ଏଠାରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୂଜ୍ୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ମଣିଷମାନେ ଏଠାରେ ଯେଉଁ ପକାଅ ଭୋଜନ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ଅହୁତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ସେଠି କିପରି ପହଞ୍ଚିଥାଏ? ଏହି ଦାନ କିଏ ପହଞ୍ଚାଏ ବୋଲି ପ୍ରସ୍ନ ଉଠିଥିଲା। ଯଦି ଜନ୍ମେ ଦୁଇଥର ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମଣିଷ ଏହି ଭୋଜନ ଖାଏ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିକୁ ଅହୁତି ଦିଏ, ତେବେ ଯେଉଁ ଭୋଜନ ଦିଆଯାଏ, ସେଟି ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଯେଉଁ ହେଉ, ପିତୃମାନେ କିପରି ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି? ବେଦ ଉପଦେଶ ଦେଇଛି ଯେ, ବସୁମାନେ ପିତୃଗଣ, ରୁଦ୍ରମାନେ ପିତାମହ, ମହାପିତାମହ ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଛନ୍ତି। ପିତୃମାନଙ୍କ ନାମ ଓ କୁଳ ଦ୍ୱାରା ପକାଅ ଭୋଜନ ଓ ଅଗ୍ନି ଅହୁତି ପହଞ୍ଚିଥାଏ; ଶ୍ରାଦ୍ଧର ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଭାବେ ବିଧିତ; ଯେଉଁ ପିତୃମାନେ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନାମ, କୁଳ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଭୋଜନ ସେଇ ଜନ୍ତୁ ଶରୀର ଧାରଣ କରିଥିବା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରେ। ଯଦି ପିତା ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦେବତା ହୋଇଥିବା, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଭୋଜନ ଅମୃତ ଭାବେ ମିଳେ ଓ ସେହି ଦେବତ୍ୱରେ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରେ; ଯଦି ଦାନବ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ଭୋଗ ଭାବେ ମିଳେ; ପଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହା ଘାସ ଭାବେ ହୁଏ। ଯଦି ସେ ସର୍ପ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ ବାୟୁ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଯକ୍ଷ ଅବସ୍ଥାରେ ପାନୀୟ ଭାବେ, ରାକ୍ଷସ ଅବସ୍ଥାରେ ମାଂସ ଭାବେ; ଦାନବ ଅବସ୍ଥାରେ ମାୟା ଭାବେ, ପିଶାଚ ଅବସ୍ଥାରେ ରକ୍ତ ଓ ପାନୀୟ ଭାବେ, ମାନବ ଅବସ୍ଥାରେ ନାନା ପ୍ରକାର ଭୋଜନ ଓ ପାନୀୟ ଭାବେ ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରସରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ। ଭୋଗ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଆନନ୍ଦ ଶକ୍ତି, ନାରୀମାନେ ଅତିପ୍ରିୟ, ଭୋଜନ ହେଉଛି ଭକ୍ତି ଶକ୍ତି, ଦାନ ହେଉଛି ଧନ ଦ୍ୱାରା ଦାନ ଶକ୍ତି, ଶୋଭା ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ମିଳିଥାଏ। ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ଫୁଲ ଭାବେ କୁହାଯାଏ, ବ୍ରହ୍ମ ସଂଯୋଗ ଫଳ ଭାବେ। ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଜ୍ଞାନ, ସ୍ବର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ସୁଖ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଏ। ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ, ମଣିଷଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି। ପୁରାତନ କଥା ଅନୁସାରେ କୌଶିକଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପଞ୍ଚଜନ୍ମ ସମ୍ପର୍କରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣରେ ପ୍ରାପ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏହିଠାରେ ପ୍ରସ୍ନ ହେଲା—କୌଶିକଙ୍କ ପରମ୍ପରା ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗ କିପରି ପାଇଲେ? ପଞ୍ଚଜନ୍ମ ସମ୍ପର୍କରେ କର୍ମ କିପରି ଛିଣ୍ଡିଯାଏ? କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ କୌଶିକ ନାମକ ଏକ ମହାମୁନି ଥିଲେ, ଯିଏ ଧାର୍ମିକ ଓ ପରିଶୁଧ୍ଧ ଆତ୍ମା ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସାତିଏ ପୁଅ ଥିଲେ—ଶ୍ୱସୃପ, କ୍ରୋଧନ, ହିଂସ୍ର, ପିଶୁନ, କବି, ବାଗ୍ଦୁଷ୍ଟ, ଓ ପିତୃବର୍ତ୍ତିନ। ସେମାନେ ଗର୍ଗଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହେଲେ। ପିତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ପରେ ଏକ ଭୟାନକ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଆସିଲା, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ଗର୍ଗଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଦୁହି ଗାଈକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଭୟଙ୍କର ଭୋକରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଏହି ପିତଳ ଗାଈକୁ ଖାଇ ଦେବା ଉଚିତ।" ଏହି ପାପ କର୍ମ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ସମୟରେ, ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଭାଇ କହିଲେ, "ଯଦି ଏହାକୁ ବଧ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ତେବେ ଏହାକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆହୁତି ଭାବରେ କରିବା ଉଚିତ।" ଏଠି ଏକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ହେଲା; ଗାଈ କହିଲା, "ମୁଁ ଏହା କରିବିନି, ଏହା ପାପ," କିନ୍ତୁ ପିତୃଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅନୁମତି ଦେଲେ, ତେଣୁ ସେ କରିଲେ। ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ଏକାଗ୍ର ମନରେ କରି, ଦୁଇ ଭାଇକୁ ଦେବତା ଭାବେ ଓ ପରେ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ଜଣକୁ କ୍ରମେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଏଭଳି ଏକ ଅତି ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପିତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଗାଈ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୋବତ୍ସକୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇଲେ; ଏବଂ ଏକ ବେଳେ ବାଘ ଦ୍ୱାରା ଗାଈ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା, ତେବେ କହିଲେ, "ଏହି ବତ୍ସକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।" ଏପରି ଭାବେ ଗାଈ ଭୋଜନ କରାଯାଇଲା; କିନ୍ତୁ ସେ ସାତିଏ ତପସ୍ବୀ ବେଦ ଶକ୍ତିରେ ନିର୍ଭୟ ଥିଲେ। ପରେ, ଦେଶକାଳ ଦ୍ୱାରା ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେମାନେ ଦଶପୁରରେ ଶିକାରୀ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ସହିତ, ପିତୃଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମନ ଗଢ଼ା ହୋଇଥିଲା। ଏହି କଠୋର କର୍ମ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ରୂପେ କରିଥିବାରୁ ସେମାନେ ଶିକାରୀ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, କଠୋର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପିତୃମାନଙ୍କର ମହିମା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏବଂ ବିରକ୍ତି ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେହି ସାତିଏ, ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ସହିତ, କାଳଞ୍ଜର ପର୍ବତରେ ମୃଗ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ନୀଳକଣ୍ଠ ସାମ୍ନାରେ, ପିତୃଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ। ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲେ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଶେଷରେ ଉପବାସ କରି। ପରେ ମାନସ ସରୋବରରେ ସେମାନେ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯୋଗୀ। ସେମାନଙ୍କ ନାମ: ସୁମନା, କୁମୁଦ, ଶୁଦ୍ଧ, ଛିଦ୍ରଦର୍ଶୀ, ସୁନେତ୍ରକ, ସୁନେତ୍ର, ଓ ଅଂଶୁମାନ—ଏହି ସାତିଏ ଯୋଗରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରୁ ତିନି ଜଣ ଯୋଗରୁ ଛିଣ୍ଡିଯାଇ, ଅଳ୍ପ ସ୍ମୃତି ସହିତ ଅବାକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଉଦ୍ୟାନରେ ଚମକୁଥିବା ଏକ ଜଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ ଥିଲେ। ସେ ନାନା ପ୍ରକାର ଖେଳ କରୁଥିଲେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ସହିତ, ପଞ୍ଚାଳ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ବହୁତ ଶକ୍ତି ଓ ଯାନ ସହିତ। ସେଠାରେ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ରାଜ୍ୟ ଆଶା କଲେ; ଏବଂ ଯିଏ ପିତୃଭକ୍ତି ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ସେ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଭଳି ଭଲପାଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ଜଣ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଯାନଧାରୀକୁ ଦେଖି, ମନେ ଇଚ୍ଛା କରି ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ। ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ମୋହ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ; ଏଠାରେ ବିଭ୍ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।