ପାହାଡ଼ ରାଜାଙ୍କ ଗୃହରେ ଦେବୀଙ୍କ ମାନେ କାମଦେବୀଙ୍କୁ, ଯିଏ ବିଧବାବ୍ରତର ଚିହ୍ନଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଇଶାରା କରି ଦେଖାଇଲେ ଯେ ସମୟ ଆସିଛି। ଏହା ପରେ, ସେମାନେ ହସର ମଧୁର ମୁହଁ ନେଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମଦନ ବିହୀନ ରତି ଆସିଛନ୍ତି, ପ୍ରଭୁ।" ଶିବ, ଗିରିଜାଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବାର ଉତ୍ସୁକତାରେ, ବାମ ହାତର ଇଶାରା କରି ରତିଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ତାପରେ, ହରା ତାଙ୍କ ଶ୍ୱେତ ବୃଷଭକୁ ମୃଦୁ ଚାବୁକ ଦେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇଲେ, ଯାହାର ଭୟାନକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେବସେନା ଉତ୍ପାତ ହେଲା, ପାହାଡ଼ ମାନେ ମେଘ ଗର୍ଜନ ପରି କମ୍ପିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ହରି ଧୂଳିରେ ମଣ୍ଡିତ ତୀବ୍ର ପଦକ୍ଷେପରେ ଦୃଢ଼ ଛାୟା ଦେଇ, ଜଙ୍ଗଲର ଶିରୋମଣି ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଛାୟାରେ ଅସ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନୋ ସାମ୍ନାରେ କହିଲେ, "ଏହି ପଥ ଅଟକାନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତୁ।" ଏହିପରି ଭାବେ, ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଆଜ୍ଞାରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ଏକ ଦେବପୁତ୍ର ଭୃକୁଟି ଚାପି କହିଲେ, "ଆକାଶରେ ଚାଲୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ କ’ଣ କିଛି ବାଧା ଅଛି? ଆପଣମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତୁ, ଦୂରେ ରୁହନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ତାଁପରେ ସେ କହିଲେ, "ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଆଗମନ ପାଇଁ ମହାସାଗର ମଧ୍ୟ ପଥର ଭଳି ହେଉ। ଦେବସେନାପତିମାନେ, ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଚାଲନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଦେବମାନଙ୍କ ଦୃଢ଼ ନେତୃତ୍ୱ ଅଛି।" "ମଧୁମକ୍ଷୀ ନିଜ ରୂପକୁ ନେଇ ଚାଲେନାହିଁ, ପିନାକଧାରୀ ଶିବ ମଧ୍ୟ ସାମ୍ନାରେ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ। ବ୍ୟର୍ଥରେ ଯମ ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ତ୍ୱରା ତ୍ୟାଗ କରି।" "ନଗରବିନାଶୀଙ୍କ ରଥଶ୍ୱମାନଙ୍କ ପଦ ମାତୃଗଣଙ୍କ ଭିଡ଼ରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ଦେବମାନେ ନିଜ ନିଜ ସେନା ସହିତ ପଦାତି ଭଳି ଆସୁଛନ୍ତି, ହରପ୍ରିୟାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ଦ୍ୱିଗୁଣ ପଥ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।" "ଦେବମାନେ ନିଜ ନିଜ ଯାନରେ, ପବନେ ଡାଲି ଉଡ଼ୁଥିବା ଚାମରା, ଫଡ଼ାଉଥିବା ପତାକା, ଖେଳର ଆନନ୍ଦରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ କାହିଁକି ଏହି ତିନି ନିୟତ ଆଶ୍ରମରେ ନିଜ ଲୋକମାନୋ ପଛରେ ଚାଲୁଛନ୍ତି?" "ଅଳଙ୍କାରର ଗୁଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନି କିନ୍ନରମାନେ ଅଟକାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସଡ଼ଜ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟମ ସ୍ୱର କାହିଁକି ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ? ଏଠାରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ସ୍ୱରରେ ବେଶି ଲୋକ କଥା ହେବେ।" "ବିଭିନ୍ନ ତାଲ ଓ ଲୟ ଅନୁସାରେ ଗାଉଥିବା ଏହି ଗୌଡ଼କମାନେ, ତୁମର ଅତ୍ୟଧିକ ବିଭେଦ ଦେଖି, ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି।" "ସ୍ୱଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ଏକାସାଥି କାହିଁକି ହେଉନାହିଁ? ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏହି ଅଟୁଟ ଅର୍ଥ ବୁଝାଯାଏ।" "ଏମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବରେ ଅନେକ ରଙ୍ଗର ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଶିବଙ୍କ ଯଶ ପ୍ରଚାର କରୁଛନ୍ତି, ଅନେକ ହାତୀ ଦଳରେ ବିକିରଣ କରୁଛନ୍ତି।" "ବିଭିନ୍ନ ବଧୂମାନେ ସହିତ ଏହି କଥା ଚାରିଉଁଦିଗରେ ଗୁଞ୍ଜୁଛି। କୁଳମାନେ ଢୋଳ ଧ୍ୱନି କରୁନାହାନ୍ତି, ସ୍ୱର ମଧ୍ୟ ମିଳୁନାହିଁ—ଏହି ଅନୁସ୍ୱର କାହିଁକି ନାହିଁ?" ଏଭଳି ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ପାହାଡ଼ ଦିଗକୁ ଦୃଢ଼ ନଜର ଦେଇ, ନାୟକଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଆନନ୍ଦରେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ଗର୍ଜନାରେ ମହାସାଗର ମାନେ, ଗୁଞ୍ଜୁଥିବା ଗୁହାମାନେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଇ, ସେଇ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଉତ୍ପାତ ହେଲା, ପିନାକଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ତ୍ୱରା ଚାଲିବାରେ। କେଉଁଠି ହଜାର ହଜାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; କେଉଁଠି ପନ୍ନା ମଣ୍ଡପର ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ; କେଉଁଠି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଦୂର ତଳ; କେଉଁଠି ମେଘରେ ବହୁଥିବା ସ୍ନିଗ୍ଧ ଝରଣା। ହଜାର ହଜାର ଚଳିତ ପତାକା, ଦେବତା ଚଡ଼ି ଗଛର ଗୁଚ୍ଛ, ଧଳା, କଳା, ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଚିତ୍ର, ଶ୍ରୀମୟ ଶୌଭା, ଓ ଦୀର୍ଘ ମାର୍ଗ ମଣ୍ଡପରେ ସୁଶୋଭିତ। ଶିବଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ଦେଖି, ପାହାଡ଼ପତିଙ୍କ ନଗର ଉତ୍କଳିତ ହେଲା; ବାଘୀଣୀ ସଦୃଶ ନାରୀମାନେ ବିଜୟ ଅନ୍ଦୋଳନରେ ରାସ୍ତା ଭରି ଦୌଡ଼ିଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ଦେବୀ ମହଳ ଜାଲରେ ଦଢ଼ିଆ ନୀଳ କମଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖାଗଲେ; ତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାରର ଆଭା ଲୁଚିଲା ନାହିଁ। ଅନ୍ୟେଁ, ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜି, ସଂଗୀନୀମାନଙ୍କ ସ୍ନେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶିବଙ୍କୁ ତକୁରି ଦେଖିଲେ; ଅନ୍ୟେଁ ମୃଦୁ କଥା କହି, ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ଦୂରେ ଚାଲିଗଲେ: "ସଖୀ, ଅବିବେକ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।" କାମନାର ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ, ପିନାକୀ ନିଜେ ଏକାକି ଆନନ୍ଦ ନେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି; କିଛି ନାରୀ ନିଜେ ରୁହିଯାଇ, ବିୟୋଗରେ ଶିଥିଳ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଜଣକୁ କହିଲେ। "ଅଶାନ୍ତ ହେଉନାହିଁ, ଶିବଙ୍କୁ କାମଦେବ ସଂଯୋଗର ଦୋଷ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଯଦି କିଛି ଦୋଷ ହୋଇଥାଏ କହନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ନିୟମ ଦେଖିନାହିଁ। ଗିରିଶ ଯଥାଯଥ ତର୍କରେ ଏପରି କହିଥିଲେ।" "ଏହି ସେ, ଯାହା ସାମ୍ନାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବେଶ୍ୱରମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେବା ଫଳ ଚାହାନ୍ତି।" "ଏହି ସେ, ଯିଏ ଚର୍ମ ମେଡ଼ି ଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ, ଓ ଅମରେଶ୍ୱର ବଜ୍ରଧାରୀ ଆଗକୁ ଚାଲି, ତାଙ୍କ ପଥ ସଫା କରେ।" "ଏହି ସେ, ପଦ୍ମଯୋନି, ଯିଏ ଜଟା ଓ ମୃଗଚର୍ମରେ ଲୁଚି ଥିଲେ, ହାତରେ ମୁହଁ ଛୁଇଁ, ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବେଦମୂଳରେ କିଛି କଥା କହିଥିଲେ।" ଏଭଳି ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ଶିବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, "ଗିରିଜାଙ୍କ ଜନ୍ମର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ଏହି," ବୋଲି କହିଲେ। ତାପରେ, ହିମବନ୍ତଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ, ଯାହା ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଧୂସର ନୀଳପାଥରର ଦଣ୍ଡ ଓ ଚମକୁଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତଳ ଥିଲା। ମୁକ୍ତା ଜାଳ, ଦୀପ୍ତ ଔଷଧୀ ଆଲୋକରେ, ହଜାର ରଙ୍ଗର ଉଦ୍ୟାନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳପୋଖରୀ ତାହାକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା। ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି କହିଲେ, "ଆଜି ଆମ ଚକ୍ଷୁ ଆମ ମନର ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କଲା।" ଦ୍ୱାରେ ହରିଣ ଦ୍ୱାରା ବାଧା ପାଇଁ, ଭିଡ଼ରେ ଅଙ୍ଗଦ ଶିଥିଳ ହୋଇଥିଲା; ତଥାପି ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କିଛିପରି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେଲେ। ପାହାଡ଼ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ଆଗେଇ ଯାଇଥିଲେ।