ଏହି ମହାସଂଗ୍ରାମରେ, ରାଜାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଯିଏ ନରବାହନ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ, ସେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଯେପରି ଶିବ ନିଜେ ବୃଷଭ ଉପରେ ବସି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ବିଶାଳ ଦେବସେନାର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଥିଲେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ପିତୃମହାରାଜ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଥିଲେ ବରୁଣ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ନରବାହନ। ଏଭଳି ଚାରି ଦିଗରେ ଚାରି ଦିଗପାଳ ନିଜ-ନିଜ ଦିଗର ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ସାତଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏଣିକି ଚଳିଥିବା ରଥରେ, ଅସୀମ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହେଉଥିଲା, ସେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଓ ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ଚାରିପାଖରେ ଘୁରି ଅମର ଜଗତକୁ ତାପିତ କରୁଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ହଜାର ରେଖା ଓ ତେଜର ଧାରୀ, ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ପ୍ରଭାମୟ କରୁଥିଲେ। ସୋମ, ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଶୀତଳ କିରଣରେ ଚମକୁଥିଲେ, ହିମାଳୟ ଜଳର ତେଜରେ ଭରିଥିବା ତାଙ୍କର ରଥ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲେ। ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ନାଥ, କ୍ଷୀର ଚନ୍ଦ୍ରବଦନ ଓ ମୃଗ ଛାୟା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ତାଙ୍କର ମୃଦୁ କିରଣରେ ରାତିର ଅନ୍ଧକାର ଅନ୍ତ କରୁଥିଲେ। ସେ ଆକାଶର ତାରାମାଳାର ନାଥ, ରସଦାତା, ଅନେକ ଔଷଧିର ଅଧିପତି ଓ ଅମୃତର ଭଣ୍ଡାର। ଦାନବମାନେ ଏହି ସୋମକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ତୁଷାର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ମୃଦୁ ଓ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ ଭାଗରେ, ତାଙ୍କର ରଥରେ ବିରାଜମାନ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ପ୍ରାଣବାୟୁ, ପଞ୍ଚଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, ସପ୍ତ ଧାତୁରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ବ୍ୟାପିଥିଲେ। ଯିଏକି ଅଗ୍ନିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତିର ମୂଳ, ସପ୍ତ ସ୍ୱରରେ ବିରାଜିତ ଏବଂ ସଦା ବାଣୀରେ ପୂଜିତ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି। ଯିଏକି ପରମପୁରୁଷ, ନିରାକାର, ଶବ୍ଦସହିତ ଗତିଶୀଳ ଓ ଅତି ତ୍ୱରିତ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି। ସେହି ହେଉଛନ୍ତି ବାୟୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଜୀବନ, ନିଜ ତେଜରେ ଉଦ୍ଭୂତ, ଦାନବମାନେ ଉପରେ ମେଘମାଳାକୁ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରି ଦମ୍ଭ କରୁଥିଲେ। ମାରୁତମାନେ, ଦେବଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଉଜ୍ୱଳ ତଳୱାର ନେଇ ମଜା କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ତାଜା ସର୍ପ ତାଙ୍କର ଚର୍ମ ଛାଡ଼ି ଖେଳୁଥିବା ପରି। ନାଗମାନେ ତୀବ୍ର ବିଷ ଉତ୍ପାଦନ କରି, ମୁହଁ ଖୋଲି ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିଲେ। ଦେବମାନେ ପାହାଡ଼, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଓ ଶତଶ ଗଛ ନେଇ ଦାନବସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହି ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ହୃଷୀକେଶ, ପଦ୍ମନାଭ, ତ୍ରିବିକ୍ରମ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଯାଙ୍କର ପଥ କଳିଅନ୍ତେ ଅନ୍ଧକାରମୟ। ସେ ସମସ୍ତ ଯୋନିର ମୂଳ, ମଧୁ ନାଶକ, ହବି ଭକ୍ତା, ଯଜ୍ଞରେ ବିରାଜିତ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଆକାଶ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ, କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ଶାନ୍ତିଦାତା ଓ ଶତ୍ରୁନାଶକ। ଅମରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଉଠାଇ ନାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଉତ୍ତମ ତେଜରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ବାମ ହାତରେ ମହାଗଦା ଧରି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଅସୁରଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ କରେ, ତାଙ୍କର ରୂପ କାଳୀ ସ୍ୱରୂପ ଓ ଶତ୍ରୁ ନିବୃତ୍ତିର ସମୟ ଦାତା। ଅନ୍ୟ ହାତରେ ନାଗଧ୍ୱଜ ଧାରଣ କରି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଅସ୍ତ୍ର, ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ। କଶ୍ୟପଙ୍କ ଆତ୍ମଜ, ଦ୍ୱିଜ, ନାଗଭକ୍ଷକ ଗରୁଡ, ବାୟୁଠାରୁ ତ୍ୱରିତ ଚଳି, ଆକାଶକୁ କମ୍ପିତ କରୁଥିଲେ। ମୁଖରେ ନାଗରାଜକୁ ଧରି, ଅମୃତର ଆରମ୍ଭରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଦେବାସୁର ସଂଗ୍ରାମରେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଥିଲା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିଲେ, ଅମୃତ ଅନ୍ୱେଷଣରେ। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ମୁକୁଟ ଏବଂ ଉଜ୍ୱଳ କୁଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବିଚିତ୍ର ପଙ୍ଖିର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଯେପରି ଖଣିଜ ଭରା ପାହାଡ଼ ଚମକୁଥିବା ପରି। ତାଙ୍କର ଚଉଡ଼ା ଓ ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ବକ୍ଷ, ଚନ୍ଦ୍ର ଶୀତଳ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ନାଗ ଚୂଡ଼ାମଣିରେ ଶୋଭିତ। ଦୁଇଟି ଶୋଭାମୟ, ପଖିଳା ପଙ୍ଖ ଦ୍ୱାରା ସେ ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ମେଘ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଆବୃତ ହୁଏ। ନୀଳ, ଲାଲ ଓ ହଳଦିଆ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ, ପତାକାର ଛଲରେ ଲୁଚିଥିବା ଏହି ବଳବାନ ବିଶାଳ ଦେହୀ ରହୁଥିଲେ। ଅରୁଣଙ୍କ ଭାଉଣ୍ଡ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭଗବାନ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଉପରେ ବସି ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଯାହା ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିଲା। ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଶବ୍ଦ ଓ ପରମ ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ, ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମହାରାଜ ଓ ଦେବରାଜଙ୍କ ସମ୍ମିଳନରେ ସେହି ସଭା ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା। ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଭା ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏହି ସେନା ଏକତ୍ରିତ ହେଲା, ପବନ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ ଗର୍ଜନ ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲା। ବିଜୟୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ, ତାଙ୍କର ସେନା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉଠିଲା। ତେବେ, ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, "ଦେବମାନେ ନିମନ୍ତେ ଶୁଭ ହେଉ," ଓ ଉଶନା କହିଲେ, "ଦାନବମାନେ ନିମନ୍ତେ ଶୁଭ ହେଉ।" ଏହିପରି, ସେହି ଦୁଇ ବଳୀୟ ସେନାରୁ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଦାନବ ଓ ଦେବମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ପାହାଡ଼ ସହ ପାହାଡ଼ ଟକ୍କର ଲାଗିଥିବା ପରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦେବାସୁର ସଂଗ୍ରାମ ଅତି ବିଚିତ୍ର ଥିଲା, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ, ଅଭିମାନ ଓ ବିନୟ ମିଶିଥିଲା। ଏଠାରେ ରଥ ଅଲଗା ହେଉଥିଲା, ହାତୀମାନେ ଆଗକୁ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ, ତଳୱାରଧାରୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଆକାଶକୁ ଲାଞ୍ଛନା କରୁଥିଲେ। ଗଦା ଛାଡ଼ାଯାଉଥିଲା, ବାଣ ଉଡ଼ୁଥିଲା, ଧନୁଷ ଟାଣାଯାଉଥିଲା ଓ ଦଣ୍ଡା ଭୂମିରେ ପତିଥିଲା—ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।