ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ କେମିତି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ଏହାର ବିଧିବିଧାନ ଏବଂ ତାହାର ଫଳ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ପ୍ରଥମେ, ଏକ ପବିତ୍ର ଜନେଉ, ଏକ ଅର୍ଘ୍ୟ ଏବଂ ଏକ ମୁଠି ପିଣ୍ଡ ଦେବା ନିୟମ ଅଛି। 'ସେ ଆସନ୍ତୁ' ବୋଲି କହି, ତିଳ ମିଶିତ ଜଳ ପିତୃଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ, ଯେଉଁ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ତାହା ଛିଟିଦେଇ, 'ପ୍ରସ୍ଥାନ ସମୟରେ ଏହା ରୋଚିକ ହେଉ' ବୋଲି କହିବା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରମରେ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କରିବା ଦରକାର। ଅଶୌଚ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ନୂତନ ଶୟନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପୁରୁଷ ମୂର୍ତ୍ତି, ଫଳ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରି, ତାହାକୁ ପୂଜିବା ଓ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଅନେକ ଉପହାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ନିୟମ। ଏହା ସହିତ, ଏକ ବୃଷଭ ମୁକ୍ତି ଓ ଏକ ଶୁଭ ହଳଦିଆ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଖାଦ୍ୟ ଓ ଭୋଜ୍ୟପଦାର୍ଥ ଭରିଥିବା ଜଳପାତ୍ର ଦାନ ମଧ୍ୟ ଦରକାର। ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ତିଳ ମିଶିତ ଜଳ ପିତୃଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲେ, ସପିଣ୍ଡୀକରଣ କ୍ରିୟା କରିବା ଦରକାର। ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ପରେ, ପିତୃ ଦ୍ୱିପକ୍ଷିକ ତର୍ପଣର ଅଂଶୀ ହୁଅନ୍ତି; ଏହା ପରେ ସେ ଉତ୍ତର କ୍ରିୟାର ଅର୍ହ ଓ ଗୃହସ୍ଥ ଭାବରେ ଗଣ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପ୍ରଥମେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିୟୋଜିତ କରି, ପିତୃମାନେ ବିଶେଷ ଆସନରେ ବସିବେ, ଏବଂ ନିଝରିଆ ପିତୃଙ୍କୁ ଅଲଗା କରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବା ଦରକାର। ଚନ୍ଦନ, ଜଳ ଓ ତିଳ ଭରିଥିବା ଚାରିଟି ବାତ୍ୟାନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ନିଝରିଆ ପିତୃଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅର୍ଘ୍ୟ ତିନି ପୂର୍ବଜଙ୍କ ପାତ୍ରରେ ଏକତ୍ରିତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଆଶୟରେ, ଦାତା ଚାରିଟି ପିଣ୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, 'ଏମାନେ ସମାନ' ବୋଲି କହି, ଶେଷ ଦୁଇଟିରୁ ଶେଷଟିକୁ ତିନି ଭାଗ କରିବା ନିୟମ। ଚତୁର୍ଥ ପିଣ୍ଡ ପାଇଁ ଆଉ କୌଣସି କ୍ରିୟା ନାହିଁ; ସେଉଁଠାରେ ପିତୃଗଣ ଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ସେ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସ୍ଥାନ ପାଆନ୍ତି ଓ ଉତ୍ତମ ଅମୃତତ୍ୱ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଏହା ପରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ କୌଣସି ଦାନ ଦରକାର ନାହିଁ। ଏହି ଦାନ କେବଳ ସେଇ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ଦିଆଯିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବିଲୀନ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହି ସମୟରୁ ଗ୍ରହଣ, ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବରେ ସେ ଅନ୍ୟ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ସହ ବିଲୀନ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁ ଦିନ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଛି, ସେଇ ଦିନ ତିନିଟି ପିଣ୍ଡ ଦେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଏକ ପିଣ୍ଡ କ୍ରିୟା ଛାଡି ଦିଲେ ଏବଂ ତିନି ପିଣ୍ଡ ଦେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ, ସେ ସଦା ପିତୃହନ୍ତା, ମାତୃଘ୍ନ ଓ ଭ୍ରାତୃଘ୍ନ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ; ଏବଂ ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ଦିନ ଦ୍ୱିପକ୍ଷିକ କ୍ରିୟା କରେ, ସେ ନିମ୍ନ ନିମ୍ନ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ପିତୃମାନେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି, ତେବେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ମିଶ୍ରଣ ହୁଏ; ତେଣୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏକ ପିଣ୍ଡ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ ମନେ ଏକ ଜଳପାତ୍ର ଓ ଭୋଜ୍ୟପଦାର୍ଥ ଦେଇ ଯେଉଁ ଲୋକ ପିତୃଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ବେଦଜ୍ଞ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେ ଆଗ୍ନିହୋତ୍ର କରି ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ସପିଣ୍ଡୀକରଣ କ୍ରିୟାରେ, ପିତା ତିନି ପିତୃମଣ୍ଡଳ ସହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକତା ପାଇଲେ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧି କରି ଅବଶିଷ୍ଟର ଅଂଶ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଚତୁର୍ଥ ପୂର୍ବଜଠାରୁ ସପ୍ତମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିଣ୍ଡ ଭାଗୀ ଏବଂ ସପ୍ତମ ଜନ୍ମରେ ପିଣ୍ଡ ଦାତା ହୁଅନ୍ତି—ଏହି ଅନୁସୂଚନା ସପ୍ତ ପୂର୍ବଜ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଛି। ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହୁଏ: ଏଠାରେ ଲୋକେ ଯେଉଁ ଭୋଜ୍ୟପଦାର୍ଥ ଓ ହୋମ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ କିପରି ପିତୃଲୋକକୁ ପହଁଚିଥାଏ? କିଏ ଏହାର ସାଧନ? ଯଦି ଦ୍ୱିଜ ଲୋକ ଏହା ଭୋଜନ କରିବେ, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇବେ, ତେବେ ଯେଉଁ ଦାନ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ, ସେ କିପରି ପିତୃମାନେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି? ବେଦ ଅନୁସାରେ, ଭସୁମାନେ ପିତୃ, ରୁଦ୍ରମାନେ ପିତାମହ, ତେଁପରି ପ୍ରପିତାମହ ଓ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଗଣ୍ୟ। ପିତୃଙ୍କ ନାମ ଓ ବଂଶ ଦ୍ୱାରା ଭୋଜ୍ୟ ଓ ହୋମ ଦାନ ହୁଏ; ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଏହି କ୍ରିୟା କରିବା ଦରକାର। ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ଅଧିପତି ଭାବେ ବିଧିତ; ଯେଉଁ ପିତୃମାନେ ଅନ୍ୟ ଶରୀର ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନାମ, ବଂଶ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ। ଏହି ଭୋଜ୍ୟପଦାର୍ଥ ସେଇ ଦେହରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ। ଯଦି ପିତା ପୁଣ୍ୟ କର୍ମରୁ ଦେବତ୍ୱ ପାଇଛନ୍ତି, ଏହି ଭୋଜନ ଅମୃତ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ଦାନବ ଭାବରେ ମାୟା ହୁଏ, ପିଶାଚ ଭାବରେ ରକ୍ତ ଓ ଜଳ ହୁଏ, ମାନବ ଭାବରେ ବିବିଧ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଭାବେ ଉପଭୋଗ ହୁଏ। ଯକ୍ଷ ଭାବରେ ପାନୀୟ, ରାକ୍ଷସ ଭାବରେ ମାଂସ ହୁଏ, ନାଗ ଭାବରେ ବାୟୁ ରୂପେ ଯାଏ। ଭୋଗ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଆନନ୍ଦ, ନାରୀମାନେ ପ୍ରିୟ, ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ ଶକ୍ତି, ଦାନ ଧନର ଦାନଶକ୍ତି, ଶୋଭା ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଅଂଶ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ମାଳା ଓ ବ୍ରହ୍ମ ସଂଯୋଗ ଫଳ; ଦୀର୍ଘାୟୁ, ପୁତ୍ର, ଧନ, ଜ୍ଞାନ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ସୁଖ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଏ। ତୃପ୍ତି ପିତୃମାନେ ଲୋକଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି; ପୁରୁଣା କଥାରେ ଶୁଣାଯାଏ, କୌଶିକଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ପଞ୍ଚଜନ୍ମ ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ଏଠି, ପ୍ରଶ୍ନ ହୁଏ, କୌଶିକଙ୍କ ବଂଶଜମାନେ କିପରି ପଞ୍ଚଜନ୍ମ ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗ ଲାଭ କଲେ ଓ କର୍ମ କିପରି ଶେଷ ହୁଏ? କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ କୌଶିକ ନାମକ ଏକ ମହାର୍ଷି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସତପୁତ୍ରମାନେ ଥିଲେ: ଶ୍ୱସୃପ, କ୍ରୋଧନ, ହିଂସ୍ର, ପିଶୁନ, କବି, ବାଗ୍ଦୁଷ୍ଟ ଓ ପିତୃବର୍ତ୍ତିନ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଗର୍ଗଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହେଲେ।