଣ ନେଇବାକୁ ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦେବସେନା ବିନାଶ ଓ ମାୟାରେ ଆବୃତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଦେବତାଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ଉଦ୍ୟୋଗରେ ଭାରୁଣ କହିଲେ: "ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଔର୍ବ ନାମକ ମୁନି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବତନ ତେଜ ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ଥିଲା। ତିନି ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦେବୃଷିମାନେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ। ଏବଂ ଦାନବନାୟକ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜସ୍ୱୀ ମୁନିଙ୍କୁ ଆସି ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କଲେ। ତେବେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଧର୍ମମୟ ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଲେ: 'ହେ ମହାନ, ଋଷିମାନଙ୍କ ବଂଶରେ ମୂଳରୁ ସନ୍ତାନ ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମେ ଏକାକି ଅଛ, ତୁମ ବଂଶର ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ; ତୁମେ ଶିଶୁଅବସ୍ଥାରୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ରହିଛ।' 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ବଂଶ ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଏକାକି ରହିଛି, ସନ୍ତାନ ନାହିଁ। ଏହିପରି, ମୂଳରୁ ସନ୍ତାନ ଛିନ୍ନ ହେବାରୁ ଆମେ ନିରାଶ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ପ୍ରଜାପତି ପରି ତପସ୍ୱୀ, ଏହି ତେଜରେ ଅଛ।' 'ଏହିପରି, ତୁମ ବଂଶ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କର; ନିଜେ ନିଜକୁ ବଢ଼ାଅ। ତୁମେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରିଛ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେହ ତିଆରି କର।' ଏପରି ଋଷିମାନେ କହିଲାପରେ, ମୁନି ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଉପାଳମ୍ଭ କରି କହିଲେ: 'ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଆଚରଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ—ଋଷି ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରି, ଅରଣ୍ୟର ମୂଳ ଓ ଫଳ ଉପରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା।' 'ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ୍ୟା ପାଳନ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର କରିପାରେ।' 'ଗୃହସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ପ୍ରକାର ଜୀବନ ରହିଛି; କିନ୍ତୁ ଆମ ପରି ଅରଣ୍ୟବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା ଜୀବନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।' 'ଯେଉଁମାନେ ଜଳ ଉପରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ବାୟୁ ଉପରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଚିରି ଖାନ୍ତି, ପାଥର ଦ୍ୱାରା ଚୁଣି ଖାନ୍ତି, ଓ ପଞ୍ଚତାପ ସହିଥିବାମାନେ...