ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନ୍ ନିଜେ ପ୍ରାଚୀନ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଏକାକୀ ଶୁଇଥିଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ମନରେ ଅସୀମ କୁତୁହଳ ଜନ୍ମାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସିତ ହୋଇ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମହାମୁନି ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଭିତରେ ରହିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପେଟ ଭିତରେ ଥିବାବେଳେ, ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳ, ତୀର୍ଥ, ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ଦେଖି ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଅନେକ ଦେଶ, ରାଜ୍ୟ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ଅନେକ ସ୍ଥଳ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜନମାନେ ପାଠ, ହୋମ, ଶାନ୍ତି ଓ କଠିନ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଦେବଙ୍କର ମୁଖ ମାର୍ଗରେ ବାହାରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ମାୟାରେ ଅପରିଚିତ ହୋଇ, ନିଜକୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ବାହାରି ଦେଖିଲେ ଯେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଛି, ଏବଂ ସେ ପ୍ରାଚୀନ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଓ ନିଜ ପ୍ରାଣ ନେଇ ସନ୍ଦେହ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ସେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ। ହାତ ଜୋଡି ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, "ଏହା କ'ଣ ମୋ ପାଇଁ? ଏହି ଭ୍ରମ କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନ ତ? ଏପରି ଦୁଃଖ ଯଥାର୍ଥ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ହୃଦୟର ଶ୍ୱାସରେ ହରାଯାଇଛି, ପୃଥିବୀରୁ ପର୍ବତ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଏହି ଜଗତ କିପରି ହେବ? ଏହି ଭାବନାରେ ସେ ଅସ୍ଥିର ହେଇ ରହିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ବଡ଼ ପୁରୁଷ ପର୍ବତ ସମାନ, ଅର୍ଧଦେହ ଜଳରେ ଡୁବିଥିବା, ମେଘରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇ ଅନ୍ଧକାର ରାତିରେ ନିଜ ତେଜରେ ଚମକୁଥିଲେ। ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କଲେ, "କିଏ ଏଠାକୁ ଆସିଛି ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ?" ଏଠି ସହିତ, ସେ ପୁନି ଦେବଙ୍କ ପେଟ ଭିତରକୁ ଆକର୍ଷିତ ହେଲେ। ପୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଦେବଙ୍କ ପେଟ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଭାବି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ। ପୂର୍ବବତ୍ ସେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ତୀର୍ଥ, ଆଶ୍ରମ ଦେଖି ଘୁରିଲେ। ଏଠି ସେ ଶତାଧିକ ପୁରୋହିତ, ଯଜ୍ଞ କରି ଦକ୍ଷିଣା ନେଇଥିବା, ଅନେକ ଯଜ୍ଞକାରୀ ଓ ତାଙ୍କର କ୍ରିୟା ଦେଖିଲେ। ସମସ୍ତ ବର୍ଗ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଚରଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ ଓ ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଯଥାଯଥ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଥିଲା। ଏଭଳି ଭାବେ ଶତାଧିକ ବର୍ଷ ଧରି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୃଥିବୀ ଘୁରିଲେ, କିନ୍ତୁ ପେଟ ଭିତରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଏକ ସମୟରେ, ସେ ପୁନି ମୁଖ ମାର୍ଗରେ ବାହାରିଲେ ଓ ଦେଖିଲେ, ଏକ ବଟବୃକ୍ଷ ଶାଖା ଉପରେ ଏକ ଶିଶୁ ଶୁଇଛି। ସେ ଦେଖିଲେ, ସମଗ୍ର ଜଗତ ଏକ ଜଳମୟ ସମୁଦ୍ର, ଆକାଶ ଧୂମ୍ରାବୃତ, ସେ ଶିଶୁ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଖେଳୁଛି, ଏଠି କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ନାହିଁ। ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ କୁତୁହଳରେ ଭରି, ସେ ଶିଶୁ ଦିଗରେ ସିଧା ଚାହିଁ ପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଚମକୁଥିଲେ। ପାଶେ ଦାଁଡି, ଜଳ ନିକଟେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଦେବମାୟା।" ଏହି ଗଭୀର ଜଳରେ ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଭୟରେ ତରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଭୟରେ ବଡ଼ ହେଇଗଲା। ତାହାପରେ, ଭଗବାନ୍, ସମସ୍ତଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ତାଙ୍କୁ ଗମ୍ଭୀର କଳାମେଘ ଭଳି କଣ୍ଠରେ କହିଲେ: "ବାଲକ, ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଅନ୍ୱିତ, ସ୍ୱାଗତ। ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ମୋ ପାଖକୁ ଆସ।" ଏହିପରି ଭଗବାନଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଶିଶୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "କିଏ ମୋ ନାମରେ ଡାକୁଛି, ମୋର ତପସ୍ୟାକୁ ଉପହାସ କରୁଛି? ମୋର ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷର ତପୋବଳକୁ ଅବହେଳା କରୁଛି? ଏପରି ବ୍ୟବହାର ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ମୁଁ କିପରି ଗ୍ରହଣ କରିବି? ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଏପରି କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କିଏ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବ? କିଏ ମୋ ନାମ ଡାକି, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିବ?" ଏପରି କ୍ରୋଧରେ କହି, ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ଭଗବାନ୍ ମଧୁସୂଦନ ପୁନି ସେହି ଭାବେ କହିଲେ: "ମୁଁ ତୁମର ପିତା, ହୃଷୀକେଶ, ଗୁରୁ, ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରାଣଦାତା; କାହିଁକି ମୋ ପାଖକୁ ନଆସୁଛ? ତୁମର ପିତା ଅଙ୍ଗିରାସ ଏହି ପୁତ୍ର ପାଇଁ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି ମୋତେ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର କଠୋର ତପସ୍ୟାରେ ତୁମେ ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ଅନୁଗୃହୀତ ହେଲ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମହାମୁନି, ଆତ୍ମନିଷ୍ଠ, ଅପାର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲି। ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଏପରି ସାହସ କିଏ କରିପାରିବ, ଯିଏ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ନୁହେଁ, ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ ଯୋଗରାସ୍ଥା ଭାବେ ମୁଁ ଖେଳୁଛି?" ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମହାତପସ୍ବୀ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଆଲୋକିତ ହେଲା, ହାତ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଜୋଡି ଭକ୍ତିରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ନାମ ଓ ବଂଶ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସମ୍ମାନିତ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ବନ୍ଦନା କଲେ। "ହେ ଦୋଷରହିତ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ତୁମ ମାୟା କିପରି ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଶିଶୁରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ? ମୁଁ ଏହା ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ପୃଥିବୀରେ କି ନାମରେ ତୁମେ ପରିଚିତ? ମୁଁ ଏହି ମହାତ୍ମା ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରୁଛି, କିଏ ଅନ୍ୟ ଏପରି ଦୃଢ଼ ରହିପାରିବ?" ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, "ମୁଁ ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ନାଶକର୍ତ୍ତା, ମୋତେ ହଜାର ମୁଣ୍ଡିଆ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ସେଇ ନାମରେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିବାଯାଏ। ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରଙ୍ଗର ପୁରୁଷ, ବ୍ରହ୍ମୟୁକ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ଅଗ୍ନି, ଅମର ଜଳପତି। ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ଶକ୍ର, ବର୍ଷାରେ ମୁଁ ବର୍ଷାବ୍ଦ, ଯୁଗରେ ମୁଁ ଯୋଗୀ, ଯୁଗାନ୍ତରେ ମୁଁ ଗତି।" ଏଭଳି ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଅନୁଭୂତି ଓ ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଏହିପରି ହେଲା।