ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ହେଉଛି—ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଶେଷ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର କାଳ ନାମକ ମୃତ୍ୟୁ ମୁଁ, ଧର୍ମ ଓ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ମୁଁ, ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମର ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ। ଦେବନଦୀମାନେ, କ୍ଷୀରସାଗର, ମହାସମୁଦ୍ର—ଏସବୁ ମୁଁ ହେଉଛି। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍ୟ ଯାହା, ଏହାର ନାୟକ ମୁଁ ଏକାମ୍ବର। ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ମୁଁ, ପରମ ପଦ ମୁଁ, ଉପାସନା ଓ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ମୁଁ, ଜ୍ଞାନର ନାୟକ ଭାବେ ମୋତେ ଜଣାଯାଏ। ଆଲୋକ, ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ଜଳ, ସମୁଦ୍ର, ତାରାମଣ୍ଡଳ, ଦଶଦିଗ୍ବନ୍ଧୁ—ସବୁ ମୁଁ। ବର୍ଷା, ଚନ୍ଦ୍ର, ମେଘ, ସୂର୍ଯ୍ୟ—ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଅଛି। କ୍ଷୀରସାଗରରେ ମୋ ଉପସ୍ଥିତି ଅଛି, ସାମୁଦ୍ରିକ ଅଗ୍ନି ଭାବେ ମୁଁ ତାହାର ଗଭୀରରେ ବିକାଶ ପାଉଛି। ମୁଁ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନି ଭାବେ ଜଳ ହୋମ ଗ୍ରହଣ କରେ, ପୁରାତନ, ପରମ, ଏବଂ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମୁଁ। ଯାହା ହୋଇଛି, ଯାହା ହେବ, ଯାହା ଅଛି—ସେହି ସବୁର ମୂଳ ମୁଁ। ମୁଁ ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା, ଅନୁଭବ କରିବା ସମସ୍ତ କିଛିରେ ବିରାଜମାନ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ପୂର୍ବରୁ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଏଉଁ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତାହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରିବି। ଏହି ସମସ୍ତ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବୁଝ। ମୋ ଉପଦେଶ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହିଁଲେ, ସୁଖରେ ମୋର ଗର୍ଭରେ ରୁହ; ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ମୋ ଦେହରେ ବିରାଜିତ। ମୋତେ ବୁଝ, ମନିଫେଷ୍ଟ ଓ ଅମନିଫେଷ୍ଟ ଯୁଗଳ ଭାବେ, ଦାନବମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ, ଏକାକ୍ଷର ଓ ତ୍ରିକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଭାବେ, ମୋତେ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଭାବେ ଜାଣ। ତିନି ପୁରୁଷାର୍ଥ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ମୁଁ ଓଁ, ତାଙ୍କର ଅର୍ଥର ସୂଚକ। ପୁରାତନ ପୁରାଣର ଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରଭୁ ଏଉଁପରି କହିଲେ। ଏହିପରେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ମୁଁହରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏପରି, ସେ ବିଶିଷ୍ଟ ମୁନି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପେଟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଉଁଠି, ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ, ସେ ଅବିନାଶୀ ହଂସଙ୍କ ଉପଦେଶ ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଣିଲେ। ମୁଁ ନିଜେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ଥିବା ସମୟରେ, ମହାସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲି। ଏହି ହଂସ ନାମକ ପ୍ରଭୁ ସମୟ ଅନୁସାରେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ବିଶ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିଲେ। ସେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଅବତାର ନେଇ, ଜଳର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ନିଜ ଦେହ ଗୁପ୍ତ କରି, ଜଳଚର ପ୍ରଜାରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପରେ, ସେ ମହାତ୍ମା, ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୃଷ୍ଟି କାମନାରେ, ପଞ୍ଚମହାଭୂତ ଓ ବିଶ୍ୱକୁ ଚିନ୍ତନ କଲେ। ଏହି ଚିନ୍ତନ ସମୟରେ, ବାୟୁ ସ୍ଥିର ଓ ସମୁଦ୍ର ଶାନ୍ତ ଥିଲା, ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଗଭୀର, ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅକାଶହୀନ ଜଗତ ମଧ୍ୟରେ। ତାହାଁପରେ, ଜଳରେ ବିରାଜିତ ସେ ସମୁଦ୍ରକୁ ହଳକ ଭାବେ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କଲେ; ଏହି ଅନନ୍ତ ତରଙ୍ଗରେ ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଫାଟ ହେଲା। ସେଠାରୁ ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ବାୟୁ ଜନ୍ମ ନେଲା; ଫାଟର ମାଧ୍ୟମରେ, ସେ ବାୟୁ ଅଚଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲା। ବାୟୁ ବଢ଼ିଲା, ତାହାର ଶକ୍ତିରେ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ପ୍ରେରିତ ହେଲା; ଏହି କ୍ଷୁବ୍ଧ ଜଳରେ, ଚର୍ଣ୍ଣ ହେବା ସମୟରେ, ଅଗ୍ନିର ଭଗବାନ୍ ବୈଶ୍ୱାନର ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ଅଗ୍ନି ଆସି, ଅଧିକ ଜଳକୁ ଶୁଷ୍କ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ସମୁଦ୍ର ଶୁଷ୍କ ହେବାରେ ଏକ ମହା ଚିଦ୍ର ଦେଖାଦେଲା, ଆକାଶ ବିସ୍ତୃତ ହେଲା। ଆତ୍ମାର ତେଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଅମୃତ ତତ୍ତ୍ୱ ସମାନ; ଚିଦ୍ର ଥିଲେ ଆକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଆକାଶରୁ ବାୟୁ ଜନ୍ମ ନେଇ। ଏହି ଦୁଇଁର ଘର୍ଷଣରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ବାୟୁରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ। ଏହା ଦେଖି, ମହାଦେବ, ମହାଭୂତ ଉଦ୍ଭାସକ, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସଂସାର ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ, ପ୍ରଭୁ ବିବିଧ ରୂପର ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ। ଚାରି ଯୁଗର ହଜାର ଚକ୍ର ଶେଷରେ, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ବହୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ବ୍ରହ୍ମାର ଅନ୍ନ ଭାବେ କହାଯାଏ। ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା ଥିବା ଦେବତାଙ୍କଠାରୁ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ପୃଥିବୀରେ ବର୍ଷା ଭାବେ ପଡ଼େ, ସେହି ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ। ଏହି ଯୋଗ ଓ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଏଶ୍ୱରତ୍ୱ ସହିତ ଅଲଙ୍କୃତ, ଯୋଗ ବିଦ୍ୟା ଜାଣିଥିବା, ବିଶ୍ୱପତିଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାର ପରମ ପଦରେ ବସାଇଲେ। ପରେ, ସେଇ ମହାଜଳରେ, ଅଚ୍ୟୁତ ହରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ନିୟମାନୁସାରେ ଜଳରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ଏକ ହଜାର ପତ୍ରିକା, ନିର୍ମଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଦ୍ୟୁତିମାନ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର ଏକ ବିଶାଳ ପଦ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ତାହାର ଜ୍ୱାଳା ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶୁଦ୍ଧ ଶରଦ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଉଜ୍ୱଳ; ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟ ନିକଟରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ୍ମ ଦେଖାଗଲା। ଏହାପରେ, ସେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀ, ମହାଦ୍ୟୁତିମାନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସବୁ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଥିଲେ। ସେଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ଅନେକ ଯୋଜନ ଖଣ୍ଡରେ ବିସ୍ତୃତ, ଦ୍ୟୁତିର ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପୃଥିବୀର ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ। ପୁରାତନ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ସେହି ପଦ୍ମ ପୃଥିବୀର ପରମ ରୂପ, ମହାମୁନିମାନେ ଏହିକୁ ନାରାୟଣଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କଥାହୁଏ। ସେହି ପଦ୍ମା ହେଉଛି ଦେବୀ ରସା, ଯାହାକୁ ପୃଥିବୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପଦ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସେହି ଦିବ୍ୟ ପାହାଡ଼କୁ ଜାଣନ୍ତି। ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି: ହିମବତ, ବ୍ରହ୍ମମେରୁ, ନୀଳ, ନିଷଧ, କୈଳାସ, ମୁଞ୍ଜବାନ, ଏବଂ ଗନ୍ଧମାଦନ। ତଥା ତ୍ରିଶିଖର, ମନ୍ଦର, ଉଦୟ, ପିଞ୍ଜର, ଏବଂ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ। ଏହି ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ଦେବମଣ୍ଡଳ, ମହାତ୍ମା ସିଦ୍ଧମାନେ, ଧାର୍ମିକ ଜନମାନଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ, ଯାହା ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଆକୃତିର, ଯେଉଁଠି ବିଦ୍ୟମାନ ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏ।