ଇନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କ ଚଉଡ଼ା ଓ ପଦ୍ମସଦୃଶ ମୁହଁରେ ଘମ ଝରିବା ସହିତ, ଉତ୍ସାହରେ ହାଥୀ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଲେ, ଯାହାର କୋଣକୁ ଚର୍ବି ଲଗାଯାଇଥିଲା। ବାୟୁ ମହାବଳୀ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ବୃଷଭକୁ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁ ବୃଷଭ ହିମାଲୟ ପର୍ବତ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶିବଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହନ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ଶିବଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରେ ବସି, ସ୍ୱୟଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଝଙ୍କାର କରୁଥିଲେ, କ୍ଷୀରସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଶାକ୍ଷୀ ଭାବେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖୁଥିବା ଏହି ଜଗତ୍ପତି ପାଇଁ। ସ୍ୱୟଂ ଶିବ ତାଙ୍କ ଖପରରେ ଚାନ୍ଦି ପରି ଚମକୁଥିବା ଶ୍ମଶାନ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ହାତରେ ମାନବ ଅସ୍ଥିର ମାଳା ପିନ୍ଧିଲେ। ଯମ, ମୃତ୍ୟୁର ମାଲିକ, ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ, ଧନର ଦେବତା କୁବେର ଆଣିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ମହାମୂଲ୍ୟ ମଣିମାଳାରେ ଶୋଭିତ। ତାଙ୍କ ହାତର ସୁନ୍ଦର ସର୍ପ ବାହୁଦଣ୍ଡ ଛାଡ଼ି, ସ୍ୱୟଂ ଶିବ ଭାସୁକି ଓ ତକ୍ଷକଙ୍କୁ କଣ୍ଠ ଶୃଙ୍ଗାର ଭାବେ ପିନ୍ଧିଲେ। ତାପରେ, ଗଣପତିମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଦେବତାମାନଙ୍କ ନୂତନ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଶିବଙ୍କ ଭକ୍ତ ବୀରକଙ୍କୁ ନେଇ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ କହିଲେ, "ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ବୋଲିଦିଅ—ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷିତ ଭଗବାନ୍ ଏବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ।" ସତ ସମୁଦ୍ର ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଏହି ମହାସାଗରର ଜଳରେ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ କେଶବ ଭୂମିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସ୍ଥାଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଦେବ, ତୁମର ରୂପ ଦେଖି ସାରା ଜଗତ୍ ଆନନ୍ଦିତ।" ମାତୃମାନେ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ଦେବୀ ରତିଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ, ଯିଏ ବିଧୱା ଚିହ୍ନଧାରିଣୀ ଥିଲେ, ସୂଚନା କଲେ—ସମୟ ଆସିଛି। ଦେବୀମାନେ ହସ୍ୟମୁଖେ କହିଲେ, "ମଦନହୀନ ରତି ଆସିଛନ୍ତି।" ଶିବ ବାମ ହାତର ଇଙ୍ଗିତରେ ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ମନରେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ। ତାପରେ ହର ନିଜ ଶ୍ୱେତ ବୃଷଭକୁ ମୃଦୁ ଚାବୁକ ଦେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇଲେ, ଯାହାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚାହାଣି ଗଣମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ମହାପାହାଡ଼ ଅସ୍ଥିର ହେଲା। ତାପରେ ଭୂତଳ ଧୁଳିରେ ଶୋଭିତ ହରି, ଗଛମାନେ ତଳେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ, ଏହି ପଥ ଅବରୋଧ କରିବେ ନାହିଁ।" ତାଙ୍କ ପୁଅ କ୍ରୋଧିତ ମୁହଁରେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଥମ ଆଦେଶରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ କହିଲେ, "ଆକାଶରେ କ'ଣ କଣ୍ଟକ ଅଛି? ଚାଲିଯାଅ, ପାହାଡ଼ରୁ ଦୂର ରୁହନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ମହାସାଗର ତାଙ୍କ ଜଳକୁ ପାଥର ପରି କଠିନ କରିଦିଅ, କାରଣ ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ଆସୁଛନ୍ତି, ଏହି ଦୁର୍ଗମ ପଥରେ ଅସ୍ଥିର ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ। ମଧୁମକ୍ଷିକା ନିଜ ଦଳକୁ ନେଇ ଚାଲିନଥାଏ, ପଦ୍ମାନନ ଶିବ ମଧ୍ୟ ଆଗେ ଚାଲିନାହାନ୍ତି। ଯମ ବ୍ୟର୍ଥ ଭାବେ ତାଙ୍କ ଶସ୍ତ୍ର ଧରିଛନ୍ତି, ତ୍ୱରା ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି। ନଗର ଧ୍ୱଂସକାରୀ ରଥ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଚାଲିବା ମାଗରେ ମାତୃମାନେ ଅବରୋଧ କରିଛନ୍ତି; ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ନିଜ ଗଣ ସହିତ ପଦାତି ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ହରପ୍ରିୟାଙ୍କ ଗଣ ଦ୍ୱିତୀୟ ପଥ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ ଯାନରେ ଯାଉଛନ୍ତି, ପବନେ ଝୁଲୁଥିବା ଚାମର, ଫଡ଼ିଉଥିବା ପତାକା, ଖେଳ ମଜାରେ ଲୀନ। ସେମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରିତ ତିନି ଆଶ୍ରମରେ ଆସକ୍ତି ରଖି କାହିଁକି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି? ଏଠାରେ ଅଳଙ୍କାରର ଧ୍ୱନି କିନ୍ନରମାନେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ବଂଶଜ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ଷଡ୍ଜ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟମ ସ୍ୱର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏଠି ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଧ୍ୱନି ହୁଏ। ବିଭିନ୍ନ ତାଳରେ, ଅଳଗା ଅଳଗା ଭାବରେ ନାଚ କରି, ଏହି ଗୌଡ଼କମାନେ ଶିବଙ୍କ ବିପ୍ରତିପକ୍ଷତାକୁ ଦୂରେ ରଖି ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାନ୍ତି। ସେମାନେ ନିଜ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ଷାଢ଼ଗ ବାଦ୍ୟ ଚାଲୁ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଭଗବାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ। ସେମାନେ ଅନେକ ରଙ୍ଗର ନୃତ୍ୟ ଦେଖାଇ, ପାହାଡ଼ ମାଲିକଙ୍କ ଯଶ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରସାର କରନ୍ତି। ଏହି କଥା ଚାରିଦିଗରେ ପ୍ରଚାରିତ ହେଉଛି, ବିଭିନ୍ନ ବଧୂମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ଗଣମାନେ ଢୋଲ ଧ୍ୱନି କରୁନାହାନ୍ତି, ତାଳ ମିଳେନାହିଁ, ଏହି ସ୍ୱର ମିଶ୍ରିତ ନୁହେଁ। ଏପରି ଭାବେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପର୍ବତ ଦିଗେ ଚିତ୍ତ ଦେଇ, ବୀରଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇଁ ସତର୍କ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସାରା ବିଶ୍ୱକୁ ପୂରଣ କରି, ଚଳାଚଳ କଲେ। ଏହିପରି ତାରଙ୍ଗିତ ସାଗର, ଗୁଞ୍ଜରିତ ଗୁହା ଫାଟିଯିବା ସହିତ, ପୃଥିବୀ ଉତ୍କଳିତ ହେଲା, ଯେପରି ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ପିଣାକଧାରୀ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରୁଛନ୍ତି। କେଉଁଠି ହଜାର ହଜାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାର ଚମକୁଛି; ଅନ୍ୟଠି ନୀଳମଣି ମଞ୍ଚ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ; କେଉଁଠି ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଦୂର ଚତୁର୍ଥିକା; ଆଉ କେଉଁଠି ମେଘ ଝରିଥିବା ଚମତ୍କାର ଝରଣା। ହଜାର ଝୁଲୁଥିବା ପତାକା, ଦେବତା ଚୟନ୍ତ୍ର ସଂଘାତ, ଧଳା-କଳା-ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଚିତ୍ର, ଅପାର ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଲମ୍ବା ଦ୍ୱାର ମିଳିଥିଲା। ଶିବଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ଦେଖି, ପାହାଡ଼ ନଗର ଉତ୍କଳିତ ହେଲା; ବାଘୀଣୀ ସଦୃଶ ନାରୀମାନେ ବିଜୟ ଉଲ୍ଲାସରେ ରାସ୍ତା ଭରି ଦୌଡ଼ିଲେ। ଗୋଟିଏ ଦେବୀ ଜନାଳାରେ ଦଢ଼ିଆ ଚାହାଣିରେ ଦଠାଇ ଥିଲେ, ନୀଳ କମଳ ଦୃଷ୍ଟି, ନିଜ ଅଳଙ୍କାରର ଚମକ ଅପରିଚ୍ଛନ୍ନ। ଅନ୍ୟେ, ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ସଖୀମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ହରଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟେ ମୃଦୁ କଥା କହି ବିଦାୟ ନେଲେ—"ସଖୀ, ଅବିବେକ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।" କାମେ ତାପିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପିଣାକୀ ନିଜେ ଏକାକି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ; ଅନ୍ୟେ ଜଣେ ନାରୀ ଅପେକ୍ଷାରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ କହିଲେ। "ଚଞ୍ଚଳେ, ମଦନ ସହିତ ଯୋଗ କୁ ଶଙ୍କର କୁ ଦିଅ ନାହିଁ; ଯଦି କିଛି ଦୋଷ ହୋଇଥିଲେ, ତାହା କହ, କିନ୍ତୁ ଗିରିଶ ଯୁକ୍ତିରେ ଏହିପରି କଥା କହିଛନ୍ତି।" "ଏହି ସେ, ଯାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରଶିର ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ ସେବାର ଫଳ ଚାହନ୍ତି। ଏହା ସେ ନୁହେଁ, ଏହି ସେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚର୍ମ ମୁଡ଼ି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ମୁକୁଟ ଓ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଗରେ ଚାଲି ରାସ୍ତା ଖାଲି କରନ୍ତି।