ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ପାର୍ବତୀ ଦେବୀ କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେଉ, ହେ ନିର୍ମଳମନାମାନେ।” ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଥିବା ଦେବତାମାନେ ଏକ କମଳପତ୍ର ଉପରେ ଥିବା ଦୁଧ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ସେ ଦେବୀ ଏହି ଜଳକୁ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ପିଇଲେ। ଯେତେବେଳେ ଦେବୀ ଏହି ଜଳ ପିଇଲେ, ସେତେବେଳେ ସେଇ ହ୍ରଦରେ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ଫାଟିଯାଇଲା, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଜଗତକୁ ପ୍ରଭାମୟ କରୁଥିବା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶିଶୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ସେଇ ଶିଶୁ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭାର ଦ୍ରୁତିରେ ଅତି ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ସୁନାର ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, ହାତରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଛଅଟି ମୁହଁ ଥିଲା। ସେଇ ଦେବଶିଶୁ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବମାନେଂକୁ ବିନାଶ କରିବା ପାଇଁ, ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, ଏହି କାରଣରୁ ସେ କୁମାର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ପୁଣି, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱ ଫାଟି ଦ୍ୱିତୀୟ ଶିଶୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବୀଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଯେଉଁଠାରୁ ଅଗ୍ନିର ବୀର୍ୟ ଓ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁନାଶକ ଏକ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ହେବାରୁ ସେ ବିଶେଷ କରି 'ଶାଖା' ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଗିଲେ, ଏହି 'ଶାଖା' ନାମ ତାଙ୍କର ଛଅଟି ମୁହଁରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା। ଏହିପରି, ସେ ବିଶ୍ୱରେ ବିଷାଖ, ଷଣ୍ମୁଖ, ସ୍କନ୍ଦ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଭଳି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପଂଚଦଶୀ ତିଥିରେ, ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ନଳବନରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍। ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ, ପାକଶାସନ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଏହି ଦୁଇ ଶିଶୁଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେବା ନିମିତ୍ତେ ବିଧିମୁତାନୁସାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ। ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାବୃନ୍ଦ—ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଭାସ୍କର ଏବଂ ଅମରଗଣ—ଗୁହାଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳା, ମଙ୍ଗଳମୟ ଧୂପ, ଖେଳନା, ଛତ୍ର, ବିଶଳ ପଙ୍ଖା, ଜାଲ, ଆଳଙ୍କାରିକ ଉପକରଣ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ଶୁଭ୍ର ଭାବେ ସଜାଇଲେ। ବିଧିମତ ଅଭିଷେକ ପରେ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଷଣ୍ମୁଖ ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟା ଦେବସେନାଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଦେବସେନାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ଦେଲେ—ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦେଲେ, କୁବେର ଏକ ଲକ୍ଷ ଯକ୍ଷ ସେବକ ଦେଲେ। ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ତେଜ ଦେଲେ, ବାୟୁ ଏକ ଯାନ ଦେଲେ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଏକ ଇଛାମୟ ମୁର୍ଗ ଖେଳନା ଦେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଅପୂର୍ବ ସାଥି ଓ ସମ୍ପଦ ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ଭରି ଉଠି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଶିର ନମାଇ ସମସ୍ତ ଦେବତାବୃନ୍ଦ ଷଣ୍ମୁଖଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ଏହି ଷ୍ଟୁତି କଲେ—“ନମସ୍କାର କୁମାର, ମହାପ୍ରଭାମୟ, ଦାନବନାଶକ ସ୍କନ୍ଦ, ନୂତନ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତୁମର ତେଜ; ଷଣ୍ମୁଖ, ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଅଳଙ୍କୃତ ମୁକୁଟ ଧାରୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିର, ଦାନବନାଶକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତୁମର ତେଜ; ଗୁହା, ଗୁପ୍ତ ଦେବ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତିନି ଲୋକର ଭୟ ଦୂର କରୁଥିବା, ଅପାର କୃପାମୟ, ବିଶାଖ, ସୁଧା ଦୃଷ୍ଟିଧାରୀ, ନିର୍ମଳ ହୃଦୟ ଧାରୀ, ମହାବ୍ରତୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ମନୋହର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର, ମୟୂର ଯାନ ଉପରେ ବିହାର କରୁଥିବା, ବାହୁବଳୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତୁମର ଧ୍ୱଜ ଉଚ୍ଚ, ତୁମର ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ବ, ଶୂରବୀର, ମଙ୍ଗଳମୟ, ସଦା କୃପା କର।" ଦେବତାମାନେ ଏପରି ସ୍ତୁତି କରି, ସମର୍ପିତ ଚିତ୍ତରେ, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଷଣ୍ମୁଖ ଭଗବାନ୍ ସଫଳ ହୃଦୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାଲିଦେଖି କହିଲେ: “ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବି, ଭୟ ଛାଡ଼। କ’ଣ ବର ଦେଉଛି, ହେ ଦେବତାମାନେ? ଯାହା ତୁମ ହୃଦୟର ଅତି ପ୍ରିୟ, ଯାହା ଚାହ, କ’।” ଦେବତାମାନେ ଶିର ନମାଇ, ମହାପ୍ରାଣ ଗୁହାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି କହିଲେ: “ତାରକ ନାମକ ଦାନବ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଦେବଗୋତ୍ର ନାଶକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅଜୟ, ଦୁଷ୍ଟ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁର—ତାଙ୍କୁ ବଧ କର; ଏହା ଆମର ଭୟ ଦୂର କରିବା ପ୍ରାର୍ଥନା।” ସେଇପରି ଅନୁରୋଧକୁ ଷଣ୍ମୁଖ ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୀକାର କରି, “ଏପରି ହେଉ,” ବୋଲି, ସମସ୍ତ ଦେବସେନା ସହିତ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ତାରକାସୁରଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଶକ୍ତି ସଂଗ୍ରହ କରି, ଏକ ଦୂତକୁ ଦାନବମାନେଂକର ସିଂହ ନିକଟକୁ ପଠାଇଲେ। ସେଇ ଦୂତ ଭୟହୀନ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାରକାସୁରଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ: “ଦେବତାମାନେଂକ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର, ହେ ଦାନବଧ୍ୱଜ, ସ୍ୱର୍ଗପତି, ତୁମକୁ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି। ଏହା ଶୁଣି, ତାରକାସୁର ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ସହ ଇଚ୍ଛାମତେ ବ୍ୟବହାର କଲେ। 'ହେ ଦାନବ, ତୁମେ ଏହି ସଂସାରକୁ ଯେତେ ଦୁଃଖ ଦେଇଛ; ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଶାସକ, ତିନି ଲୋକର ରାଜା ଏବଂ ଦଣ୍ଡଦାତା।'” ଦୂତଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତାରକାସୁର ରାଗରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହେଲା, ତାଙ୍କର ପାପ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଏବଂ ଦୂତକୁ କହିଲେ: “ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ପୁରୁଷାର୍ଥ ଶତ ଶତ ଦେଖିଛି; ତୁମେ ନିର୍ଲଜ୍ଜ, ତୁମର ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ, ହେ ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ଇନ୍ଦ୍ର।” ଦୂତ ଚାଲିଗଲାପରେ, ତାରକାସୁର ଚିନ୍ତା କଲେ: “ଇନ୍ଦ୍ର ଏବେ ଆଶ୍ରୟ ନ ପାଇ, ଏଭଳି କଥା କହିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଇନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ବରୁ ହାରିଛି, ସେ ଏବେ ସ୍ୱୟଂ ଉଠିପାରୁନାହିଁ; ସେ ଆଉ ସହାୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।” ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ ଓ ଅପଶକୁନ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଧୂଳି ବର୍ଷା, ଆକାଶରୁ ମାଟିକୁ ରକ୍ତ ବର୍ଷା, ବାହୁ ଓ ଚକ୍ଷୁର କମ୍ପନ, ମୁଁହ ଶୁଷ୍କତା, ମନର ଅସ୍ଥିରତା; ସ୍ନେହମୟୀଙ୍କର ମୁଖ କମଳ ମୁଝିଯିବା, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ ଦେଖିଲେ। ଏହିଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଦିତିପୁତ୍ର ତାଙ୍କର ଭୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଦାନ୍ତ ହାଥୀ ଦଳର ଗଞ୍ଜନ ଓ ଘଣ୍ଟା ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଧୂଳିରେ ମଞ୍ଜିତ ପୃଥିବୀ, ଗୋଡ଼ାର ଚାପରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଦୃତଗତି ରଥର ଧ୍ୱଜ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।