ଏକ ସମୟରେ, ଦୁଇ ଅସୁର ଜିଗ୍ୟାସା କଲେ, “ତୁମର ଉତ୍ପତ୍ତି କିଏ, କିଏ ତୁମକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛି? କିଏ ତୁମର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କିଏ ତୁମର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା, ଏବଂ କେଉଁ ନାମରେ ତୁମେ ପରିଚିତ?” ଦୁନିଆ ତାଙ୍କୁ ‘ଏକ’ ଭାବରେ ଡାକେ, ତାଙ୍କୁ ଅପାର, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ତାଙ୍କର ଏକତାରେ, ଦୁଇ ଜଣ ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ନାମ ବୁଝିପାରିବେ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅସୁରଙ୍କୁ କୁହାଯାଏ, “ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଆମ ପରେ କିଛି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାହିଁ; ଆମ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ଅନ୍ଧକାର ଓ ରାଗରେ ଆବୃତ। ଆମେ ରାଗ ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ଗଠିତ, ଋଷିଙ୍କୁ ଉତ୍କ୍ରମ କରିଛୁ, ଧର୍ମିକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଜୟ, ଏବଂ ଆମେ ଗୁପ୍ତ। ଆମ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ଭ୍ରମିତ, ଆମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଦୁର୍ଜୟ; ଆମେ କାରଣ, ଏଛା, ଯଜ୍ଞ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତିର ଉତ୍ସ। ଯେଉଁଠାରେ ସୁଖ ଓ ଆନନ୍ଦ ଏକତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ଭାଗ୍ୟ ଓ କୀର୍ତି, ଯେଉଁଠି ଯାହା ଚାହିଁବା ଯାହାକୁ ମିଳେ, ତାହା ଆମେ ଦୁଇ ଜଣ ଚିନ୍ତା କରୁ। ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ପ୍ରୟାସରେ, ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଏକତା ପାଇଲି; ଏହା ନିମ୍ନିଷ୍ଠ କରି, ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ମୁଁ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲି। ଯିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଯୋଗ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ‘ଯୋଗ’ ଓ ‘ସତ୍ତ୍ୱ’ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ସେ ରାଗ ଓ ଅନ୍ଧକାରର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି। ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜୀବ, ସତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣରେ, ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ସେ, ପ୍ରଭୁ, ନିଜ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଶମ କରିବେ। ତାପରେ, ନାରାୟଣ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଦ୍ରାରେ ଥିବାବେଳେ, ନିଜ ଭୁଜାରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁ ଭୁଜା ବହୁ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ। ଏହା ପରେ, ତାଙ୍କର ଭୁଜା ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଅସୁର ଆକର୍ଷିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଦୁଇ ଜଣ ଦୁଇ ମୋଟା ପକ୍ଷୀ ପରି ଘୁଞ୍ଚିଲେ। ତାପରେ, ଦୁଇଜଣ ଶାଶ୍ୱତ ଦେବ, ପଦ୍ମନାଭ, ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉଭୟ ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ତାଙ୍କୁ କୁହିଲେ, “ଆମେ ତୁମକୁ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ସ, ଏକମାତ୍ର ପୁରୁଷ ଭାବରେ ଜାଣିଛୁ; ଆମର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆମେ ଆସିଛୁ, ଦୟାକରି ଆମେ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମର ଦୃଷ୍ଟି କେବେ ଅସଫଳ ନୁହେଁ, ତୁମେ ଶାଶ୍ୱତ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ଏହି କାରଣରେ ଆମେ ତୁମକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ କରିବାକୁ ଆସିଛୁ। ହେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେବ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା, ଆମେ ତୁମଠାରୁ ଏକ ବର ଚାହୁଁଛୁ; ତୁମର ଦୃଷ୍ଟି କେବେ ଅସଫଳ ନୁହେଁ, ଆମେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ।" ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ, ଅସୁରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁନଃ ଜୀବନ ମିଳିବା ପରେ, ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଜୀବନ ଚାହିଁବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ?” ଦୁଇ ଅସୁର କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯାହାଙ୍କୁ ଦେଖି କେହି ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇନାହିଁ, ଆମେ ତୁମଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହୁଁଛୁ, ମହାବ୍ରତୀ; ଦୟାକରି ଆମେ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ତୁମଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦିଅ।” ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, “ତଥା; ଆଗାମୀରେ ତୁମେ ଦୁଇ ଜଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବ; ଏହି ଏକ ସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ କୁହୁଛି।” ଏପରେ, ଦୁଇ ମହାସୁରଙ୍କୁ ବର ଦେଇ, ଶାଶ୍ୱତ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବ, ଦେବମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ ଉରୁ ଦ୍ୱାରା ରାଗ ଓ ଅନ୍ଧକାରର ଗୁଣରୁ ଜନ୍ମିତ ଯମ ଓ ଯମୀଙ୍କୁ ମନ୍ତନ କଲେ। ଏଠି, ପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ ହାତ ଉଠାଇ, ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରିଲେ। ସେ ନିଜ ଚାୟାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ନିଜ କିରଣରେ ଅନ୍ଧକାର କୁ ଦୂର କରି, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ, ହଜାର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକି ଉଠିଲେ। ତାପରେ, ନାରାୟଣ, ଅବିନାଶୀ, ଶମ୍ଭୁ ଭାବରେ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ଯୋଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ ଆସିଲେ। କପିଳ, ସାଂଖ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷକ, ବ୍ରାହ୍ମଣମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଇ ମହାତ୍ମା, କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇ, ଅପାର ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅଧମର ଭେଦ ଜାଣିଥିବା, ମହାଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ଆତ୍ମାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ବିଶାଳ, ବିଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ନେତା, ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ। ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା, ଯୋଗ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ, ଏହି ତିନି ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁ କଥା ବ୍ରହ୍ମା ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ସେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ କରାଇଲେ, ଏକ ଋଷି; ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିର୍ବିକାର ଅନ୍ଧକାରରେ ନିଜ ଭାଷା ଦମନ କରି ଚୁପ ରହିଲେ। ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିତ ହେବା ସହିତ, ମନସୁତ କହିଲେ, “ଆପଣଙ୍କୁ କିପରି ସହଯୋଗ କରିବି? ଆପଣ ଏହା କହନ୍ତୁ।” ଏକ କଥା ହେଲା, “ଏହି କପିଳ, ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ନାରାୟଣର ଅଂଶରେ ଗଠିତ; ସେ ଆପଣଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ କୁହିଛି—ମହାମନା, ଏହା କରନ୍ତୁ।” ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ, ବ୍ରହ୍ମା ପୁନଃ ଉଠି କହିଲେ, “ମୁଁ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; କଣ କରିବି?” ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ। କହାଯାଇଲା, “ଯାହା ସତ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମା, ଅଠର ରୂପରେ—ଯାହା ସତ୍ୟ, ଯାହା ଧର୍ମ, ତାହା ସ୍ମରଣ କର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ତାହାଠାରେ ଜ୍ଞାନର ଦୀପ୍ତିରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅବସ୍ଥା ପାଇଲେ। ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରଭୁ, ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକ—ପୃଥିବୀ—ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାପରେ, ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ କଣ କରିବି, ପ୍ରପିତାମହ?” ଆଜ୍ଞା ମିଳିବା ପରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାରେ ଭକ୍ତି କରି, ମଧ୍ୟ ଲୋକରୁ ପୃଥିବୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା ପାଇ, ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ପୁତ୍ର ବିଦାୟ ହେବା ପରେ, ପ୍ରଭୁ ତୃତୀୟ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ କରାଇଲେ, ମୋକ୍ଷ ଉପାୟରେ ନିପୁଣ, ଭୂର୍ଭୁବ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଗୋରକ୍ଷକର ଭୂମିକା ଅଧିକାର କରି, ସେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରିଲେ; ଏହି ପରି, ଶାମ୍ଭୁଙ୍କ ତିନି ପୁତ୍ର ବିବରଣ ହୋଇଛି।