ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦେବତାମାନେ ଯାହା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛନ୍ତି, ସେହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନାହିଁ, କେବଳ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଲାଗି ଅଛି। ଏହି ସାଧନା କଠିନ, ଏବଂ ଏହି ଚେଷ୍ଟା ବେଫଳ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ହେ ପାର୍ବତୀ, ଏହି ଉନ୍ନତ ସଂଯୋଗ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସମ୍ଭବ, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ପ୍ରାପ୍ତି କଠିନ। ଏପରି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପାର୍ବତୀ ରୁଷ୍ଟ ହେଇ, ତାଙ୍କ ଦୂର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖି ବିଦ୍ୱାନ ଋଷିମାନେଙ୍କ ପ୍ରତି ରାଗରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଦଢ଼ା କୌଳି ଦେଇ କହିଲେ—"ମିଥ୍ୟା ସଙ୍ଗରେ କଣ ଆନନ୍ଦ? ଦୁଃଖରେ କଣ ବିରତି? ଏହି ଭ୍ରାନ୍ତ ଅର୍ଥ ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କିଏ ଧର୍ମର ପଥରେ ରଖିଛି?" "ତମେ ମୋତେ ଅବୁଦ୍ଧି, ଅନୁଚିତ ଏବଂ ମିଥ୍ୟା ସଙ୍ଗ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଭାବରେ ଦେଖୁଛ? ମୁଁ ମୋ ପାଇଁ କିଛି ଚିନ୍ତା କରେ ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ଏହି ମିଥ୍ୟା ସଙ୍ଗ ପ୍ରତି ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତ।" "ତମେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଜାପତି ସଦୃଶ, ସବୁ ଦେଖୁଥିବା; ତଥାପି ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଦେବତା, ଜଗତ୍ର ନାଥ, ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।" "ସେ ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ଅପ୍ରକାଶିତ, ତାଙ୍କ ମହିମା ଏବଂ ଉତ୍ପତ୍ତି ଅପରିମାପ୍ୟ।" "ଧର୍ମର ସ୍ୱରୂପ ଜ୍ଞାନ ଏଭଳି ଅଦ୍ଭୁତ ଅଛି; ହରି, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।" "ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଏହି ଜଗତରେ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶିତ—ତମେ ଏହାକୁ ଏଠାରେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି?" "ଏହି ବିଶାଳ ଆକାଶ କାହାର? ଅଗ୍ନି କାହାର? ପବନ କାହାର? ପୃଥିବୀ କାହାର? ଵାରୁଣ କାହାର? ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ?" "ଦେବତା ଏବଂ ଅସୁରମାନେ କାହାର ଚିହ୍ନକୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜନ୍ତି? ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତା ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ କାହାକୁ 'ପ୍ରଭୁ' ବୋଲି କହନ୍ତି?" "ତମେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଏବଂ ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହାନ୍ତି? ଅଦିତି କାହାର ମା? ଜନାର୍ଦନ କାହାରୁ ଜନ୍ମିଛି?" "ଅଦିତି ଏବଂ କଶ୍ୟପ ଠାରୁ ନାରାୟଣ ଆଦି ଦେବତାମାନେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି; କଶ୍ୟପ ମାରିଚିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଅଦିତି ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା।" "ମାରିଚି ଏବଂ ଦକ୍ଷ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର; ବ୍ରହ୍ମା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଡିଉଁଠି ଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଏବଂ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ।" "ତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନରୁ ପ୍ରାକୃତିକ ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଉତ୍କଳିତ ହେଲା; ପ୍ରକୃତିର ତୃତୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ, ମଧୁ ନାଶକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।" "ସେ ଜନ୍ମି ଛଅ ପ୍ରକାରର ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକର କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା; ଅଜନ୍ମା, ଅପ୍ରକାଶିତ ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଜନ୍ମି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହେଲେ।" "ସେ ନିଜ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତିକୁ ଉତ୍କଳିତ କରି ଏହି ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି, ଶ୍ରେଷ୍ଠତା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭୂମିକା ଅଧିକାର କଲେ।" "ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜ ମହିମା ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଜାଣନ୍ତି, ତାହା ଏହି—ହରି ଏକ ନୂତନ ଶରୀର ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟି ନେଇ ପୁନଃ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।" "ସେ ଜଗତର ଉଚ୍ଚ, ନିମ୍ନ ଏବଂ ମଧ୍ୟମ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଏଭଳି ଜନ୍ମ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର, ସଂସାରର ସ୍ୱଭାବ।" "ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ତାପରେ ଦେବତା ନାରାୟଣ ନିଜ ଛାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।" "ତାହାର ପ୍ରେରଣାରେ, ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଜନ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି; ଏହି ପ୍ରେରଣା କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅକ୍ଷମ।" "ଏକ ଅସ୍ଥିର ମନ, ମୂଢ଼ତା ଦ୍ୱାରା, ଅସତ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛନ୍ତି ଏବଂ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।" "ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ପଦାର୍ଥରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଏକାମେ ଧର୍ମ ଏବଂ ଅଧର୍ମର ଫଳ ସହିଥିବା ଜଣାଯାନ୍ତି।" "ଏହି ଲୀଳା ଆରମ୍ଭହୀନ, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି; ଏହି ଶରୀରର ଆୟୁ ଦୀର୍ଘ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ।" "ଏହା ଶରୀରଧାରୀଙ୍କ ନିୟମ; କିଛି ଜନ୍ମ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ତମେ ଦେଖୁଛ, ଅନ୍ୟମାନେ ନୁହେଁ।" "କେବେ ଗର୍ଭରେ ମୃତ୍ୟୁ, କେବେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ରୋଗରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା, କେବେ ଶତାବ୍ଦୀ ଜୀବନ, କେବେ ଶିଶୁବୟସରେ ମୃତ୍ୟୁ।" "ଶତାବ୍ଦୀ ଜୀବନ ଥିବା ଲୋକ 'ଅନନ୍ତ' କୁହାଯାନ୍ତି; ଅପେକ୍ଷାକ୍ରମେ ଅପରିଚିତ ମୃତ୍ୟୁ ଥିବା ଲୋକ 'ଅମର' କୁହାଯାନ୍ତି।" "ବିଷ୍ଣୁ ସଦୃଶ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ; ଏହି ସଂସାରରେ କିଏ ଏଭଳି ଶୁଦ୍ଧ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଇପାରିବ?" "ଏଠାରେ କ୍ଷୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଉପାଦାନ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ; ତେଣୁ ଦେବମାନେ ଅଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଅଳ୍ପ ମହିମାର ଅଧିକାରୀ।" "ହେ ବିଦ୍ୱାନମାନେ, ମୁଁ ଶିବ, ପିଣାକଧାରୀ, ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ; ଏହି ଉତ୍କ୍ରମ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।" "ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟର ମାନ ବଡ଼; କାରଣ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଆସେ।" "ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି, ଯାହାର ଶ୍ରେଷ୍ଠତାର ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ, ଶେଷ ନାହିଁ; ଏହା ମୋ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ।" "ଯିବା କିମ୍ବା ରହିବା, ଏହା ତମେ ଚାହିଲେ କର; ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନେ—" "ଆନନ୍ଦର ଅଶ୍ରୁ ଭରିଥିବା ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା, ତାପର୍ଯ୍ୟାୟୀ କନ୍ୟାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମନର ଗଭୀର ଆନନ୍ଦରେ ମଧୁର ଶବ୍ଦ କହିଲେ—" "ହେ କନ୍ୟା, କିଏ ତୁମେ! ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି ସଦୃଶ ଶୁଦ୍ଧ, ତୁମେ ଆମ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛ; ତୁମେ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ମୂଲରେ ବସିଛ।" "ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାକୁ ଆମେ ଜାଣୁଛୁ; ଆମେ ଏଠାକୁ ତୁମ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣିବାକୁ ଆସିଛୁ।" "ଶୀଘ୍ର ହେ, ଶୋଭାମୟୀ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ; ରତ୍ନରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚମକ କେଉଁଠି ଯାଏ, ଚମକର ତାତ୍ତ୍ୱିକ ତଫାତ କେଉଁଠି?" "ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦର ଆବଶ୍ୟକତା କଣ? ଆମେ ଗିରିଶ ଛଡ଼ା କିପରି ଯିବା? ଆମର ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ; ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ।" "ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଆମ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ଭାବରେ ଅଛି; ତୁମେ ଏକାମେ ଜ୍ଞାନ, ତୁମେ ଏକାମେ ନିର୍ମଳ ପଥ।