ପୁରାତନ କାଳରେ, ତୁମେ ପୁତ୍ର ଲାଗି ଆଶା କରିଥିବା ବେଳେ, ତୁମର ପିତା ଋଷି ଅଙ୍ଗିରା, ମୋତେ ଗଭୀର ତପସ୍ୟା ସହିତ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ସେହି ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ, ସେ ଅପାର ଶକ୍ତି ଥିବା ତୁମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ମହାମୁନି, ଆତ୍ମନିଷ୍ଠ, ଅସୀମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଥିଲି। ଜଗତ୍ର ମାଲିକଙ୍କର ସନ୍ତାନ ନୁହେଁ, ଏମିତି କିଏ ଆଛି ଯିଏ ମୋତେ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗପଥରେ ଦେଖିବାକୁ ସାହସ କରିପାରିବ? ତାପରେ, ମହାତ୍ମା ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଆନନ୍ଦରେ ଚମକୁଥିବା ମୁହଁ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ବଡ଼ ଆଖି ସହିତ, ମାଥାରେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ନାମ ଓ ବଂଶ ପରିଚୟ କହି, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସମ୍ମାନିତ ଥିବା ସ୍ଥିତିରେ, ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତାପରେ ସେ କହିଲେ, "ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ମାୟା କିପରି, ହେ ନିର୍ଦୋଷ, ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଶିଶୁ ରୂପେ ବସିଛ?" "ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଏହି ଜଗତ୍ରେ କେଉଁ ନାମରେ ପରିଚିତ? ମୁଁ ତୁମେ କିଏ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରେ, କିଏ ଅନ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ଅଛି ଯିଏ ଏହି ଶକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ରହିପାରିବ?" ତେବେ ଭଗବାନ କହିଲେ, "ମୁଁ ନାରାୟଣ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସଂହାରକ; ମୋତେ ହଜାରମୁଣ୍ଡିଆ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ସବୁ ନାମରେ ମୁଁ ପରିଚିତ। ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗର ପୁରୁଷ, ବ୍ରହ୍ମଣ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞ; ମୁଁ ଅଗ୍ନି, ହବିର୍ ଓ ଜଳର ଅକ୍ଷୟ ନାଥ। ଇନ୍ଦ୍ର ରୂପେ ମୁଁ ଶକ୍ର, ବର୍ଷାରେ ବର୍ଷ, ଯୁଗରେ ଯୋଗି, ଯୁଗାନ୍ତରେ ମୁଁ ସୂତ୍ରଧାର। ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଦେବତା, ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଶେଷ, ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ। ମୁଁ ସମୟ ନାମକ ମୃତ୍ୟୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କର; ଧର୍ମ ଓ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ମୁଁ, ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ନଦୀ, କ୍ଷୀରସାଗର ଓ ମହାସମୁଦ୍ର; ପରମ ସତ୍ୟ ଯାହା, ସେହି ମୁଁ ପ୍ରାଣୀମାତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଭୁ। ମୁଁ ସାଂଖ୍ୟ, ମୁଁ ଯୋଗ, ଏବଂ ସେହି ପରମ ଅବସ୍ଥା; ମୁଁ ଉପାସନା ଓ କ୍ରିୟା, ଓ ଜ୍ଞାନଙ୍କର ନାଥ ଭାବେ ପରିଚିତ। ମୁଁ ଆଲୋକ, ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ; ମୁଁ ଜଳ, ସମୁଦ୍ର, ତାରା ଓ ଦଶ ଦିଗ। ମୁଁ ବର୍ଷା, ଚନ୍ଦ୍ର, ମେଘ, ସୂର୍ଯ୍ୟ; କ୍ଷୀରସାଗରରେ ମୁଁ ଅଛି, ସମୁଦ୍ରରେ ମୁଁ ବଡ଼ ଅଗ୍ନି। ଭକ୍ଷ୍ୟାଗ୍ନି ହୋଇ ମୁଁ ଜଳର ଅର୍ପଣ ପାନ କରେ; ମୁଁ ପ୍ରାଚୀନ, ପରମ, ଏବଂ ଶେଷ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ଯାହା ହୋଇଛି, ହେବ, ଓ ଅଛି—ସେହି ସବୁର ମୂଳ ମୁଁ; ଯାହା ଦେଖୁଛ, ଶୁଣୁଛ, ସେହି ସବୁ ମଧ୍ୟ। ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଯାହା ଅନୁଭବ କରୁଛ, ସେହି ସବୁକୁ ମୋର ରୂପ ଭାବେ ମନେ ରଖ; ବିଶ୍ୱକୁ ଆଗରୁ ମୁଁ ସୃଜନ କରିଛି, ଏବଂ ଏଉଁ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ—ମୋତେ ଦେଖ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ, ହେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କରିବି; ଏହି ସବୁ ସତ୍ୟ ବୁଝ।" "ମୋର ଉପଦେଶ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ମୋର ଗର୍ଭରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସ; ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ମୋର ଶରୀରରେ ବସିଛନ୍ତି। ପ୍ରକୃତି ଓ ଅପ୍ରକୃତିର ସଂଯୋଗ ଭାବରେ ମୋତେ ବୁଝ, ମୁଁ ଅସୁରମାନେଙ୍କର ଶତ୍ରୁ; ମୁଁ ଏକାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଓ ତ୍ରିଅକ୍ଷରୀ ମୁକ୍ତିଦାୟି। ତିନି ପୁରୁଷାର୍ଥ ଉପରେ ମୁଁ ଓଁକାର, ତାଙ୍କର ଅର୍ଥର ଚିହ୍ନ; ଏହିପରି ପୁରାତନ ପୁରାଣର ଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରଭୁ କହିଥିଲେ।" ଏହା ପରେ, ଭଗବାନ ତାଙ୍କର ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଆନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମୁନି ଭଗବାନଙ୍କ ଜଠରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ, ଏହି ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ, ସେ ଅବିନାଶୀ ହଂସଙ୍କ ଉପଦେଶ ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଣିଲେ। ମୁଁ ନିଜେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମହାସମୁଦ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା, ଧୀରେ ଧୀରେ ଚଳିଥିଲି—ହଂସ ନାମକ ପ୍ରଭୁ ସମୟରେ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଜନ କରି ଘୁରୁଥିଲେ। ସେହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଭଗବାନ, ଜଳ ରୂପେ ହୋଇ, ନିଜ ଦେହକୁ ଲୁଚାଇ, ଜଳଚର ଜନ୍ମ ନେଇ, ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହିପରି, ସେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସୃଷ୍ଟିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ଓ ବିଶ୍ୱ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତନ କରିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ବାୟୁ ଶାନ୍ତ ଓ ସମୁଦ୍ର ଶାନ୍ତ ଥିଲା, ସୁକ୍ଷ୍ମ ଓ ଗଭୀର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୂନ୍ୟ ନଥିବା ଏକ ଜଗତ୍ ଥିଲା। ସେପରି, ଜଳରେ ବସିଥିବା ସେ, ହଳକା ଆନ୍ଦୋଳନ କଲେ; ତାହାରେ ଅନନ୍ତ ତରଙ୍ଗରେ ପୁରାତନ ସମୟରେ ଏକ ସୁକ୍ଷ୍ମ ଫାଟ ହେଲା। ସେଠାରୁ ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ତାହାରୁ ବାୟୁ ଜନ୍ମ ନେଲା; ଏକ ମାର୍ଗ ମିଳିବା ପରେ, ସେ ବାୟୁ ଦୃଢ଼ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲା। ବାୟୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ସହିତ, ସମୁଦ୍ର ତାହାର ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା; ଏହି ଉତ୍ତେଜିତ ଜଳରେ, ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଭଗବାନ ବୈଶ୍ୱାନର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହି ଅଗ୍ନି ପ୍ରଚୁର ଜଳକୁ ଶୁଖାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ସମୁଦ୍ର କ୍ଷୀଣ ହେବା ସହିତ, ଏକ ବଡ଼ ଖୋଲା ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖାଦେଲା ଏବଂ ଆକାଶ ବିସ୍ତୃତ ହେଲା। ଶୁଧ୍ଧ ଜଳ, ଆତ୍ମାର ତେଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଅମୃତର ତତ୍ତ୍ୱ ସମାନ; ଖୋଲା ମାର୍ଗରୁ ଆକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ଆକାଶରୁ ବାୟୁ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହି ଦୁଇଁର ଘର୍ଷଣରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହା ଦେଖି ମହାଦେବ, ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ଖୋଲା କରୁଥିବା ଭଗବାନ, ଖୁସି ହେଲେ। ଏହି ଭୂତମାନେକୁ ଦେଖି, ଭଗବାନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ। ଚାରି ଯୁଗର ହଜାର ଚକ୍ର ଶେଷରେ, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ଅନେକ ଜନ୍ମ ନେଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅର୍ପଣ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ହୋଇ, ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଧରା ପୃଥିବୀରେ ବର୍ଷା ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ତାଙ୍କୁ ଯୋଗ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଗ୍ରହ କରି, ଯୋଗଜ୍ଞାନୀ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପରମ ଅବସ୍ଥାରେ ବସାଇଲେ। ତାପରେ, ସେହି ମହାଜଳରେ, ହରି ଭଗବାନ, ଅଚ୍ୟୁତ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଜଳରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ, ସେ ନାଭିରୁ ଏକ ହଜାର ପତ୍ର ଥିବା, ଦୂଷ୍ୟମାନ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଚମକୁଥିବା, ସୁନା ରଙ୍ଗର ଏକ କମଳ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।