ସମସ୍ତ ଜଗତ ଯାହାଁକୁ ଚଣ୍ଡିକା ବୋଲି ଡାକେ, ସେଇ ମାତା, ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ନାଶକାରୀ, ଭୂମିରେ ନତମସ୍ତକ ହୋଇ ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଦାନବ ନାଶ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆଶାକୁ ଏକାଏକି ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଆକାଶରେ ବାୟୁର ଉତ୍ତେଜିତ ପଥରେ, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ, ହେ ଦେବୀ, ତୁମର ରୂପ ଅପରାଜିତ ଓ ଅତୁଳନୀୟ। ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି—ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକାରୀ, ଭବଙ୍କ ପ୍ରିୟା। ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ, ଅଗ୍ନିର ତେଜ, ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଏବଂ ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ବିଶିଷ୍ଟ ସର୍ପମାନେ—ସମସ୍ତେ ତୁମର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ, ଯାହା ମୋ ପାଇଁ ଭୟ ଜନକ। ହେ ଶୁଭେ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ, ମୁଁ ତୁମର ଚରଣ ଶରଣ ନେଇଛି। ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ଏଠି ଅବିଚଳିତ ରହୁ, ଯେପରି ତୁମ ପ୍ରଶଂସାର ଅଲ୍ପ ଫଳ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ମିଳିପାରେ। ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ବୀରକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇଥିବା ଦେବୀ, ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା, ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ଶୁଭ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହାପରେ ରୁଦ୍ର, ମହାଗୌରୀଙ୍କୁ, ମନକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ଗୌରୀଙ୍କୁ, ବନ୍ୟ ହାତୀର ଚାଲି ଭଳି ଚଳିତ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ଦେହ ସୁକୁମାର, ପ୍ରସ୍ତୃତ ନିତମ୍ଭ, ଭାରୀ ସ୍ତନ, କମରରେ ପତଳା, ତଥାପି ରୂପରେ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଆକର୍ଷଣର ଅମୃତ ଝରାଉଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ମୃଦୁ ମଦାକ୍ତ, ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା, ଅଶାନ୍ତି, ଦୁଃଖ, ଭୟ, ବୀରତା ଓ ଭୟଙ୍କରତା ଭାବରେ ଦେଖିଲେ। ସେ ଅଳ୍ପ ସହାନୁଭୂତିଶୀଳ, ହସୁଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ହେଲେ; ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ତାପରେ ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ଭୈରବୀ ହେଲେ, ଭୈରବଙ୍କ ସହଚରୀ ଭାବେ ପାହାଡ଼ର ନିବାସିନୀ ଦେବୀ ତାଙ୍କର ହଜାର ରୂପ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ। ଏହି ହଜାର ରୂପ ଶୋଷିତ ହେଲାପରେ, ପାର୍ବତୀ ତାଙ୍କର ତାରା-ସଦୃଶ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ, ତେଣୁ ଶଙ୍କରଙ୍କର ସନ୍ଦେହ ଦୂର ହେଲା। ସମସ୍ତ ଜଗତ ରୂପିଣୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୋଗର ଆସକ୍ତ ଶଙ୍କର, ଦୀର୍ଘ ବିୟୋଗ ପରେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହିମାବତୀକୁ ପୁନଃ ପାଇ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ଦୁହେଁ ଏକାନ୍ତରେ ରହି, ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଲୀଳାରେ ଲିନ ରହିଲେ। ବୀରକ ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ହରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଏଠାରେ ସୁଯୋଗ ନାହିଁ, ହେ ଦେବଗଣ; ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବୀ ସହ ଏକାନ୍ତରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଛନ୍ତି।” ଏହା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚଲିଗଲେ। ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଅତି ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଶଙ୍କର କ’ଣ କରୁଛନ୍ତି ଜାଣିବାକୁ ପ୍ରେରଣା କଲେ। ଅଗ୍ନି, ବନ୍ଦର ଛିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକ ଶୂକର ରୂପେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଗିରିଜା ସହ ଶର୍ବଙ୍କୁ ଶୟନ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଏହା ଦେଖି, ଶିବ କିଛି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ଅର୍ଧ ଶୁକ୍ର ଦେବୀଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି; ଦେବୀ ଲଜ୍ଜାରେ ବନ୍ଧ ଦେଲେ, ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଅର୍ଧ ଶୁକ୍ର ପାନ କର। ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବିଘ୍ନ ହେଲାବେଳେ, ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ତୁମ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।” ଏପରି କହିବା ପରେ, ଅଗ୍ନି ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶୁକ୍ର ପାନ କଲେ। ଏହା ଦ୍ୱାରା, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଶରୀର ଅନୁଯାୟୀ ଭାଗକୁ ଭରିଗଲେ; ତାଙ୍କ ଉଦର ଫାଟି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶୁକ୍ର ବାହାରିଲା। ଏହି ଶୁକ୍ର, ତପ୍ତ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା, ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇ, ଏକ ବିଶାଳ ଓ ପବିତ୍ର ହ୍ରଦ ରୂପେ ପରିଣତ ହେଲା। ଏହି ହ୍ରଦ ସୁନା ରଙ୍ଗର ପଦ୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର କୁହୁକାଣିରେ ଗଞ୍ଜିଥିଲା। ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ଦେବୀ ମହାସୁନା ହ୍ରଦ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଉତ୍ସୁକତାରେ, ସେଇ ସୁନା ପଦ୍ମ ହ୍ରଦରେ ଯାଇ, ପାଣିରେ ଖେଳି, ପଦ୍ମମାଳା ଧାରଣ କଲେ। ତା’ପରେ, ସଂଗିନୀମାନେ ସହିତ ତଟରେ ବସି, ଦେବୀ ପିବିବାକୁ ଚାହିଲେ, ଏବଂ ଦେଖିଲେ, ମିଷ୍ଟି ଓ ପବିତ୍ର ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ ଜଳ। ସେଠାରେ ଦେଖିଲେ କୃତ୍ତିକାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଜଳକୁ ପଦ୍ମପତ୍ରରୁ ନେଇ ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଛଅ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା। ସେ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ପଦ୍ମପତ୍ର ଉପରେ ଦୁଧ ଦେଖୁଛି।” ଏହା ଶୁଣି, କୃତ୍ତିକାମାନେ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଯଦି ତୁମେ ପୁଅ ପାଉଛ, ଆମେ ତା’କୁ ତୁମକୁ ଦେବୁ; କିନ୍ତୁ ସେ ଆମର ମଧ୍ୟ ପୁଅ ହେଉ, ଆମ ନାମ ଧାରଣ କରୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରୁ, ହେ ଶୁଭେ।” ଗିରିଜା କହିଲେ, “ମୋ ଦେହରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁଅ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସହିତ, କିପରି ତୁମମାନଙ୍କର ହେବ?” ତେବେ କୃତ୍ତିକାମାନେ କହିଲେ, “ଆମେ ତା’କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଙ୍ଗ ଦେବୁ; ଯଦି ଏହିପରି ହୁଏ, ତେବେ ଏହିପରି ହେଉ।” ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେଉ, ହେ ନିର୍ମଳା।” ଏହା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ, ପଦ୍ମପତ୍ର ଉପରେ ଥିବା ଦୁଧ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଦେବୀ ଏହି ଜଳକୁ ଦୀରେ-ଦୀରେ ପିଲେ; ଯେତେବେଳେ ପିଲେ, ସେଇ ହ୍ରଦରେ, ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ଫାଟି, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପ୍ରଭାମୟ କରିଦେଲା। ସେ ଶିଶୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଚମକୁଥିଲେ, ସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏକ ଶୁଧ୍ଧ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବେଳ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଛଅଟି ମୁହଁ ଥିଲା। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ, ସୁନା ରଙ୍ଗରେ; ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଇଚ୍ଛାରେ ସେ କୁମାର ହେଲେ। ପୁଣି, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱ ଫାଟି, ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ ଶିଶୁ ରୂପେ ଜନ୍ମିଲେ; ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ମୁଖରୁ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶୁକ୍ରରୁ, ଶତ୍ରୁନାଶୀ ଶୁଭ ମୁହଁ ଥିବା ଶିଶୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। କୃତ୍ତିକାମାନେ ସହିତ ସଂଯୋଗ ହେବାରୁ, ସେ ବିଶେଷ 'ଶାଖା' ନାମ ପାଇଲେ; ଏହି 'ଶାଖା' ନାମ ତାଙ୍କର ଛଅ ମୁହଁରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା। ଏହିପରି, ସେ ବିଶ୍ୱରେ ବିଶାଖ, ଛଅମୁଖୀ, ସ୍କନ୍ଦ, ବିଶାଖ, ଛଅମୁଖୀ ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।