ଏହିପରି ଏକ ଦିନ, ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିକାଳରେ, ଅଗ୍ନି, ଚକ୍ଷୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆଲୋକ, ସାବିତ୍ର, ମିତ୍ର, ଅମୃତ, ଶରବର୍ଷୀ, ସୁକର୍ଷ, ଏବଂ ବଳଶାଳୀ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେବତା, ଯଥା—ବିରାଜ, ବାଣୀ, ବିଶ୍ୱାବସୁ, ମତି, ଅଶ୍ୱମିତ୍ର, ଚିତ୍ରରଶ୍ମି, ନିଷଧନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ପୁନି, ହୁୟନ୍ତ, ବାଡବ, ଚାରିତ୍ର, ମଣ୍ଡପନାଗ, ବୃହନ୍ତ, ବୃହଦ୍ରୂପ, ପୁତନାନୁଗ ପ୍ରଭୃତି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ପୂର୍ବକାଳରେ ମାରୁତ୍ବତୀ ଏହି ସମସ୍ତ ମାରୁତ୍ମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ; ଆଦିତି ତାଙ୍କ ପତି କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାରୋଟି ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଆଦିତ୍ୟମାନେ—ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ଭଗ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ବରୁଣ, ଅର୍ୟମା, ରବି, ପୂଷା, ମିତ୍ର, ଧନଦ, ଧାତୃ ଏବଂ ପର୍ଜନ୍ୟ—ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏହି ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟା ଓ ଧର୍ମରେ ଅତିଶୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ। ଦାନୁ ଦାନବମାନେ, ଦିତି ଦୈତ୍ୟମାନେ, କାଳା କାଳକେୟ ଅସୁରମାନେ, ସୁରସା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅଳ୍ପାୟୁ ରୋଗମାନେ, ସିଂହିକା ଗ୍ରହମାନେ, ମୁନି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ତାମ୍ରା ନୀତିମାନ ଅପ୍ସରାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। କ୍ରୋଧା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପିଶାଚ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଚତୁଷ୍ପଦ ପଶୁ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଗାୟମାନେ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭିନାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। କଦ୍ରୁ ଦେବୀ ପ୍ରାଚୀନ ପାହାଡ଼ ଓ ସର୍ପମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ବିକାଶ ପାଇଲା। ତାପରେ, ବଡ଼ ଆତ୍ମା ପୌଷ୍କରଙ୍କ ଅବତାର ହେଲା। ମୁଁ, ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ, ଏହି ପୌଷ୍କର ଅବତାର ବିଷୟରେ ତୁମକୁ କହିଛି। ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁ, ହରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ କଥା କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯାହା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଯିଏ ଏହି ପ୍ରମୁଖ ପୁରାଣକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବେ ପବିତ୍ର ସମୟରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେ ରାଗ ରହିତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ଓ ଏଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଯିଏ ଚତୁର୍ବିଧ ଉପାୟ—ଦୃଷ୍ଟି, ମନ, ବାଚ୍ୟା, କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି, କୃଷ୍ଣ ସେଉଁଠି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ରାଜା ରାଜ୍ୟ, ଦରିଦ୍ର ଉତ୍ତମ ଧନ, ଅଳ୍ପାୟୁ ଲୋକ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ପୁତ୍ର ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ପିତା ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯଜ୍ଞ, ବେଦ, ଇଚ୍ଛା, ବିଭିନ୍ନ ତପସ୍ୟା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ନାନା ପୁଣ୍ୟ ଓ ଧନ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ମନେ ରଖିଥିବା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା, ସେହି ସମସ୍ତ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଏହି ପୌଷ୍କରକ ଅଧ୍ୟାୟ ପାଠ କରି ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ। ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଏହି ପୌଷ୍କରକ ଅବତାର ବ୍ୟାସଙ୍କ ଠାରୁ ଶ୍ରବଣ କରି ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜନ୍! ଏହି ପୌଷ୍କରକ ଅବତାର ଶ୍ରବଣ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ଅପମଙ୍ଗଳ ନାହିଁ। ଏବେ ଶୁଣ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟତା, ତାଙ୍କର ହରି ରୂପ କୃତୟୁଗରେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଵୈକୁଣ୍ଠ ଭାବେ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କ କର୍ମପଥ ଅତି ଗୁଭୀର। ଏବେ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାହା ଘଟିଛି, ଘଟୁଛି ଓ ଆଗକୁ ଘଟିବ, ସେସବୁ କଥା ଏହିପରି ଭାବେ କହିବି। ଯିଏ ଅବ୍ୟକ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟକ୍ତ ରୂପେ ବସିଛନ୍ତି, ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ନାରାୟଣ, ଅନନ୍ତ ସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତର ଉତ୍ସ ଓ ଅବିନାଶୀ। ଏହି ନାରାୟଣ, ହରି ଭାବେ ଚିରଞ୍ଜୀବୀ; ସେଇ ବ୍ରହ୍ମା, ବାୟୁ, ସୋମ, ଧର୍ମ, ଶକ୍ର, ବୃହସ୍ପତି ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ସେ ଆଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ଏହି ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଭାବେ ପରିଚିତ। ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ଦୟାରେ, ଆଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ସେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ସେଇ ପ୍ରଭୁ, ଆଦିସ୍ଵରୂପ, ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ସେଇ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେଠାରୁ ମନୁମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ବଂଶଜ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଅନେକ ରୂପରେ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏବେ ମୋଠାରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କୌତୁକ କାହାଣୀ ଶୁଣ, ଯାହା ଲୋକମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ବୃତ୍ରବଧ ପରେ, ସେଇ କୃତୟୁଗରେ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତାରକାମୟ ନାମକ ଯୁଦ୍ଧ ଘଟିଲା। ସେଠାରେ, ଭୟଙ୍କର ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲେ। ଦେବତାମାନେ ହତ, ଚ୍ୟୁତ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଶୂନ୍ୟ ହୋଇ, ମନରେ ଏକ ରକ୍ଷକଙ୍କ ଅନ୍ୱେଷଣ କଲେ—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ। ଏହି ସମୟରେ, ଧୂସର ଅଙ୍ଗାରମାନେ ପ୍ରଭାବିତ ମେଘମାନେ ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲେ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଭୟଙ୍କର ମେଘ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସମୂହ ସହିତ, ଭୟାନକ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ପରସ୍ପର ଶକ୍ତିରେ ଆକ୍ରମଣ ହେଉଥିଲା, ବାୟୁ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ବହୁଥିଲେ। ଅଗ୍ନି, ବଜ୍ର, ଜଳ, ବାୟୁ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଓ ଅପଶକୁନ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ହଜାର ହଜାର ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡ ପଡ଼ିଲା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଉପରେ-ନିମ୍ନେ ଗତି କରୁଥିଲେ। ଚତୁର୍ୟୁଗ ସମାପ୍ତିରେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭୟରେ ଆବୃତ, ରୂପ ନାଶ ପାଇଁ ଲାଗେ, ଏହା ଅପମଙ୍ଗଳର ଚିହ୍ନ। ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ନିର୍ଜ୍ୱଳ ଓ ନିରୁତ୍ସାହ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କିଛି ଚିହ୍ନଟ ହେଉନଥିଲା, ଦଶ ଦିଗ ଅନ୍ଧକାରରେ ଲୁଚିଯାଇଥିଲା। ତାପରେ କାଳୀ ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମୟର ମେଘରେ ଆବୃତ ହୋଇ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଆକାଶ ଅନ୍ଧକାର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅପରାଜିତ, ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ସେଇ ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କ ଦୁଇ ହାତରେ ସେଇ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଧରି, ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ପ୍ରକାଶ କଲେ—କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହରି।