ପାହାଡ଼ର ଉଚ୍ଚତାରେ, ଶିବଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଅନେକ ଭୂତଗଣ ଏକଠା ହେଇଥିଲେ। କିଛି ଟିଗ୍ରର ମୁହଁ, କିଛି ମେଉଁ ଓ ଛେଉଁ ଆକୃତିରେ ଥିଲେ; ଅନେକ ଜଣ ଏକାଧିକ ପଶୁର ଆକୃତି ନେଇ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଆଗ୍ନିମୟ, କଳା ଓ ପିତଳ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। କିଛି ଭୂତ ମୃଦୁ, କିଛି ଭୟଙ୍କର, କିଛି ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ, କଳା ଓ ପିତଳ ଚୁରୁଣି ମୁଣ୍ଡରେ; କିଛି ପକ୍ଷୀର ମୁହଁ, କିଛି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁର ମୁହଁ ନେଇଥିଲେ। କିଛି ରେଶମ ବା ପଶୁ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କିଛି ନଗ୍ନ ଓ ବିକୃତ ଆକୃତିରେ ଥିଲେ; କିଛି ଗଂଉ ଓ ହାତୀର କାନ, ଅନେକ ମୁହଁ, ଅନେକ ଚକ୍ଷୁ, ଅନେକ ପେଟ ଥିଲା। କିଛି ଅନେକ ପାଦ, ଅନେକ ହାତ ନେଇ, ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ; କିଛି ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଅନେକ ସାପରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ। କିଛି ଭୂତ ଭେଡ଼ିଆ ମୁହଁ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଅନେକ ଆମୋରରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ; କିଛି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଦିବ୍ୟ ଆକୃତିରେ ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ। କିଛି ଭୂତ ଦିବ୍ୟ ବାଦ୍ୟ ଗାଜାଉଥିଲେ, କିଛି ନାନା ନୃତ୍ୟ ଭଙ୍ଗିରେ ନାଚୁଥିଲେ। ଏପରି ଭୂତମଣ୍ଡଳୀକୁ ଦେଖି, ଦେବୀ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଏହି ଭୂତମଣ୍ଡଳୀ କିଏ? କେତେ ଅଛନ୍ତି? ତାଙ୍କର ନାମ କଣ? ସ୍ବଭାବ କଣ?" ଶିବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ଏମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ, ଅନେକ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏମାନେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସାରା ବିଶ୍ୱ ଏମାନେ ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।" ଏମାନେ ତୀର୍ଥ, ରାସ୍ତା, ଭଙ୍ଗା ବାଗିଚା, ଘର, ଦେମନ୍ମାନଙ୍କର ଶରୀର, ଶିଶୁ ଓ ପାଗଳମାନେ—ଏଠି ଏମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭିନ୍ନ ଭୋଜନ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। କିଛି ଉଷ୍ମା, କିଛି ଝାଗ, କିଛି ଧୂଆ, କିଛି ମଧୁ; କିଛି ରକ୍ତ ପିଉଥିଲେ, କିଛି ସବୁକିଛି ଖାଉଥିଲେ, କିଛି ବାୟୁ ଓ କିଛି ଜଳରେ ଜୀବନ୍ତ। ଏମାନେ ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ନାନା ବିଦ୍ୟା, ଦିବ୍ୟ ବାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନିରେ ଆନନ୍ଦିତ; ଏମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ନନ କରିବା ଅସମ୍ଭବ। ଏହି ମଣ୍ଡଳୀର ଅଧିପତି, ପଶୁଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଶୁଦ୍ଧ ଅଙ୍ଗ, ମୁଞ୍ଜା ଗ୍ରାସର ବେଲ୍ଟ, ଲାଲ ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗରେ ମୁହଁ ରଙ୍ଗାଇ, ଅସ୍ଥିର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ମୁଁ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ମଧୁର ଆକୃତିରେ, ପଥର, କଂସ ଓ କାଠର ଝଂଜ ଚଳାଇଥିଲେ। ଏହି ଭୂତମଣ୍ଡଳୀର ପ୍ରଭୁ, କିନ୍ନରମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, ଭୂତମଣ୍ଡଳୀର ଗୀତ ଶୁଣି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଶୂରବଳକୁ ଦେଖି ଦେବୀଙ୍କୁ ଶିବ କହିଲେ—"ଏହି ଶୂରବଳ ମୋ ହୃଦୟରେ ପ୍ରିୟ, ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ଗଣେଶମଣ୍ଡଳୀରେ ପୂଜିତ। ଏପରି ପୁତ୍ର ପାଇଁ ମୁଁ ବହୁଦିନ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲି; କେବେ ଏପରି ଦିବ୍ୟ ପୁତ୍ର ଦେଖିବି?" ଶିବ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏହି ଶୂରବଳ ତୁମର ପୁତ୍ର ହେଉ, ତୁମେ ମାତୃତ୍ୱରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ, ଓ ବିରକା ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉ।" ଏପରି କଥା କହି, ଦେବୀ ଆନନ୍ଦ ଭରି ଶୀଘ୍ର ବିରକାକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ବିଜୟାକୁ ପଠାଇଲେ, ବିରକା ପାହାଡ଼ର ରାଜାର କନ୍ୟା। ବିଜୟା ଆକାଶ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ରାଜପ୍ରାସାଦରୁ ଶୀଘ୍ର ତଳେ ଆସି, ଗଣପା ଓ ଭୂତମଣ୍ଡଳୀର ମଧ୍ୟରେ କହିଲେ—"ଆସ, ବିରକା! ତୁମର ଅତିସାହସରେ ପ୍ରଭୁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଇଛନ୍ତି। ନୃତ୍ୟଶାଳାରେ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ବିଷୟରେ ଶୈଳଜା କଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ?" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବିରକା ତାଙ୍କର ପଥର ଖଣ୍ଡ ଛାଡ଼ି, ମୁହଁ ପରିସ୍କାର କରି, ବିଜୟାଙ୍କ ଡାକରେ ଆସି, ଘଟଣାର ମୂଳ କାରଣ ବିବରଣ କଲେ। ବିଜୟାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ, ବିରକା ଧୀରେ ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ନିପାତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତି ଫୁଲିଥିବା ଲାଲ ପଦ୍ମ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଦେଖି, ଗିରିଜା ମା, ଯାହାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥାରେ ବିରକାକୁ କହିଲେ—"ଆସ, ବିରକା! ଏବେ ତୁମେ ମୋର ପୁତ୍ର ହେଲା, ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି।" ଏପରି କଥା କହି, ଦେବୀ ବିରକାକୁ କୋଳରେ ବସାଇ, ଗାଲିରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ, ଯେତେବେଳେ ବିରକା ମୃଦୁ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ। ଦେବୀ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ଅଙ୍ଗ ପରିସ୍କାର କରି, ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର—ଘଂଟି ଦିଆ ବେଲ୍ଟ, ପାଉଁ ଗୁଂରି, ରତ୍ନ ଦିଆ ହାତ ବାହୁ, ମାଳା, ଜଂଘା ଭୂଷଣ—ପିନ୍ଧାଇଲେ। ଦିବ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ମୃଦୁ, ରଙ୍ଗିନ, ଶୁଭ୍ର ପତ୍ର ଓ ଅନେକ ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ମିଶାଇ, ଶରୀର ସୁରକ୍ଷା ବିଧି କଲେ। ଏପରି, ବିରକାକୁ ଗୋରୋଚନା ଓ ତାଜା ପତ୍ରର ମାଳା ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧାଇ, କହିଲେ—"ଏବେ ଯାଅ, ଭୂତମଣ୍ଡଳୀ ସହ ଖେଳ, ପାହାଡ଼ରେ ସଚେତନ ରୁହ; ଖାତ, ମାନ୍ଦା, ଗଛ, ହାତୀ, ଭଞ୍ଜା ପଥର ଭିତରେ ଧୀରେ ଚାଲ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଘୁଡ଼ିବା।" "ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀର କୂଳରେ ଯାଅନି, ଯେଉଁଠାରେ ଜଳ ତୁଫାନି, ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଦୁଷ୍ଟ ବାଘରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।" "ବିରକା, ଗଣେଶଙ୍କ ଅନେକ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୋ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ପୁତ୍ରତ୍ୱ ଭାବ ତୁମେ ଧାରଣ କର।" ଏହି ଶୁଭ ଦୃଷ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ଚାହିଥିଲେ, ବିରକାକୁ ମିଳିଛି; ଏହି ଶୁଭତା ଭବିଷ୍ୟତରେ ରହୁ। ବିରକା ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଭୂତମଣ୍ଡଳୀକୁ ଏକଠା କରି, ହସି, ଶିଶୁ ଖେଳର ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ—"ଏଠି ମୋ ମା ନିଜେ ମୋତେ ଭୂଷିତ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ଲାଲ ଚିଟି ଦିଆ ପୋଷାକ, ସିନ୍ଦୁବାର ଫୁଲ, ଜାସ୍ମିନ ମିଶା ମାଳା ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧାଇଛନ୍ତି।" "ଏଠି ଭୂତମଣ୍ଡଳୀରେ ବାଦ୍ୟ ଧରିଥିବା କିଏ? ମୁଁ ମୋ ଖେଳନା ତାଙ୍କୁ ଦେବି।" ଦକ୍ଷିଣରୁ ପଶ୍ଚିମ, ପଶ୍ଚିମରୁ ଉତ୍ତର, ଉତ୍ତରରୁ ପୂର୍ବ, ସାଥିମାନଙ୍କ ସହ ଚାଲି, ଦେବୀ ଜାଲି ଦ୍ୱାରେ ଦେଖୁଥିଲେ; ପାହାଡ଼ର ଜନ୍ମିତା ଦେବୀ ବିରକାଙ୍କୁ ବାହାରେ ଖେଳୁଥିବା ଦେଖି, ଜଗତ୍ଜନନୀ ମାଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହେଇଯାଇଥିଲେ। ମାନବମାନେ, ନିଜ ପିଲାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ, ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଥା, ଅବୁଦ୍ଧ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ମାଂସ, ମଳ, ମୂତ୍ରର ଏକ ଗାଠି, ସେ ଅନ୍ୟ। ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରଶିର ଶିବ ଭିତର ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଦେବତାମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ଭୂତମଣ୍ଡଳୀ, ରଥ, ପଶୁ, ଲୋକପାଳମାନେ ଦେଖି, ଏହି ଆକୃତି ତଳୱ, ତଳୱକାର, ନିର୍ଲିପ୍ତ, ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ; କିଏ ଏହାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବ? କିଏ ପାଇଁ ଏହା କରିବ? ଚୁପ ଚୁପ କହ, ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ର ଦଣ୍ଡ ଚାହୁଛ?