ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ମନ୍ଦାର ପଦ୍ମକୁ ବିଶ୍ୱର ଆକୃତି ଭାବେ ବର୍ଣ୍ୟନ କରାଯାଇଛି । ଏହି ପଦ୍ମର ଅଗଣିତ ତନ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ପୃଥିବୀର ଖଣିଜ ପାହାଡ଼ ସ୍ୱରୂପ ମନେ କରାଯାଇଛି । ଏହି ପଦ୍ମର ଅନେକ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ରାଜାଙ୍କୁ କହାଯାଉଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳ ଭାବେ ଅନ୍ୟ ଦେଶର ପାହାଡ଼ ରାସ୍ତା ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ୟନ ହେଉଛି । ତଳର ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ଦାନବ, ସର୍ପ ଓ କୀଟପତଙ୍ଗ ରହୁଛନ୍ତି । ଏହି ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବିଶାଳ ସାଗର ଅଛି, ଯାହାକୁ 'ତତ୍ତ୍ୱ' ଭାବରେ ଜଣାଯାଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଭୟଙ୍କର ପାପ କରୁଥିବା ମାନବ ଡୁବି ଯାନ୍ତି । ଏହି ପଦ୍ମ ଭିତରେ ପୃଥିବୀ ଏକ ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ବେଳେ ଚାରି ଦିଗରେ ଚାରିଟି ଜଳାଶୟ ଅଛି । ଏପରି ଭାବରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଇଁ ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ପୃଥିବୀକୁ 'ପୁଷ୍କର' ନାମରେ ଅଭିଧାନ କରାଯାଇଛି । ଏହି କାରଣରୁ, ବିଦ୍ୱାନ, ପୁରାତନ ଋଷି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦର ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞରେ ପଦ୍ମ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି । ଏପରି ଭାବରେ, ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପାହାଡ଼, ନଦୀ ଓ ହ୍ରଦ ର ଉତ୍ପତ୍ତି ପ୍ରଣାଳୀ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏକାନ୍ତ ସ୍ଵୟଂଭୂ ବରୁଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ହୋଇ, ମହାସାଗର ମଧ୍ୟରେ ପଦ୍ମରେ ନିଜ ଶୟନ ନିର୍ମାଣ କଲେ । ଏହି ଉପବ୍ୟାସରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ବିଘ୍ନ ଆସିଲା—ମହାଦାନବ ମଧୁ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇ କୈଟଭ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଏହି ଦୁଇଜଣ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରଜସ ଓ ତମସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଏକ ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଉପଦ୍ରବ କରିବାରେ ଲାଗିଲେ । ଦିବ୍ୟ ଲାଲ ଚିର ଧରି, ଧଳା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦନ୍ତ, ଉଚ୍ଚ ମୁକୁଟ ଓ କଣ ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଭୁଜବନ୍ଦ ଓ କଙ୍ଗନ ଚମକୁଥିଲା । ତାଙ୍କର ଚଉଡ଼ିଆ ଲାଲ ଆଖି, ବିଶାଳ ଛାତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜ, ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ ଦେହ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା । ନୂତନ ମେଘ ଭଳି ଦେହ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ମୁହଁ, ତଡ଼ିତ ସଦୃଶ ଚମକ, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ହାତରେ ଗଦା ଧରି, ପାଉଁ ଦେଇ ସାଗରକୁ ଉଠାଇବା ପରି, ସେମାନେ ଶୟାନ ହରିଙ୍କୁ ଉତ୍ପାତ କରିଥିଲେ । ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହଁ ଦେଖି, ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଯୋଗୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଜୀବ, ଦେବ, ଦାନବ, ମନସ୍ତୁ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଛନ୍ତି । ତେଣୁ, ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବରେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ତୁମେ କିଏ, ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ବସିଛ, ଧଳା ମୁକୁଟ ଧରି, ଚାରି ଭୁଜ ଧରି, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ନିୟମ ଶିଳା କରୁଛ, ଏବଂ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ମୂଢ଼ ହେଇଛ?" "ଆସ, ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର; ତୁମେ ଏଠି ଅଶକ୍ତ, ଆମେ ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ମହାପ୍ରଭୁ ଅଟୁଟ ଶକ୍ତି ଧରି ।" "ତୁମର ଉତ୍ପତ୍ତି କିଏ, କିଏ ତୁମକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛି, ତୁମର ସ୍ୱର୍ଗ ରକ୍ଷକ କିଏ ଏବଂ ତୁମର ନାମ କଣ?" "ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କୁ ଏକା ଭାବରେ ଚିନ୍ହିଛି, ଅଗାଧ, ହଜାର ଆଖି; ତାଙ୍କର ଏକତାରେ ତୁମେ ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ନାମ ବୁଝିପାରିବା ।" "ଏହି ଜଗତରେ ଆମେ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାହିଁ; ଆମେ ତମସ ଓ ରଜସରେ ଆବୃତ, ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀ ଜୀବ ଆମକୁ ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ ।" "ଆମେ ଜଗତକୁ ଭ୍ରମିତ କରୁଛୁ, ଏହି ଯୁଗରେ ଆମେ ଅଜୟ, ଆମେ ହେଉଛୁ କାରଣ, ଆଶା, ଯଜ୍ଞ ଓ ଶ୍ୱର୍ଗର ସାଧନା ।" "ଯେଉଁଠାରେ ସୁଖ ଓ ଆନନ୍ଦ ମିଶିଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ନିର୍ମଳ ଭାଗ୍ୟ ଓ କୀର୍ତି ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ କିଛି ଚାହିଁଥିବା ମିଳିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଆମେ ଚିନ୍ତା କରୁଛୁ ।" "ଯୋଗ ଓ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ଆମେ ପ୍ରଥମେ ଏକତା ପାଇଛୁ; ଏହି ଗୁଣରେ ଆମେ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛୁ ।" "ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ, ଯୋଗ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯୋଗ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ଚିନ୍ହିତ, ସେ ରଜସ ଓ ତମସର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରୀ ଓ ବିଶ୍ୱର ମୂଳ ।" "ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ସତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ଅନ୍ୟ; ସେ, ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁଇଜଣକୁ ଦମନ କରିବେ ।" ଏହି ମହାଶକ୍ତି ନାରାୟଣ ନିଜ ଭୁଜ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯେଉଁ ଭୁଜ ଅନେକ ଯୋଜନ ଦୀର୍ଘ । ଏହି ବେଳେ, ତାଙ୍କର ଭୁଜ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଦାନବ ଉପରେ ଆକର୍ଷିତ ହେଇ, ସେମାନେ ଦୁଇ ମୋଟା ପକ୍ଷୀ ପରି ଚଳାଚଳ କଲେ । ତାପରେ, ଦୁଇଜଣ ଶାଶ୍ୱତ ଦେବ ପଦ୍ମନାଭ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉଭୟ ଦଣ୍ଡ ବନ୍ଧି ଉଭୟ ଦଉଡ଼ିଲେ । "ଆମେ ତୁମକୁ ବିଶ୍ୱର ମୂଳ ଭାବରେ ଜାଣିଛୁ, ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ; ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛୁ ।" "ତୁମର ଦୃଷ୍ଟି କେବେ ବି ଅସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ, ଶାଶ୍ୱତ ଭାବରେ ଚିନ୍ହିତ; ତେଣୁ, ଆମେ ତୁମକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛୁ ।" "ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦେବ, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା, ଆମେ ତୁମଠାରୁ ଏକ ବର ଚାହୁଁଛୁ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟୀ, ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ ।" "ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଆବାର ଗୁପ୍ତ ଜୀବନ ପାଇବାକୁ କାହିଁକି ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ?" "ପ୍ରଭୁ, ତୁମର ସମ୍ମୁଖରେ କେହି ମରିନାହିଁ; ଆମେ ତୁମଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହୁଁଛୁ, ମହାବ୍ରତୀ; ଆମେ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହୁଁଛୁ ।" "ଏହି ଭାବରେ ହେବ; ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଉତ୍ତମ ହେବ; ଏହା ନିଶ୍ଚିତ, ଆମେ ଏହି ସତ୍ୟ କହୁଛି ।" ଏପରି ଭାବରେ, ଦୁଇ ମହାସୁରଙ୍କୁ ଦେବତାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ବର ଦେଇ, ଶାଶ୍ୱତ ଦେବ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ ଉରୁ ଦ୍ୱାରା ତମସ ଓ ରଜସ ଗୁଣରୁ ଜନ୍ମିତ ଯମ ଓ ଯମୀକୁ ମନ୍ଦାର କଲେ । ଏଠି, ପଦ୍ମ ଉପରେ ବସି, ବ୍ରହ୍ମା—ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନର ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାତା—ନିଜ ଭୁଜ ଉଠାଇ, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବରେ ନିର୍ମୋହ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ ।