ମାନସ ସରୋବର, ଯାହା ହଁସ ଓ କଉଳିକା ରେ ପୁରା, ତାହା ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଇ ଉଠିଲା; ତିନି ଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତ ଓ କୁମାରୀ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲା। ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ତୁଷାରରେ ଆଛାଦିତ ହୋଇଗଲା; ଉଶୀରବିନ୍ଦୁ ପର୍ବତ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ, ପର୍ବତମାନଙ୍କର ରାଜା, ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାତ ଦେଖି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ। ପ୍ରଜାପତିର ପର୍ବତ ଓ ପୁଷ୍କର, ଦେବାଭ୍ର ପର୍ବତ ଓ ରେଣୁକା ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଇଗଲେ। କ୍ରୌଞ୍ଚ ପର୍ବତ, ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କର ପର୍ବତ ଓ ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ସମସ୍ତ ପର୍ବତ, ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଜନମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେମନ୍ ଦ୍ୱାରା କମ୍ପିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ନଦୀ ଓ ସାଗର ମଧ୍ୟ ଦେମନ୍ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାତ ଦେଖି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ; କପିଳ, ପୃଥିବୀର ପୁତ୍ର, ଓ ବ୍ୟାଘ୍ରବାନ୍ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାତରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲେ। ଆକାଶର ନିବାସୀଗଣ ଓ ସତୀଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ, ତଳଭୂମିରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦଳ ମେଘ ନାମକ, ହସ୍ତୀ ଅଙ୍କୁସ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଉପରକୁ ଚଳିଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଗତି ଥିବା ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାତରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ; ଗଦାଧାରୀ, ଶୂଳଧାରୀ, କରାଳ ଓ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ସମୟରେ ଉତ୍ପାତ ଦେଖି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ। ଦେମନ୍ ଏକ ଦଢ଼ ମେଘ ଭଳି, ମେଘର ଗର୍ଜନ ଓ ଧ୍ୱନି ସହିତ, ମେଘ ଭଳି ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଦିତିର ପୁତ୍ର ନରସିଂହଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେ ଲଫି ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ସିଂହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନରସିଂହଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କ୍ଳାରେ, 'ଓମ୍' ର ଶବ୍ଦରେ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହେଲେ ଓ ନିହତ ହେଲେ। ଦିତିର ପୁତ୍ର ନିହତ ହେବା ପରେ, ପୃଥିବୀ, କାଳ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଆକାଶ, ଗ୍ରହ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦିଗ, ନଦୀ, ପର୍ବତ ଓ ବିଶାଳ ସାଗର ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ। ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଆଦି ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ନାମରେ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—ହେ ଦେବ, ଏହି ନରସିଂହ ରୂପ ଯାହା ଆପଣ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଜଣା ଥିବା ଲୋକମାନେ ଏଠିକୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରୂପରେ ଉପାସନା କରିବେ ନାହିଁ। ଆପଣ, ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ ମହେନ୍ଦ୍ର, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବିନାଶକର୍ତ୍ତା, ଅବିନାଶୀ ମୂଳ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲାଭ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନ୍ତ୍ର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହୋମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବିଶ୍ୱ—ସମସ୍ତ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ ଭାବେ କହନ୍ତି। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେହ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବାଣୀ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି—ସମସ୍ତ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ କୁହନ୍ତି। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭୂତ—ଉଚ୍ଚତମ ଠାରୁ ଉପରେ—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ କୁହନ୍ତି। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହତ୍ତ୍ୱ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବିଶାଳତା—ଉଚ୍ଚତମ ଠାରୁ ଉପରେ—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ କୁହନ୍ତି। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଣ୍ଡାର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପବିତ୍ରତା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିଗ୍ରହ—ଉଚ୍ଚତମ ଠାରୁ ଉପରେ—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ କୁହନ୍ତି। ଏପରି ଭାବରେ କହି, ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପୂର୍ବଜ, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଗଲେ। ତାପରେ, ଡ଼ମ୍ ଡ଼ମ୍ ଦୁନିଆ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ହରି, ପ୍ରଭୁ, କ୍ଷୀରସାଗରର ଉତ୍ତର ତୀରକୁ ଗଲେ। ଚମକୁଥିବା ନରସିଂହ ରୂପକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ପୁରାତନ ରୂପଧାରୀ, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ଅଷ୍ଟଚକ୍ର, ଚମକୁଥିବା ଯାନରେ, ଅପରିଚିତ ଭୂତମାନଙ୍କ ସହିତ, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଠିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରସିଂହଙ୍କର ମହିମା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ନିତ ହୋଇଛି; ଏବେ ଆଉ ଏକ ମହିମାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ। ଏହି ପଦ୍ମ ରୂପ କିପରି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା? କିପରି ଜଗତ୍ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହେଲା? ଓ କିପରି ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ବୈଷ୍ଣବ ସୃଷ୍ଟି ଦେଖା ଦେଲା? ନରସିଂହଙ୍କର ମହିମା ଶୁଣି, ରାବିନନ୍ଦନ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ପୁନି କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ହେ ଜନାର୍ଦନ, ବଡ଼ କଳ୍ପରେ, ଆପଣ ସାଗରରେ ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଆପଣଙ୍କର ପଦ୍ମ ରୂପୀ ଜଗତ୍ ନାଭିରୁ କିପରି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା? ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ସାଗରରେ ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିଗଣ କିପରି ପଦ୍ମରେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ? ଏଠି ତଥ୍ୟ ସମସ୍ତ କହ, ହେ ଯୋଗୀଶ୍ଵର, ଯୋଗ; ଆପଣଙ୍କର ମହିମା ଶୁଣିବାକୁ ମୋର ଆତ୍ମସନ୍ତୋଷ ହୁଏ ନାହିଁ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ କେତେଦିନ ଶୟନ କରନ୍ତି, କେତେଦିନ ସ୍ଵପ୍ନ ଦେଖନ୍ତି? ଏହି ସମୟର ଉଦ୍ଭବ କଣ? ଏବଂ କେତେ ସମୟ ପରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଉଠନ୍ତି? ଉଠି, କିପରି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି? ପୂର୍ବକାଳରେ କିଏ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ କିପରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟି କଲେ? ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଚଳିତ ଓ ଅଚଳିତ ବସ୍ତୁ ଏକାକି ଶୂନ୍ୟ ସାଗରରେ ଲୟ ହେଇଗଲା—ଦେବ, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲେ— ଯେତେବେଳେ ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମହାଭୂତର ଉପଦ୍ରବରେ ଅନ୍ଧକାର ହେଇଗଲା— ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ନାୟକ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ବିଶାଳ ରୂପୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବ, ଏକାଗ୍ର ତପସ୍ୟା ଓ ଯୋଗ ଜ୍ଞାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ରହିଥିଲେ କି? ମୁଁ ଏହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତି ସହିତ। ଆପଣ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ନାରାୟଣଙ୍କର ମହିମା ଉପଦେଶ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଆପଣ, ଆମେ ଆସିଥିବା ଏଠି ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯୋଗ୍ୟ। ନାରାୟଣଙ୍କର ମହିମା ଶୁଣିବା ଆପଣଙ୍କ ଏହି ଇଚ୍ଛା ଯଥାର୍ଥ, ହେ ସୂର୍ୟବଂଶୀ, କାରଣ ଆପଣ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ। ଶୁଣନ୍ତୁ, ପ୍ରାଚୀନ ପୁରାଣ ଓ ବେଦରେ ଯେମିତି ଶୁଣାଯାଇଛି, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଛନ୍ତି। ଏବଂ, ପ୍ରଶସ୍ତିରେ ବୃହସ୍ପତି ସମ, ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ ଦ୍ୱୈପାୟନ, ତପସ୍ୟାରେ ଅନୁଭୂତି କରି, ଯେପରି କହିଛନ୍ତି— ମୋର ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଓ ମୁଁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ଯେପରି ଏକ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଜଣାଇପାରେ, ସେପରି ମୁଁ ଅନୁଭୂତି କରିଛି।