ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ବିଶ୍ୱାସକୁ ଫୁଲ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଧ ସହ ଏକତା କୁ ଫଳ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଇଛି । ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଜ୍ଞାନ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଖୁସି ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳର ଅଂଶ । ପୂର୍ବକାଳରେ କୌଶିକ ବଂଶର ପୁତ୍ରମାନେ ପଞ୍ଚଜନ୍ମ ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଇଥିଲେ । ଏଠି କୌଶିକ ବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀମାନେ କିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ? ପଞ୍ଚଜନ୍ମ ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା କର୍ମ କିପରି ଶୋଷିତ ହେଉଛି ? କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ କୌଶିକ ନାମକ ଏକ ମହାମୁନି ଥିଲେ, ଯିଏ ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ଆତ୍ମା ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ସାତି ପୁତ୍ରଙ୍କ ନାମ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁ । ସେମାନେ ଥିଲେ: ଶ୍ୱସୃପ, କ୍ରୋଧନ, ହିଂସ୍ର, ପିଶୁନ, କବି, ବାଗ୍ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ପିତୃବର୍ତିନ । ସେମାନେ ଗର୍ଗଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହେଇଥିଲେ । ପିତାଙ୍କ ପରଲୋକଗମନ ପରେ ଏକ ଭୟାନକ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଆସିଲା; ପୃଥିବୀରେ ଭୟ ଛାଇଗଲା । ଗର୍ଗଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଦୁଧା ଗାଉଁକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ଖାଦ୍ୟାଭାବରେ ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଏବଂ ଭାବିଲେ, “ଏହି ପିତଳ ଗାଉଁକୁ ଖାଇବା ଦରକାର।” ଏହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଭାବିଥିବାବେଳେ, ସବୁଠୁ ଛୋଟ ଭାଇ କହିଲେ, “ଯଦି ଏହି ଗାଉଁକୁ ବଧ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ତେବେ ଏହା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନ ରୂପରେ କରିବା ଉଚିତ।” ଯେତେବେଳେ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଏକ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଇଲା, ଗାଉଁ ଅସ୍ୱୀକାର କରି କହିଲା, “ମୁଁ ଏହା କରିବିନି, ଏହା ପାପ।” କିନ୍ତୁ, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଥିବା ମାନେ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ତେଣୁ ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ । ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଏହା ପରେ ଦୁଇ ଭାଇକୁ ଦେବତା ଅତିଥି ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ । ଏହିଭଳି, ଏକ ଅତିଥି ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ନିଜେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ପିତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ । ଗାଉଁ ନଥିବାବେଳେ, ଏକ ଛେନା ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଏହି ଗାଉଁଟିକୁ ବାଘ ମାରିଦେଲା, ତେଣୁ କହାଗଲା, “ଏହି ଛେନା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉ।” ଏଭଳି, ଗାଉଁ ଖାଇଦିଆଯାଇଥିଲା; ତଥାପି ସେ ସାତି ତପସ୍ୱୀ, ବେଦ ଶକ୍ତିରେ ନିର୍ଭୟ ଥିଲେ । ପରେ, ସମୟର ଆକର୍ଷଣରେ, ସେମାନେ ଦଶପୁରରେ ଶିକାରି ଗୃହରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ସହିତ, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ଚିତ୍ତ ଗଠିତ ହେଲା । ଏହି ପାପ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ, ସେମାନେ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଶିକାରି ଗୃହରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ତଥାପି, ପିତାଙ୍କ ମହିମାରେ, ସେମାନେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏବଂ ବିରକ୍ତି ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପୁନି ଉପବାସ କଲେ । ସେମାନେ ସାତି, ସ୍ମୃତି ସହିତ କାଳଞ୍ଜର ପର୍ବତରେ କୁନି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ନୀଳକଣ୍ଠଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଭାବିତ । ସେଠି ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଲୋକମାନେ ଦେଖିଥିଲେ, ତୀର୍ଥ ଶେଷରେ ଉପବାସ କରି । ମାନସ ହ୍ରଦରେ, ସେମାନେ ସାତି ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ହେଲେ, ଯୋଗୀ ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ; ସେମାନେ ନାମ ହେଉଛି: ସୁମନା, କୁମୁଦ, ଶୁଦ୍ଧ, ଛିଦ୍ରଦର୍ଶୀ, ସୁନେତ୍ରକ, ସୁନେତ୍ର ଏବଂ ଅଂଶୁମାନ—ସେମାନେ ଯୋଗରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ତିନି ଜଣ ଯୋଗରୁ ଅପଚୟ ହେଇ ଅବଞ୍ଚିତ ବ୍ରମଣ କଲେ, ଏକ ଉଦ୍ୟାନରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଜଣକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ନାରୀମାନେ ଘେରିଥିଲେ । ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଖେଳ କରୁଥିଲେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ଥିଲା, ପଞ୍ଚାଳ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଅଧିକ ଶକ୍ତି ଓ ଯାନ ଥିଲା । ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଜଣ ରାଜ୍ୟ ଲାଗି ଅଭିଲାଷୀ ହେଲେ; ଏବଂ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଥିଲେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ସେ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ପୁତ୍ର ସମ ଭଲପାଇଥିଲେ । ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ଜଣ, ଏକ ଅଧିକ ଶକ୍ତି ଓ ଯାନ ଦେଖି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ । ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ଅଭିଲାଷାହୀନ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଏକ, ବିଭ୍ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ । ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି କଣ୍ଡରୀକ ଏବଂ ସୁବାଳକ; ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ରାଜା ହେଲେ, ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୋହିତ ଉପଦେଶକ ଥିଲେ । ପଞ୍ଚାଳର ରାଜା ପ୍ରତାପୀ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗ ଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ, ସେମାନଙ୍କ ଧ୍ୱନି ବୁଝିବାରେ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ । ସେ ରାଜାଙ୍କ ଜଣେ ଶୁଭା ଭାର୍ୟା ଥିଲେ, ଦେବଳଙ୍କ କନ୍ୟା, ସମ୍ନତି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯିଏ କପିଳା ଭାବେ ଜଣାଯାଉଥିଲେ । ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଥିବାରୁ, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ଉପଦେଶକ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ସହିତ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ । ଏକଦିନ, ରାଜା ଉଦ୍ୟାନରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିବାବେଳେ, ଦୁଇଟି ପୋକାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରେମ ଝଗଡାରେ ବିଆପ୍ତ । ପୁରୁଷ ପୋକା, ପିଲା ପିଲା ଜନ୍ତୁକୁ ଚାରିପାଖ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ପାଞ୍ଚ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଶରୀର ଜଳିଥିଲା, ମନ୍ଦ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ । “ପୃଥିବୀରେ ତୁମେ ପରି ପ୍ରେମିକା କେହି ନାହିଁ; ମଧ୍ୟରେ ସୁକୁମାର, ଚଉଡ଼ା କଟି, ବିସ୍ତୃତ ଛାତି, ଆଗକୁ ଆସୁଛ । ସୁନା ରଙ୍ଗ, ଶୋଭାମୟ କଟି, ରମ୍ୟ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ହସୁଛି, ଚିହ୍ନିତ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଜିହ୍ବା, ଲୁଣ ଓ ଗୁଡ଼ ଭଳି ମିଠା ଜିନିଷ ପ୍ରିୟ । ମୁଁ ଖାଉଁ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଖାଉଛ; ମୁଁ ସ୍ନାନ କରିଲେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ କରୁଛ; ମୁଁ ଦୂରେ ରହିଲେ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ, ମୁଁ ରିଷ୍ଟି ହେଲେ ତୁମେ ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତ । ମୋତେ କହ, ଶୋଭାମୟେ, କାହିଁକି ରିଷ୍ଟି ମୁହଁରେ ଦଉଁ ?” ସେ ପୋକା ରିଷ୍ଟିରେ କହିଲେ: “ମୋତେ କାହିଁକି କହୁଛ, ଚଳାକ ? ତୁମେ ମୋତେ ମୋଦକ ଦେଇ ଛାଡ଼ିଦେଲା, ଅନ୍ୟ ଜଣା ସହିତ ଦିନ ଅତିବାହିତ କଲା, କାମାଗ୍ନିରେ ଜଳିଥିଲା । ସେ ମୋତେ ତୁମେ ପରି ଦେଖିଲା, ଶୋଭାମୟେ, ତେଣୁ ମୁଁ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଇଥିଲି; ଏହି ଏକ ଦୋଷକୁ ମାନ୍ୟ କର, ଦୀପ୍ତିମୟେ । ମୁଁ କେଉଁଠି ଏହି କାମ କରିବିନି, ନୀତିମୟେ; ମୁଁ ତୁମ ପାଦକୁ ସତ୍ୟରେ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି—ଦୟା କର, ମୁଁ ନମନ କରୁଛି ।