ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ, ପ୍ରାଚୀନ ରୂପଧାରୀ ନରସିଂହଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପକୁ ସ୍ଥାପିତ କରି, ସ୍ୱଯଂ ଅଭିଷ୍ଠ ଗତିରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ତାଙ୍କ ଏଠି ଅଷ୍ଟଚକ୍ର ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥ, ଅପରିଚୟ ଜୀବଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲା। ଏପରେ, ନରସିଂହଙ୍କର ମହିମା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ଏବେ ଆଉ ଏକ ମହିମା କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ରାବିନନ୍ଦନ, ନରସିଂହଙ୍କର ମହିମା ଶୁଣି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ବଡ଼ ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ସେ ପୁନି କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଏହି ପଦ୍ମରୂପ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ସଂସାର କିପରି ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ହେଲା? ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ବୈଷ୍ଣବ ସୃଷ୍ଟି କିପରି ପ୍ରକଟ ହେଲା?” “ଏହି ବଡ଼ କଳ୍ପରେ, ମହାପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରୁ ତୁମର ପଦ୍ମରୂପ ଜଗତ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସମୁଦ୍ରରେ ଶୟନ କରୁଥିଲା?” “ପଦ୍ମନାଭଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସମୁଦ୍ରରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମଣ୍ଡଳ କିପରି ପଦ୍ମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ?” “ଏହି ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ, ଯୋଗୀଶ୍ୱର, ଯୋଗର ଆଧାର; ତୁମର ମହିମା ଶୁଣିଲେ ମୋର ଆତ୍ମସନ୍ତୋଷ ହୁଅନାହିଁ।” “ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ କେତେ ଦିନ ଶୟନ କରନ୍ତି, କେତେ ଦିନ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖନ୍ତି? ଏହି କାଳର ଉତ୍ପତ୍ତି କେଉଁଠୁ?” “ଏବଂ କେତେ ସମୟ ପରେ ଶ୍ରୀମାନ ଉଠନ୍ତି? ଉଠି କିପରି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଜନ କରନ୍ତି?” “ପୂର୍ବକାଳରେ କିଏ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ, ମହାମୁନି, ଏବଂ ସେମାନେ କିପରି ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ନିତ୍ୟ ଜଗତକୁ ସୃଜନ କଲେ?” “ଏହି ଭାବରେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଏକ ଶୂନ୍ୟ ସମୁଦ୍ରରେ ଲୟ ହୋଇଗଲା—ଦେବ, ଅସୁର, ମାନବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ ନଷ୍ଟ ହେଲେ—” “ଯେତେବେଳେ ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ଅପସାରିଗଲା, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମହାଭୂତର ଉପଦ୍ରବରେ ଅନ୍ଧକାର ଛାଇଗଲା—” “ତେବେ କିପରି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭଗବାନ, ମହାଭୂତର ନାୟକ, ଅପାର ଦୀପ୍ତି ଓ ବ୍ରହ୍ମର ରୂପଧାରୀ, ଦେବମାନ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ନିୟମ ଓ ଯୋଗ ଜ୍ଞାନରେ ନିମଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ?” “ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ; ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ନାରାୟଣଙ୍କର ମହିମା କଥାକୁ ଉଚିତ ଭାବରେ କହିପାରିବେ।” “ହେ ଭଗବାନ, ଆମେ ଏଠାରେ ବସିଥିବା ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ତୁମେ ଏହି ମହିମା କଥା କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।” “ତୁମର ନାରାୟଣ ମହିମା ଶୁଣିବା ଇଚ୍ଛା ଅତି ଉଚିତ, ହେ ସୂର୍ୟବଂଶୀ, କାରଣ ତୁମେ ତାଙ୍କର ବଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।” “ଏବେ ଶୁଣ, ପ୍ରାଚୀନ ପୁରାଣ ଓ ବେଦରେ ଯେପରି ଶୁଣାଯାଇଛି, ଆଦର୍ଶ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି।” “ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁ ଦ୍ୱୈପାୟନ, ଯାଙ୍କ ଉଜ୍ୱଳତା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସମାନ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭୂତ କଥା ଏହିପରି—” “ମୋର ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଏବଂ ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ଉତ୍ତମ ମୁନି, ଦୃଷ୍ଟିମାନ ଏକ ଅଂଶ ମାତ୍ର।” “କିଏ ନାରାୟଣଙ୍କର