ହେ ରାଜା, ଏବେ ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦିବ୍ୟତା ବିଷୟରେ କହିବି, ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନେକ ଅବତାର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବି। କୃତୟୁଗରେ ସେ ହରି ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଏଥିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବୈକୁଣ୍ଠ ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲେ, ଏବଂ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ କୃଷ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗମ୍ଭୀର; ତୁମେ ଏବେ ଶୁଣ, ପୂର୍ବରୁ କ’ଣ ଘଟିଛି, ବର୍ତ୍ତମାନ କ’ଣ ଅଛି ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ କ’ଣ ହେବ—ଏହା ସବୁ ମୁଁ ଯଥାଯଥ କହିବି। ଯିଏ ଅପ୍ରକଟ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ସେହି ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ନାରାୟଣ, ଅନନ୍ତ ସ୍ୱରୂପ, ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୂଳ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ। ଏହି ନାରାୟଣ, ହରି ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, ସନାତନ ଅବିନାଶୀ; ସେଇ ବ୍ରହ୍ମା, ବାୟୁ, ସୋମ, ଧର୍ମ, ଶକ୍ର ଏବଂ ବୃହସ୍ପତି ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଏହି ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଛୋଟ ଭାଇ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ, ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ—ଦৈତ୍ୟ, ଦାନବ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ—ଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଆସନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ସେ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ପ୍ରାକୃତିକ ସ୍ୱରୂପ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ଏହି ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମା, ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେଠାରେ ସେ ମନୁମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶଧରମାନେ, ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ସେଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଅନେକ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା, ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କୌତୁକ ଦୀନ୍ତି, ଯାହା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଏବଂ ପୂଜିତ। ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ବଧ ହେବା ପରେ, ସେହି କୃତୟୁଗରେ ତାରକାମୟ ନାମକ ଏକ ବିଶାଳ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଦାନବମାନେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ପରାଜିତ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ହତ, ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ମନରେ ଏକ ରକ୍ଷକଙ୍କ ଅନ୍ୱେଷଣ କଲେ—ସେହି ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମେଘମାନେ ଝାମେଳା ଅଙ୍ଗାର ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଭୟଙ୍କର ମେଘ, ଅନେକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସହିତ, ଭୟଜନକ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ, ଏକାପରେ ଏକ ଆଘାତ ଦେଇ ଝଡ଼ ଉଠିଥିଲା। ଅଗ୍ନି, ବଜ୍ର, ବାୟୁ ଏବଂ ଜଳର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଏବଂ ଅମଙ୍ଗଳ ସୂଚନାରେ ସମଗ୍ର ଆକାଶ ଦହୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ହଜାର-ହଜାର ଉଲ୍କା ଝଡ଼ି ପଡ଼ିଲା, ଦେବତାମାନେ ବସିଥିବା ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଉପରେ-ତଳେ ହେଉଥିଲା। ଚତୁର୍ଯ୍ୟୁଗ ଶେଷରେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭୟରେ ଆବୃତ, ରୂପମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏହିପରି ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଏ। ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ନିର୍ଜୀବ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; କିଛି ଦେଖାଯାଉନଥିଲା, ଦଶ ଦିଗ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯିବା ପାଇଁ ଅପ୍ରଭା ହୋଇଥିଲା। ତାପରେ କାଳୀ, ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, କାଳର ମେଘରେ ଲୁଚି ଆସିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯିବାରୁ ସମଗ୍ର ଜଗତ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯିଲା। ସେହି ସମୟରେ, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଦୁଇ ହାତରେ ସେଇ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଧରି, ନିଜ ଦିବ୍ୟ ରୂପ—କଳା ତେଜସ୍ୱୀ ହରି—କୁ ପ୍ରକଟ କଲେ। ତାଙ୍କର ରୂପ ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି, କେଶ ମେଘର ଝାଲର ଭଳି, ତାଙ୍କର ତେଜ ଏବଂ ଦେହ ଅନ୍ଧକାର ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଗଳିତ ସୁନାର ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଧୂଆଁ ଏବଂ ଛାୟା ଭଳି କଳା ଦେହ, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି। ତାଙ୍କର ଚାରି ମଜବୁତ କନ୍ଧ, ମୁଣ୍ଡରେ ମକୁଟ, ସୁନା ଭଳି ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ତେଜସ୍ୱୀ। ସେ ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ପର୍ବତ ଶିଖର ଭଳି ଉଚ୍ଚ, ନନ୍ଦକ ତଳୱାର ଧାରଣ କରି, ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ଭଳି କଟାର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ନାନା ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରି, ବିଷ୍ଣୁ ପର୍ବତ, ଭୂମିର ମୂଳ, ଶ୍ରୀବୃକ୍ଷ ଭଳି, ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷ୍ ନେଇଥିଲେ। ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶାଖା ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ଭଳି ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ। ଅନେକ ଉଡ଼ୁଥିବା ମହଲ ଶିଖରରେ ଶୋଭିତ, ମେଘ ଏବଂ ଜଳର ଅମୃତରେ ଭିଜିଥିଲେ, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଅହଂକାରର ତତ୍ତ୍ୱରେ ଅବିସ୍ଥିତ, ପଞ୍ଚଭୂତର ମହା ଅଙ୍କୁର। ବିଶେଷ ପତ୍ରରେ ଢାକିଥିଲେ, ଗ୍ରହ ଏବଂ ତାରାରେ ଖିଳିଥିଲେ, ଦାନବ ଲୋକର ମହା ତଣ୍ଡ, ମାନବ ଲୋକକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲେ। ସେ ସାଗର ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ତଳପାଟ ଭଳି ମୂଳ, ସିଂହ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପକ୍ଷୀମାନେ ପରିଚାରକ ଭାବେ ଥିଲେ। ଧର୍ମ ଏବଂ ଅର୍ଥର ଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ମହାବୃକ୍ଷ, ଅପ୍ରକଟ ଅନନ୍ତ ଜଳ, ପ୍ରକଟ ଅହଂକାର ଫେନ ଭଳି। ପଞ୍ଚଭୂତର ତରଙ୍ଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗ୍ରହ ତାରାରେ ଫୁଲି, ଉଡ଼ୁଥିବା ମହଲରେ ବିସ୍ତୃତ, ମେଘର କୋଲାହଳରେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ମାଛର ଝୁଣ୍ଡରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପର୍ବତ ଏବଂ ଶଂଖ ବଂଶରେ ଯୁକ୍ତ, ତିନି ଗୁଣର ଚକ୍ରବ୍ୟୁହ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଗିଳୁଥିବା ମହା ତିମି। ନାୟକ ବୃକ୍ଷ, ଲତା, ଝାଡ଼ର ଅରଣ୍ୟ, ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନିଆଯାଉଥିବା ଶୈବଳ, ବାରଟି ସୂର୍ଯ୍ୟର ମହା ଦ୍ୱୀପ, ଏଗାରଟି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନଗର। ଅଷ୍ଟ ବସୁ ଏବଂ ପର୍ବତରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ତିନି ଲୋକର ଜଳର ମହା ସାଗର, ଅନେକ ସନ୍ଧ୍ୟାର ତରଙ୍ଗରେ ମିଶିଥିବା, ସୁପର୍ଣ୍ଣ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ। ଦୈତ୍ୟ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଏବଂ ମହା ଜଳଚରର ଝୁଣ୍ଡରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ ଅଳଙ୍କୃତ, ପିତାମହଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତିର ସ୍ୱାମୀ। ନଦୀ ଯାହାର ଶୋଭା, କୀର୍ତ୍ତି, ତେଜ, ଶ୍ରୀରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, କାଳଶକ୍ତି, ଯୋଗଶକ୍ତି, ମହା ଲହରୀ, ପ୍ରଳୟ ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିରେ ଆତୁର।