ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ସୃଷ୍ଟିର ଏହି ନିୟମ ସମସ୍ତ ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା; ଏଠି ଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ କଥାରେ ସନ୍ଦେହ କରିପାରେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦିନ ଶେଷ ହେଲେ, ନିଜ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଆଲୋକରେ ଭରିଦେଇଥାଏ। ଏହି ସମୟରେ, ଋଷିମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଫେରା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଉଥିଲେ। ଏଭଳି, ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ଧକାର ଧୀରେ ଧୀରେ ବଢିଗଲା, ଏହା ଏକ ବାଙ୍କା ହୃଦୟର ଦ୍ୱେଷ ଭଳି ମନକୁ ଅଶୁଦ୍ଧ କରିଦେଲା। ଏକ ଶୟନ କକ୍ଷରେ, ଚାନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ପରି ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଏକ ବିଚାନା ଥିଲା, ଯାହା ଆଗ୍ନିଶିଖା ସର୍ପର ମୁଣ୍ଡର ମାଣିକ୍ୟ ର ଅଲୋକରେ ଦିଆଲରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲା। ଏହି କକ୍ଷରେ ବିଭିନ୍ନ ମଣିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଶୋଭିତ ମାଣିକ୍ୟ ଘଣ୍ଟି ଓ ମୁକ୍ତାମାଳା ଝୁଲିଥିଲା, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ରଙ୍ଗକୁ ଅନୁକରଣ କରୁଥିଲା। ସୁନ୍ଦର ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଛାୟା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ଗୃହ ମଧ୍ୟରେ, ଶିବ ଏବଂ ପାର୍ବତୀ ଦେବୀ ଏକାସାଥି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ଶିବ ତାଙ୍କ ଗଳା ନମାଇ, ପାର୍ବତୀଙ୍କର ବାହୁବଳରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ, ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଆଲୋକରେ ପବିତ୍ର କରିଥିଲେ। ପାର୍ବତୀ, ନୀଳ କମଳର ପାତା ଭଳି ଗାଢ଼ ନୟନ ଓ ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗରେ ରାତି ସହ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଏବେ, ଲୀଳାମୟ ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ: "ମୃଦୁ ଦେହବଳା, ମୋ ଦେହରେ ଏହି ଧୂସର ଆଲୋକ ଏବେ ଗାଢ଼ ଛାୟାରେ ଲଗିଗଲା; ଶୁଧ୍ଧ ଚନ୍ଦନ ଉପରେ ଶୟନ ଶେଷ ଭଳି ଏହା ଲଗିରହିଛି। ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ଓ ଶୋଭାମୟ ଗାର୍ମେଣ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କରିଦେଉଛ; ଯେପରି ରାତି ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଅନ୍ଧକାର କରିଦିଏ।" ଏପରି ଶିବଙ୍କ ଉପହାସ ଶୁଣି, ଗିରିଜା କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହୋଇ, ମୁଁହ ଭୃକୁଟି କରି, ଖୋଲା କଣ୍ଠରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକେ ମୂଢ଼ତାରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି; ଯିଏ କିଛି ଆଶା କରେ, ସେ ସମାଜରେ ନିନ୍ଦିତ ହୁଏ। ମୁଁ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଛି, ସେ ଦଳିତ ହେବା ସହ ନିତ୍ୟ ଉପହାସର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଏ। ମୁଁ ବାଙ୍କା ନୁହେଁ, ଶର୍ବ; ମୁଁ କଠୋର ନୁହେଁ, ଧୂର୍ଜଟି। ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ଲୋଭରେ, ଖ୍ୟାତି ଓ ଦୋଷର ଆଶ୍ରୟ ପାଇଁ ଗଲେ। ମୁଁ ପୂଷଣଙ୍କ ଦାନ୍ତରେ ନୁହେଁ, ଭଗଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରେ ନୁହେଁ; ଦ୍ୱାଦଶାତ୍ମକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହି କଥା ଜାଣନ୍ତି, ପ୍ରଭୁ। ତୁମେ ତୁମ ତ୍ରିଶୂଳ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖ, ତୁମ ଦୋଷକୁ ମୋ ଉପରେ ଆପ୍ଲେଖ କର; ମୋତେ କୃଷ୍ଣା, ମହାକାଳୀ ବୋଲି ଡାକ, ଯେପରି ମୁଁ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଉପହାସ ଅଧିକ, ମୁଁ ପାହାଡ଼ରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଯିବି; ଏକ ଜୀବନ୍ତା ନାରୀ ପାଇଁ ଠକେଇବା ଦ୍ୱାରା ଅପମାନ ମିଳିଲେ କିଛି କରିବା ନାହିଁ।" ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଏହି କ୍ରୋଧିତ କଥା ଶୁଣି, ଭବ ଚିନ୍ତା ଓ ସ୍ନେହମୟ କଣ୍ଠରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ହେ ଗିରିକନ୍ୟା, ମୁଁ ନିନ୍ଦାରେ ଆନନ୍ଦ ମାନେ ନାହିଁ, ନ ମୁଁ ଆତ୍ମାଜ୍ଞାନରେ ଅଜ୍ଞାନୀ; ମୁଁ ତୁମ ନାମ କେବଳ ଭକ୍ତି ସହିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛି। ମନ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏପରି ଥିଲେ, ଭୟଭିତେ, ତୁମେ ପୁନି ମୋ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ମୁଁ ହସିଖେଳି କଥା କହିଛି; ତୁମେ କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କର, ଶୁଭ୍ର ହାସ୍ୟବଦନେ। ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରିଛି। ମୌନତା, ଅସମ୍ମାନ କିମ୍ବା ଉପହାସ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିରତା ଆଣେ; ଏହିଠାରୁ କୁହାଯାଏ, ହସିଖେଳରେ ସ୍ପର୍ଶ ହେଲେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" ଏପରି ଦୟାଳୁ ଶବ୍ଦରେ ଦେବତା ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସତୀ ଏତେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ ଯେ, କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ, ଶିବଙ୍କ ହାତରେ ତାଙ୍କ ପୋଶାକ ଧରାଯିବା ସହିତ, ଚୁଳି ଖୋଲା, ଗିରିଜା ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଭାବେ ଚାଲିଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ନଗରନାଶକ ଶିବ ପୁନି କହିଲେ: "ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ହେ ଗିରିକନ୍ୟା, ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କର। ଯେପରି ହିମାଲୟର ଶିଖର ମେଘମାଳାରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଆଛାଦିତ କରେ, ସେପରି ତୁମ ହୃଦୟ ବି ଅଗମ୍ୟ। ଜଙ୍ଗଲରୁ ତୁମେ କଠୋରତା, ପଥରୁ ବାଙ୍କାପନ, ହିମରୁ ଅଗମ୍ୟତା, ଏବଂ ହିମାଦ୍ରିରାଜ ଠାରୁ ଶୀତଳତା ଗ୍ରହଣ କରିଛ।" ଏକଥା ଶୁଣି, ପାର୍ବତୀ ମୁଣ୍ଡ ଖମ୍ପାଇ, ଦନ୍ତ ଦଢ଼ି ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ସମସ୍ତ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କୁ ତୁମ ଦୋଷ ଆରୋପ କରି ନିନ୍ଦା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ତୁମ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ତୁମ ନିଜ ଦୁଷ୍ଟ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ। ସର୍ପ ଠାରୁ ତୁମେ ଅନେକ ଜିହ୍ବା, ଭସ୍ମ ଠାରୁ ସ୍ନେହବନ୍ଧନ, ଚନ୍ଦ୍ର ଠାରୁ ହୃଦୟର ଅଶୁଚିତା, ଏବଂ ବୃଷଭ ଠାରୁ ଅଗମ୍ୟତା ଗ୍ରହଣ କରିଛ। ଅଧିକ କହିବାର ଦରକାର ନାହିଁ; ତୁମ କ୍ଲାନ୍ତିକର କଥା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ତୁମେ ଶ୍ମଶାନରେ ନିର୍ଭୟ ରହ, ନଗ୍ନ ଓ ନିର୍ଲଜ୍ଜ, ଖପର ଧାରଣ କର, ଏବଂ ଦୟାର ଅଭାବରେ ବହୁଦିନ ଅଛ।" ଏପରି କହି, ହିମାଦ୍ରିକନ୍ୟା ମନ୍ଦିର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମୂହ ଦୁଃଖରେ କନ୍ଦି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, "ମା, ଆପଣ କେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି, ଆମକୁ ଛାଡ଼ି?" ବୋଲି, ଦୌଡ଼ି ତାଙ୍କ ପଛରେ ଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଭୀରକ ଦେବୀଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି, କନ୍ଦି କହିଲେ: "ମା, ଏହି କଣ ହେଉଛି? କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଆପଣ କେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି?" ସେ କହିଲେ, "ଆପଣ ଯେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରିବି, ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ମୁଁ ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରୁ ଲୁହିପଡ଼ି ତପସ୍ୟା କରିବି।" ଦେବୀ ତାଙ୍କ ମୁଁହ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ଉଠାଇ, ଭୀରକଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୋ ସନ୍ତାନ, ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ତୁମେ ଏହି ପାହାଡ଼ରୁ ଲୁହିପଡ଼ିବା କିମ୍ବା ମୋ ସହିତ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କାହିଁକି ତାହା ଶୁଣ। ମୋତେ 'କୃଷ୍ଣା' ବୋଲି ହରି ଡାକିଥିଲେ, ଏହାରେ ମୋତେ ଉପହାସ ଓ ନ ଉପହାସ ଦୁହିଁ ମିଳିଛି। ଏହିପାଇଁ, ମୁଁ ଏପରି ତପସ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଗୌରୀ ହେବି।