ପ୍ରମୁଖ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର, ପାଥର, ଅତିଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋହ ଗଦା ଓ ଚକ୍ର ଧରି, ସେମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରିଥିଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାଇତ୍ୟ ସେନା ଯୁଦ୍ଧ ଆସକ୍ତିରେ ମଦାନ୍ଧ ହୋଇ, ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବିକ୍ରାଳ ମେଘର ଦଳ ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଉଥିଲେ। ହଜାର ହଜାର ଦାଇତ୍ୟଙ୍କର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦଳ ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ପାହାଡ଼, ମେଘ ଓ ଜଳର ଦଳ ଭଳି ଘନ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ର ତୁଫାନ ଭିତରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ସମସ୍ତେ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ମଦମସ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏଉଁ ଦାଇତ୍ୟ ସେନାର ବିସ୍ତାର ତୁମେ ଶୁଣିଛ, ହେ ସୂର୍ୟପୁତ୍ର, ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେବତାଙ୍କ ବୈଷ୍ଣବ ସେନାର ବିସ୍ତାର ଶୁଣ। ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ସେମାନଙ୍କ ସେନା ଓ ସହଚରମାନେ, ସବୁଠି ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଭାବେ ତିଆରି ହେଉଥିଲେ। ପୁରୁହୂତ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକ, ଦେବମାନଙ୍କର ଅଗ୍ରଣୀ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ, ଦିବ୍ୟ ହସ୍ତୀ ଉପରେ ଆସୀନ ହୋଇ ସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରହିଥିଲା ତାଙ୍କର ରଥ, ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହଂସମାନେ ଟାଣୁଥିଲେ, ଶୁଭ୍ର ଚକ୍ର ଓ ପଦ ଯୁକ୍ତ, ସୁନା ଭଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ତାଙ୍କ ପଛରେ ହଜାର ହଜାର ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପରିଷଦ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। ବିଦ୍ୟୁତ ଗର୍ଜନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରର ଅସ୍ତ୍ର ର ଧ୍ୱନି ସହ ମେଘମାନେ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ପାହାଡ଼ମାନେ ଚଳନ୍ଶୀଳ ହୋଇ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଯମ ଉପରେ ଆସୀନ ସେଇ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ଭଗବାନ୍ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ରେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ; ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ସ୍ଥାନ ଦେଇ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। ସ୍ୱର୍ଗରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନଙ୍କ ସହ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ଢୋଳ ଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା, ଶତଶଃ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସର୍ପ ଧ୍ୱଜ ଧାରଣ କରି, ହଜାର ଘୋଡା ଯୁକ୍ତ, ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ପରି ତିବ୍ର ଗତି ସହିତ ତାଙ୍କ ଚଳନ ମନ ଓ ବାୟୁ ସମାନ ଦ୍ରୁତ। ମାତଳି ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚାରିପାଖରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଯମ, ଦଣ୍ଡ ତୁଳି ଓ କାଳ ବନ୍ଧିତ ଗଦା ଧରି, ଦେବତା ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବା ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ। ଚାରି ସମୁଦ୍ର ସହିତ ଏକତ୍ରିତ, ଦେହରେ ଶଙ୍ଖ ଓ ମୁକ୍ତା ର ମଣି ଭୂଷିତ, ସେ ଜଳମୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। କାଳପାଶ ଘୁଞ୍ଚାଇ, ଚନ୍ଦ୍ର ସମ ଘୋଡା ଉପରେ, ବାୟୁ ସମାନ ଦ୍ରୁତ ଓ ଜଳ ଆକୃତିରେ, ସେ ଅନେକ ଲୀଳା କରୁଥିଲେ। ଶ୍ୱେତ ଜାମା, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଅଳଙ୍କାର, ପ୍ରବାଳ ରଙ୍ଗର କଙ୍କଣ, ରତ୍ନ ସମ କଳା ଦେହ, ସେଇ ମହାନ୍ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭାର ବହନ କରୁଥିଲେ। ଵରୁଣ, ପାଶ ଧରି, ଦେବସେନା ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ସୀମା ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସମୁଦ୍ର ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପାର୍ଶ୍ୱ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଗୁହ୍ୟକ ଦଳ ସହିତ, ଧନର ଦେବତା କୁବେର, ଶଙ୍ଖ ଓ ପଦ୍ମ ଭୂଷିତ ରୂପରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ରାଜା, ଗଦା ଧରି, ପୁଷ୍ପକ ରଥ ଉପରେ ଦେବସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ସେ ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧ ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ନରବାହନ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ବୃଷଭ ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଶିବଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ପୂର୍ବଦିଗରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦକ୍ଷିଣରେ ପିତୃପତି, ପଶ୍ଚିମରେ ବରୁଣ, ଉତ୍ତରରେ ନରବାହନ ରହି ଚାରି ଦିଗର ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଦେବସେନା ପାଇଁ ଏହି ଚାରି ଦିଗରେ ଚାରି ଦିଗପାଳ ନିଜ ନିଜ ଦିଗର ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସାତ ଘୋଡା ଦ୍ୱାରା ଟାଣା ଯାଉଥିବା ରଥ ଉପରେ, ସୀମା ନାଥିବା ଭାବରେ ଚଳି, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କିରଣରେ ଚମକୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ କରୁଥିଲା, ସେ ମେରୁପର୍ବତ ଓ ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ଆବର୍ତ୍ତନ କରୁଥିଲେ, ଅବିନାଶୀ ଜଗତକୁ ତାପିତ କରୁଥିଲେ। ହଜାର କିରଣ ଓ ତେଜରେ ଭରିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦିବସର ନାଥ, ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥିଲେ। ସୋମ, ଧଳା ଘୋଡା ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଶିତଳ କିରଣ ଧାରଣ କରି, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରଥରେ ଚମକୁଥିଲେ; ହିମାଳୟର ଜଳରେ ତେଜ ଭରି, ସେ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ। ସେ ଦ୍ୱିଜତିର ନାଥ, ମୃଦୁ କିରଣରେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ; ମାଷ୍ଟି ଛାୟା ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଅଙ୍କିତ, ରାତିର ଅନ୍ଧକାର ଶେଷ କରୁଥିଲେ। ସେ ଆକାଶର ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ନାଥ, ରସଦାତା, ଅସଂଖ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ ର ଅଧିପତି, ଅମୃତ ଧାମ। ଦାଇତ୍ୟମାନେ ସୋମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତିନି ଶିତଳତା ଧାରଣ କରି, ଜଗତର ପ୍ରଥମ ଓ ମୃଦୁ, ସତ୍ୟମୟ ଭାଗରେ ରଥ ଚଳାଇଥିବା। ସେଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ପ୍ରାଣବାୟୁ, ପଞ୍ଚଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, ସପ୍ତ ଧାତୁ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତିନି ଲୋକରେ ବ୍ୟାପିଥିଲେ। ଯାହାକୁ ସେମାନେ ଅଗ୍ନିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ, ସପ୍ତ ସ୍ୱରରେ ବସିଥିବା, ସଦା ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଶଂସିତ ବୋଲି କୁହନ୍ତି। ଯାହାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ନିର୍ଦ୍ଦେହୀ, ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା, ଶବ୍ଦ ସହ ଦ୍ରୁତ ଗତିଶୀଳ ବୋଲି କୁହନ୍ତି। ସେଇଁ ବାୟୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଜୀବନ, ନିଜ ତେଜରେ ଉଦ୍ଭିତ, ଦାଇତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାଦଳ ଉପରେ ଆଘାତ କରି ଉତ୍ପାତ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ମାରୁତମାନେ, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବିଦ୍ୟାଧର ଦଳ ସହିତ, ଶୋଭାମୟ ତଳୱାର ଘୁଞ୍ଚାଇ, ତ୍ୱଚା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ସର୍ପମାନେ ପରି ଖେଳୁଥିଲେ। ନାଗମାନେ ତୀବ୍ର ବିଷ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆକାଶରେ ଚଳି, ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ମୁଖ ଖୋଲି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ପାହାଡ଼, ପାଥର ଶିଖର ଓ ଶତଶଃ ଗଛ ନେଇ, ଦେବସେନା ଦାଇତ୍ୟ ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ। ସେଇଁ ଭଗବାନ୍ ହୃଷୀକେଶ, ପଦ୍ମନାଭ, ତ୍ରିବିକ୍ରମ, ଜଗତ୍ର ନାଥ, ଯାହାଙ୍କର ପଥ କଳିଯୁଗ ଶେଷରେ ଅନ୍ଧକାରମୟ। ସମସ୍ତ ଯୋନିର ଉତ୍ସ, ମଧୁନିଶୂଦନ, ହବିଭୋକ୍ତା, ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ, ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଆକାଶ, ଭୂତମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ; କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ଶାନ୍ତିଦାୟକ, ଶତ୍ରୁନାଶକ।