ଏହିପରି ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କଳିଯୁଗରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସାମଗ୍ରିକ ଲାଭ ଉପରେ ମନୋନିବେଶ କରିଥାନ୍ତି, ଏବଂ କାମନାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି। ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଛୋଟ ମନର ଓ ଅଧମ ଚରିତ୍ରର ହୋଇଯାନ୍ତି, ହେ ସୂର୍ୟପୁତ୍ର। ଏହିଯୁଗରେ ଧର୍ମ ଦୁଇଟି ପାଦ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଅଧର୍ମ ତିନିଟି ପାଦରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ଏହିପରି ଉଲ୍ଟା ଓ ଧୀରେ ଧୀରେ ପତନ ହେବାରୁ, କଳିଯୁଗରେ ଧର୍ମ ପ୍ରାୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ତା’ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ସ୍ଵଭାବ ମନ୍ଦ ପଡ଼ିଯାଏ, ଉତ୍ସାହ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଓ ଉପବାସ ଓ ବ୍ରତ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଏ—ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ସମାପ୍ତିରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏପରି ଦୁଃଖଦାୟକ କଳିଯୁଗର ଦୀର୍ଘତା ହେଉଛି ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ଦୁଇଶେ ବର୍ଷ ତମସା ସହିତ। ଏଠାରେ ଅଧର୍ମ ଚାରିପାଦରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଓ ଧର୍ମ ଗୋଟିଏ ପାଦରେ ରହିଯାଏ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତପସ୍ୟା ରହିତ ଓ କାମନାଶୀଳ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏଠାରେ କେହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର, ନ ବହୁତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ନ ସତ୍ୟବାଦୀ ଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ନ ନାସ୍ତିକ ଅଛନ୍ତି, ନ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଭକ୍ତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅହଂକାରରେ ଗ୍ରସ୍ତ, ସ୍ନେହ ଓ ବାନ୍ଧବ୍ୟ କମିଯାଏ, ସମସ୍ତେ ଶୂଦ୍ର ଭଳି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। କଳିଯୁଗରେ, ହେ ସୂର୍ୟବଂଶୀ, ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମ ଉଲ୍ଟା ହୋଇଯାଏ ଓ ଯୁଗାନ୍ତରେ ବର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମର ଅନ୍ଧୋଳନ ହୁଏ। ଏହି ଯୁଗ କୁ ୧୨,୦୦୦ ଦିବ୍ୟବର୍ଷ ରେ ଗଣନା କରାଯାଏ, ଏବଂ ଏପରି ହଜାର ଯୁଗ ମିଶି ଥିବା ଦିନକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ସମାପ୍ତି ପରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଶରୀରର ବିଲୟ ଦେଖି, ସୃଷ୍ଟି ନାଶ କରିବା ପ୍ରବୃତ୍ତି ଆସେ। ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପକ୍ଷୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ସର୍ପ, ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ପଶୁ, ଉତ୍ତମ ପ୍ରାଣୀ, ଅପଦ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାମାନେ, କୀଟାଦି ଓ ସମସ୍ତଙ୍କର ବିଲୟ ଆସିଯାଏ। ପଞ୍ଚମହାଭୂତଙ୍କର ଅଧିପତି, ସମସ୍ତ ଭୂତ ଉପସାରଣ କରି, ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଳୟ ଆଣନ୍ତି। ସୂର୍ୟ ରୂପେ ଦୃଷ୍ଟି ନେଇଯାନ୍ତି, ବାୟୁ ରୂପେ ପ୍ରାଣବାୟୁ ଉପସାରଣ କରନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ରୂପେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦହନ କରନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ମେଘ ଭାବେ ପୁଣି ବର୍ଷା କରନ୍ତି। ନାରାୟଣ ଯୋଗୀ ରୂପେ, ସତ୍ତାର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ, ଆପଣଙ୍କର ତେଜରେ ସମୁଦ୍ରମାନେ ଶୁଷ୍କ କରିଦିଅନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, କୁଆଁ ଓ ପାହାଡ଼ର ଜଳକୁ ତାଙ୍କର କିରଣରେ ଉପସାରଣ କରନ୍ତି। ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଭେଦି, ପାତାଳରେ ପହଞ୍ଚି, ଏଠାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରସ ଉପସାରଣ କରନ୍ତି। ଯେତେ ଜଳ, ରକ୍ତ ବା ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଛି, ସେ ସବୁ ଉପସାରଣ କରନ୍ତି। ପୁଣି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁ ହୋଇ, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ କମ୍ପିତ କରି, ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାୟୁ ଉପସାରଣ କରନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ ଦେବତାମାନେ, ପ୍ରାଣୀମାନେ, ମୃଦାର ଗୁଣ—ଗନ୍ଧ, ଗନ୍ଧଧାରଣ, ଦେହ ଉପସାରଣ ହୁଏ। ଜଳର ରସ, ଜିହ୍ବା, ତରଳତା, ତେଜର ରୂପ, ଦୃଷ୍ଟି, ପକ୍ବତା, ବାୟୁର ସ୍ପର୍ଶ, ଶ୍ୱାସ, ଚଳନ, ଆକାଶର ଶବ୍ଦ, ଶ୍ରବଣ, ଏବଂ ଆକାଶ ଉପସାରଣ ହୁଏ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ପ୍ରଭୁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ମାୟା—ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି। ସେହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଥିବାମାନେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଆବୃତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଗଛର ଶାଖାରେ ଶରଣ ନେଇଥିବା, ଯାହାକୁ ବାୟୁ ଆଘାତ କରୁଥିଲା, ସେଠାରେ ଘର୍ଷଣରୁ ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ, ଶତଧା ଜ୍ୱାଳାରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ। ସେହି ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ କୁ ଆବୃତ କରି, ପାହାଡ଼, ଗଛ, ଜଡି, ଲତା, ଘାସ—ସମସ୍ତକୁ ଦହନ କରିଦିଏ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେବା ପରେ, ଜଗତ୍ଗୁରୁ ହରି ପ୍ରଳୟ କ୍ରମରେ ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି। ଏବେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ହଜାର ଧାରା ବର୍ଷା ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ଜଳରେ ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି। ଏହା ପରେ, ସୁଧା ଦ୍ୱିତୀୟ ଦୁଧ ସଦୃଶ ପବିତ୍ର ଓ ମଧୁର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଶାନ୍ତି ଉପଲବ୍ଧ କରେ। ସେହି ଜଳର ବନ୍ୟାରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ପୃଥିବୀ ଏକ ମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ହୋଇଯାଏ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ବଡ଼ଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜଗତ ଆବୃତ ହୋଇଯାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବାୟୁ, ଆକାଶ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ସେ ଅପାର ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଶୁଷ୍କ କରିଦିଅନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀକୁ ଦହନ କରି, ଜଳରେ ବିଲୟ କରି, ସେଉଁଠି ଏକାକୀ ଶୟନ କରନ୍ତି। ନିଜ ପୁରାତନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେଉଁଠି ଏକମାତ୍ର ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ଯୋଗୀ ଭାବେ ଶୟନ କରନ୍ତି। ହଜାର-ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ସେ ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ଅବିଗ୍ୟାତ ଓ ଅପ୍ରକାଶିତ ଭାବେ ରହନ୍ତି। କିଏ ଏହି ପୁରୁଷ? କେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଯୋଗ? କିଏ ଏହି ଯୋଗଧାରୀ? କେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭୁ ଏହି ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରର ଅବସ୍ଥାକୁ ରଖିବେ? କେହି ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଭଗବାନ୍ କ’ଣ କରିବେ। ସେଠାରେ କୌଣସି ଦ୍ରଷ୍ଟା, ଗମନକାରୀ, ଜ୍ଞାନୀ ବା ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କିଛି ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଜଳ, ତେଜ, ପ୍ରଜାପତି, ଲୋକପାଳ, ବ୍ରହ୍ମା, ବେଦର ଆଶ୍ରୟ, ମହାମୁନି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ପୁଣି ଶୟନ କରନ୍ତି। ଏପରି ଭାବରେ, ସମସ୍ତ ଜଳରେ ଏକତା ଆସି, ଚମକୁଥିବା ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣ ପୃଥିବୀକୁ ଜଳରେ ଆବୃତ କରି, ହଂସ ରୂପେ ଶୟନ କରନ୍ତି। ଏହି ମହାନ୍ଧକାର ଓ ବୃହତ୍ ସମୁଦ୍ରର ମଧ୍ୟରେ, ଅମଳ, ଅପରାଜିତ, ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ।