ବିଶାଳ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯିଏ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ମେଘଦାୟକ ଦେବମାନେ ସହିତ ମିଶି, ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିକୁ ଏକ ଭାରି ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଶମିତ କଲେ। ଏହି ମାୟା ବିନାଶ ପାଇବା ପରେ, ଦାନବ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ତୀବ୍ର ଅନ୍ଧକାର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସାର କଲେ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏହି ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଜିଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ସେ ନିଜ ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକୁଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି। ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କର ଲାଲାଟରେ ତିନି ଟି ଅଗ୍ନିଶିଖା ଓ ତ୍ରିଶୂଳ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଭୃକୁଟି ଭଙ୍ଗିତ ଦେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଟି ତିନି ଧାରା ଗଙ୍ଗା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସମସ୍ତ ମାୟା ବିନାଶ ପାଇବା ପରେ, ଦିତିର ପୁଅମାନେ ଭୟରେ ପାଳିଆ ହୋଇ, ଦାନବ ରାଜା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ତାପରେ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ପୃଥିବୀ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଆବହ, ପ୍ରବହ, ବିବହ, ଉଦାବହ, ପରାବହ ଓ ସଂବହ — ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସପ୍ତ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେପରି, ପରିବହ ନାମକ ମହାନ ବାୟୁ, ଯାହା ଅଶୁଭ ସୂଚନା ଦେଉଥିଲା, ଏହି ସପ୍ତ ମାରୁତ ଆକାଶରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ଚଳନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସଂହାର ସମୟରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନେ ତାଙ୍କର ସାଧାରଣ ଗତି ଛାଡ଼ି, ଅଲଗା ଭାବେ ଚଳନ୍ତି। ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ହରାଇଲେ, ଏବଂ ଆକାଶରେ ଏକ ବଡ଼, ଅନ୍ଧକାର, ମୁଣ୍ଡହୀନ ଧଡ଼ ଦେଖାଯାଇଲା। ଅଗ୍ନିଦେବ ପୃଥିବୀକୁ ଘେରି, ଅନେକ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ସେ ଆବାର ଆବାର ଆକାଶରେ ପ୍ରକଟ ହେଉଥିଲେ। ସପ୍ତ ଭୟଙ୍କର ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଧୂଆଁ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଗ୍ରହମାନେ ଶଙ୍ଖାକାର ହୋଇ, ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ବାମ ଓ ଡାହାଣ ଦିଗରେ ଶୁକ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତି ଥିଲେ; ଶନି ଓ ମଙ୍ଗଳ, ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଆକାଶବିହାରୀ ଗ୍ରହମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଗାନ୍ତର ସୂଚନା କରନ୍ତି, ଶନେ ଶନେ ଏକାଠି ଶଙ୍ଖର ଶିଖର ଉପରେ ଉଠିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର, ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନେ ସହିତ, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିଥିବା, ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ନାହିଁ, ଯାହା ଚରାଚର ଜଗତର ବିନାଶ ପାଇଁ ଚିହ୍ନ। ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ରାହୁ ଗ୍ରସ୍ତ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଲ୍କାମାନେ ଆଘାତ କଲେ; ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଲ୍କାମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉପରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିଥିଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ରକ୍ତ ବର୍ଷା କଲେ; ଉଲ୍କାମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ସ୍ୱରୂପ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରି, ଆକାଶରୁ ବର୍ଷିଲେ। ଅସମୟରେ ସମସ୍ତ ଗଛ ଫୁଲିଲେ ଏବଂ ଫଳ ଧରିଲେ, ସମସ୍ତ ଲତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଫଳରେ ଭରିଗଲେ—ଏହା ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ବିନାଶର ଚିହ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଫଳରୁ ଅନ୍ୟ ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଫୁଲରୁ ଅନ୍ୟ ଫୁଲ; ସେମାନେ ଖୋଲିଲେ, ବନ୍ଦ ହେଲେ, ଏବଂ ହସିଲେ, କାନ୍ଦିଲେ। ଗଭୀର ସ୍ୱର ଥିବା ମୂର୍ତ୍ତିମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ଧୂଆଁ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବମୂର୍ତ୍ତି ଭୟ ଦେଖାଇଲେ। ବନ୍ୟ ଓ ପାଳିତ ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ମହାସଂଗ୍ରାମ ଆସିଛି। ନଦୀମାନେ ଭୁଲ ଦିଗକୁ ବହୁଥିଲେ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଜଳ ବହାଉଥିଲେ; ଦିଗମାନେ ଲାଲ ଧୂଳିରେ ଢାକିଯାଇ, ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ। ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ବନସ୍ପତିମାନେ କୌଣସି ପୂଜା ନ ପାଇ, ବାୟୁର ଝଟକାରେ ତାଡ଼ି, ଭଙ୍ଗି, ବାଙ୍କା ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଛାୟା ବଦଳେ ନାହିଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପରେ ଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏହା ଯୁଗାନ୍ତର ଚିହ୍ନ। ଏହି ସମୟରେ, ଦୈତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ରାଜପ୍ରାସାଦର ଭଣ୍ଡାର ଓ ଅସ୍ତ୍ରାଗାରରେ ମଧୁ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ଅସୁରମାନେ ବିନାଶ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ବିଜୟ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ, ଭୟଜନକ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଇଲା। ଏମିତି ଏବଂ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ, କାଳର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ, ଦୈତ୍ୟରାଜ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଦେଖାଯାଇଲା। ପୃଥିବୀ କପିଲା, ମହାପ୍ରାଣ ଦୈତ୍ୟରାଜ ଏହି କ୍ଷୁବ୍ଧତାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାଗମାନେ ଭୂଲିଉଠିଲେ। ଚାରି, ପାଞ୍ଚ ଓ ସାତ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ନାଗମାନେ, ତାଙ୍କର ବିଷ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳିଉଠୁଥିବା ମୁଖରୁ ଅଗ୍ନି ଛାଡ଼ିଲେ। ବାସୁକି, ତକ୍ଷକ, କର୍କୋଟ, ଧନଞ୍ଜୟ, ଏଲାମୁଖ, କାଳିୟା ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାପଦ୍ମ—ଏହି ସମସ୍ତ ନାଗମାନେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହେଲେ। ହଜାରମୁଣ୍ଡିଆ ନାଗ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଜାଧାରୀ ଶେଷ, ଅନନ୍ତ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଅଚଳ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାତିତ ହେଲେ। ପୃଥିବୀର ଆଧାର ହୋଇଥିବା, ଜଳମଧ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାଗମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ। ଏହି ଦିନେ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଇଁଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଅଟୁଟ ଠୋଠ ଚାପି, ବଡ଼ ବନ୍ଦର ପରି, ସେ ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀ, ସରୟୂ ଓ କୌଶିକୀ ନଦୀକୁ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହା ପରେ ଯମୁନା, କାବେରୀ, କୃଷ୍ଣା-ବେଣା, ଗଭୀର ସୁବେଣା ଓ ମହାନ ଗୋଦାବରୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉତ୍ପାତରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେଲେ। ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ, ସିନ୍ଧୁ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କ ନାୟକ; କମଳପ୍ରଭବା, ଓ ରତ୍ନପରି ଚମକୁଥିବା ଶୋଣ ନଦୀ। ଶୁଧ୍ଧ ଜଳର ନର୍ମଦା, ବେତ୍ରବତୀ, ଗୋମତୀ (ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ପଶୁ ଅଛି), ପ୍ରାଚୀନ ସରସ୍ୱତୀ। ମହି ଓ କଳମାହି; ତମସା ଫୁଲ ଧାରଣ କରୁଥିଲା; ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ, ରତ୍ନାବତୀ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକଟ, ସୁନାରେ ଚମକୁଥିବା, ସୁନା ଖଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ବଡ଼ ଲୌହିତ୍ୟ ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ବନରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅପଶକୁନ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ବିନାଶ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ବିଜୟ ନିଶ୍ଚିତ ହେଉଥିଲା।