ଉତ୍ତମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିପାରିବ? ବ୍ରହ୍ମା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଜାଣିନାହିଁ।” “ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ବେଦର ଗୁପ୍ତ ଅଂଶ, ମହାମୁନିମାନଙ୍କର ରହସ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ନାୟକ, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନମୟ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ଧ୍ୟାନବିଷୟ, ଅପକର୍ମୀମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ—” “ଯେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଭାବରେ ଗଣନା କରନ୍ତି, ଉଚ୍ଚତମ ଯଜ୍ଞ, ଜୀବମାନଙ୍କର ତତ୍ତ୍ୱ, ମହାମୁନିମାନେ ଯାହାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନନ୍ତି—” “ଯେ ଯଜ୍ଞ ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ତପସ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି, କର୍ତ୍ତା, କାରଣ, ବୁଦ୍ଧି, ମନ, ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ—” “ଓଁକାର, ପୁରୁଷ, ଶିକ୍ଷକ—ସେ ଏକତାରେ ଅନୁଭୂତ; ପଞ୍ଚପ୍ରାଣ, ନିରନ୍ତର, ଅବିନାଶୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ କରେ।” “କାଳ, ପାକା, ପାକକାରୀ, ଦ୍ରଷ୍ଟା, ଆତ୍ମାଧ୍ୟୟନ—ଏହି ନାମରେ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି; ସେ ଏକା, ତାଙ୍କୁ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।” “ସେଇ ଭଗବାନ ସମସ୍ତକୁ ସୃଜନ କରି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରାନ୍ତି, ଏବଂ ଚଞ୍ଚଳମାନେ ଠାରୁ ଉତ୍କ୍ରମ କରନ୍ତି।” “ଆମେ ସେଇ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷକୁ ପୂଜା କରୁ, ତାଙ୍କୁ ଚାହୁଁ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ସେ କଥା କହେ, କଥା କହିବା ଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।” “ଯାହା ଶୁଣାଯାଇଛି, ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ, ଆଲୋଚିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା, ପୁରାଣ, ଉପାଖ୍ୟାନ—ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛି; ସେ ଏହି ଯୁଗର ନାରାୟଣ।” “ଯାହା ସତ୍ୟ, ଅମର, ଅବିନାଶୀ, ଉଚ୍ଚତମ; ଯାହା ଥିଲା, ଏଠି ଉଚ୍ଚତମ, ଯାହା ହେବାକୁ ଯାଉଛି, ଚଳ-ଅଚଳ, ଅନ୍ୟ ଯାହାକିଛି ଅଛି—ସେଇ ପ୍ରାଚୀନ, ଉତ୍ତମ ଭଗବାନ।” ଏହାପରେ, ଯୁଗର ବିବରଣା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। କୃତ ଯୁଗକୁ ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ ଭାବରେ କହାଯାଇଛି; ତାହାର ସଂଧି ଏକ ଶତ ବର୍ଷ, ଏବଂ ଦୁଇ ଗୁଣା ତାହା। ଏହି ଯୁଗରେ, ଧର୍ମ ଚାରି ପାଦରେ ଦୃଢ଼, ଅଧର୍ମ କମଜୋର; ଲୋକମାନେ ସ୍ୱ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିମଗ୍ନ, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼, ରାଜାମାନେ ରାଜଧର୍ମରେ ନିମଗ୍ନ, ବୈଶ୍ୟମାନେ କୃଷିରେ ନିମଗ୍ନ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ସେବାରେ ଅନୁସ୍ଥିତ। ଏଠି ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା; ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ପ୍ରଚାରିତ ହେଉଥିଲେ। ଏହା କୃତ ଯୁଗର ଚରିତ୍ର, ରାଜକୁମାର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମମାନେ ପାଇଁ। ତ୍ରେତା ଯୁଗକୁ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ କୁହାଯାଇଛି; ତାହାର ସଂଧି ଏକ ଶତ ବର୍ଷ, ଏବଂ ଦୁଇ ଗୁଣା ତାହା। ତ୍ରେତାରେ, ଅଧର୍ମ ଦୁଇ ପାଦରେ ଦୃଢ଼, ଧର୍ମ ତିନି ପାଦରେ; ସତ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟାପି ରହିଥିଲା, ତ୍ରେତାର ନିୟମ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ଏଠି ଚତୁର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣର ଅନ୍ୟତା ଦୃଶ୍ୟ, ନିଶ୍ଚୟ; ଚତୁର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରେଣୀର ବିକୃତି ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ରମ ଶିଥିଳ ହେଲା। ଏହା ତ୍ରେତା ଯୁଗର ବିଭିନ୍ନ ଚରିତ୍ର, ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ସୃଜିତ; ଏବେ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଚରିତ୍ର ଶୁଣ। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ, ସୂର୍ୟପୁତ୍ର; ତାହାର ସଂଧି ଏକ ଶତ ବର୍ଷ, ଦୁଇ ଗୁଣା ତାହା, ଏହିକୁ ଏକ ଯୁଗ କୁହାଯାଇଛି।