ସେ ଏକ ବିଶାଳ ତରଙ୍ଗମୟ ମହାଭୂତର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯାହାର ଉପରେ ଗ୍ରହ ଏବଂ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଝିଅଁ ହେଉଥିଲେ, ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ମହଲ ଓ ଘନ ମେଘର କୋଳାହଳ ଏହାକୁ ଭରି ଦେଇଥିଲା। ସେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ, ମାଛ, ପାହାଡ଼, ଶଂଖ ଓ ତିନି ଗୁଣର ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ରବାତରେ ଏକ ମହାଗଜ ଭଳି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଗିଳି ନେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ରୂପ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ଭୀକ ବୃକ୍ଷ, ଲତା, ଝାଡ଼ ଏବଂ ନାଗମାନେ ଟାଣି ନେଉଥିବା ସମୁଦ୍ର ଶିବାଳୁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏହି ରୂପ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟର ମହାଦ୍ୱୀପ ଓ ଏଗାରୋଟି ରୁଦ୍ରଙ୍କର ନଗର ଭଳି ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା। ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟ ବସୁ, ପାହାଡ଼, ତିନି ଲୋକର ଜଳର ମହାସାଗର, ଅସଂଖ୍ୟ ସନ୍ଧ୍ୟାର ତରଙ୍ଗ, ଏବଂ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ପବନ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ। ଦୈତ୍ୟ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ମହାଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ଅପାର ଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ଭିତରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲା। ଶୋଭା, କୀର୍ତ୍ତି, ତେଜ, ଶ୍ରୀରେ ଶୁଭିତ ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରୁଥିଲେ; କାଳ, ଯୋଗ, ମହାତରଙ୍ଗ, ପ୍ରଳୟ ଓ ସୃଷ୍ଟିର ଶକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲା। ସେ ଅସୀମ ଯୋଗସାଗର, ଦେବତାମନ୍ଦିର ନାରାୟଣଙ୍କର ମହାସାଗର, ଭକ୍ତମାନେ ଯାହାଁରେ ଶରଣ ନେଇଥିଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା, ଦାତା, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ। ଶୁଭ ଓ ମଙ୍ଗଳଦାୟକ ଦେବତା, ହର୍ୟଶ୍ୱଙ୍କ ରଥରେ ଉପସ୍ଥିତ, ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜରେ ସେବିତ। ଗ୍ରହ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ମନ୍ଦର ନାଗ ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ, ଅସୀମ କିରଣର ଏକତା, ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ବିସ୍ତୃତ। ତାରାମୟ ଅଦ୍ଭୁତ ଫୁଲ, ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଶୋଭିତ, ଭୟରେ ନିର୍ଭୟତା ଦାନକାରୀ, ଏହି ଆକାଶରେ ଦେବତାମାନେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଜିତ ହୋଇ ରହୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ତାହା ଦିବ୍ୟ ଚରିତ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଦିବ୍ୟ ଓ ଜଗତ୍ବ୍ୟାପୀ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧା କଲେ। ତେବେ ସେମାନେ ବିଜୟ ଧ୍ୱନି କରି, ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲେ, ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ; ଦେବତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ମନରେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ ଯେ, ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ଦାନବମାନେ ନଶ୍ଚିତ ନଶ୍ୱର ହେବେ; ଆକାଶରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କର ପରମ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଶପଥ କରି କହିଲେ: "ତୁମେ ଶାନ୍ତିରେ ଯାଅ, ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ମାନେ ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମାରୁତଗଣ।" "ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବିଜିତ, ତିନି ଲୋକ ତୁମେ ଅଧିକାର କର।" ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ସତ୍ୟ ଓ ଆଶ୍ୱାସନ ଶବ୍ଦରେ ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ମନେ କରିଲେ ଯେ ସେମାନେ ଅମୃତ ଆସ୍ବାଦନ କରିଛନ୍ତି; ତାପରେ ଅନ୍ଧକାର ଅପସାରିଗଲା, ମେଘ ହରାଇଗଲା। ଶୁଭ ପବନ ବହିଲା, ଦଶ ଦିଗ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ପବିତ୍ର ଆଲୋକ ଚମକିଲା, ଚନ୍ଦ୍ର ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲା। ଗ୍ରହମାନେ ବିରୋଧ କଲେନାହିଁ, ନଦୀମାନେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ପଥ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା, ତିନି ଦିବ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀ ପବିତ୍ର ହେଲେ। ନଦୀମାନେ ନିଜ ଧାରାରେ ବହିଲେ, ସମୁଦ୍ର ଅଚଳ ରହିଲା, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପବିତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିକାଶ ପାଇଲା। ମହାର୍ଷିମାନେ ଦୁଃଖ ରହିତ ହୋଇ ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ; ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନି ହବି ଗ୍ରହଣ କରି ଶୁଭ ହେଲା। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶପଥ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏହିପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଶ୍ୱାସନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ବିଶାଳ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ। ମୋ ପାଇଁ ଏକ ସୁନାର ରଥ ଥିଲା, ତିନି ଓ ଅର୍ଧ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା, ଅବିନାଶୀ, ଚାରିଟି ବଡ଼ ଚକ, ବିଶାଳ ଓ ଦୃଢ଼ ଯୋକ୍ତି ସହିତ ନିର୍ମିତ। ଏହି ରଥ ଘଣ୍ଟିର ରଣ୍ଧନାରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା, ବାଘ ଓ ଚିତାଳ ଚର୍ମରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା, ମଣିମାଳା ଓ ସୁନା ବାଡ଼ରେ ଚମକୁଥିଲା। ଏହା ମୃଗମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା, ପକ୍ଷୀମାନେ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ତୀରଧନୁ ରଖାଯାଇଥିଲା, ମେଘ ଗର୍ଜନର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଏହାର ଆକ୍ଷ ମହାନ୍ତ ଓ ଉତ୍ତମ, ଆକାଶ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ତଳେ ଗଦା ଓ ମୁଶଳ ଭରିଥିଲା, ଏହା ସମୁଦ୍ରର ମୂର୍ତ୍ତି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସୁନାର ବାହୁଳି, କଙ୍କଣ, ସୁନା ଚକ୍ର, ଧ୍ୱଜ ଓ ପତାକାରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ମନ୍ଦରାଚଳ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। କେତେକ ଅଂଶରେ ଏହା ଗଜପତି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସିଂହର ତେଜରେ ଚମକୁଥିଲା, ହଜାର ଭାଲୁକା ଦ୍ୱାରା ଯୋକ୍ତ, ଏବଂ ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା। ଏହି ଦିବ୍ୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଆକାଶ ଚାଳିଥିବା ରଥ, ଶତ୍ରୁ ରଥକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିବା ସମର୍ଥ, ଉତ୍ସାହି ଯୋଦ୍ଧା ଚଢ଼ିଥିଲେ, ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ। ସେଇ ସମସ୍ତ ରଥ, ସୁନାର, ପାହାଡ଼ସମ, ବିଶାଳ ଓ ବିସ୍ତୃତ, ଅସୀମ, କଳିମ୍ବ ମାଟି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହା କଳା ଲୋହାରେ ନିର୍ମିତ ଦିବ୍ୟ ରଥ, ଲୋହା ଚକ୍ରରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଉଦୟମାନ ଅନ୍ଧକାରର କିରଣ ଦେଉଥିଲା, ବର୍ଷା ମେଘର ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା। ଏହା ମହାନ ଲୋହା ଜାଳରେ ଢାଙ୍କାଯାଇଥିଲା, ଜାଳି ଓ ଜନେଲା ବିନ୍ୟାସିତ, ଲୋହା ଗଦା ଓ ମୁଶଳରେ ଭରିଥିଲା। ଏହା ବିସ୍ତୃତ ବାଣ, ପାଶ, ଅସଂଯୁକ୍ତ କଂଟକ, ଭୟଙ୍କର ଶୁଳ ଓ କୁଟାରରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା। ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ଏହି ରଥ ଦ୍ୱିତୀୟ ମନ୍ଦରାଚଳ ଭଳି ଉତ୍ତୋଳିତ ହେଲା, ହଜାର ଗଧା ଦ୍ୱାରା ଯୋକ୍ତ, ମୁଁ ସେ ଉତ୍ତମ ରଥକୁ ଆରୋହଣ କଲି। ବିରୋଚନ ଦୁଃସ୍ତ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ, ଗଦା ହାତରେ ନେଇ, ସେନା ମୁହଁରେ ତିବ୍ର ତେଜରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଦାନବ ହୟଗ୍ରୀବ ହଜାର ରଥ ଯୋକ୍ତ କରି, ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣାବିଳି କରିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ବରାହ ମୁହଁରେ ଏକ ମହାଧନୁ ଧରି, ହଜାର ଧନୁଷ ତାଣି, ପାହାଡ଼ର ଶାଖା ଭଳି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।