ଏହି ଜଗତରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ସୁଖ ଅଛି—ଗଦ୍ୟାନୁସାରେ ଏକଟି ହେଉଛି ଦେହର ଭୋଗସୁଖ, ଆଉ ଅନ୍ୟଟି ହେଉଛି ମନର ତୃପ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ କେତେକ ବଡ଼ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନିମାନେ କହିଲେ, “ପୁତ୍ରୀ, ଯିଏ ତୁମେ ଭାବୁଛ, ସେ ସ୍ୱଭାବତଃ ଦିଗ୍ବାସା, ଭୟଙ୍କର, ସ୍ମଶାନରେ ରହୁଥିବା, ଖପର ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଭିକ୍ଷୁକ, ନଗ୍ନ, ଚକ୍ଷୁରେ ବିକୃତି, ଏବଂ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଟୁଟ। ସେ ମଦୋନ୍ମତ, ମଦମାତ୍ତ, ଭୟାନକ ବସ୍ତୁ ସଂଗ୍ରହ କରେ, ଏବଂ ଏକ ତ୍ୟାଗୀ ଭାବେ ବଞ୍ଚିଥାଏ—ଏପରି ଦୁଃଖମୟ ରୂପରେ ଯିଏକୁ ଲୋକ ଖୋଜନ୍ତି, ତାହା ସହ ତୁମର କ’ଣ କାମ? ଯଦି ଏହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗସୁଖ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଏହି ଭୟଙ୍କର, ଅସୁନ୍ଦର ମହାଦେବଙ୍କୁ କାହିଁକି ଚାହୁଁଛ? ସେ ରକ୍ତ ଏବଂ ମାଂସରେ ଲିପ୍ତ ଭୟାନକ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ହସ୍ତେ ଭୟଙ୍କର ସର୍ପ ଚୂଡ଼ା ହୋଇ ରହିଛି। ସେ ସ୍ମଶାନରେ ବସିଥାନ୍ତି, ଭୟାନକ ଭୂତ-ପିଶାଚମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ଲାଗିଥାଏ, ତଥାପି ସେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ। ତୁମ ପାଖରେ ହରି ଅଛନ୍ତି, ସଂସାର ଧାରଣକର୍ତ୍ତା, ଶ୍ରୀଙ୍କ ପ୍ରିୟତମ, ଅନନ୍ତ ରୂପ; ଯଜ୍ଞଭୋକ୍ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ ଅଛନ୍ତି, ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଅଛନ୍ତି, ଦେବତାଙ୍କର ଧନ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣକର୍ତ୍ତା; ବାୟୁ ଅଛନ୍ତି, ସଂସାର ଧାରଣକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜୀବର ପ୍ରାଣ। ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ, ବୈଶ୍ରବଣ ରାଜା ଅଛନ୍ତି—ତୁମେ କାହିଁକି ଏମାନେ ମଧ୍ୟ କେହିଁକୁ ଚାହୁଁନାହାଁ? କିମ୍ବା ଏକ ନୂତନ ଦେହ ପାଇଁ, ତୁମେ ମନୋରଥ ସାଧନ କରିପାରିବ; ଏଭଳି ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗର ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟ ଏବଂ ଶୁଭ ଲାଭ ମିଳିପାରିବ। ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତ କେବଳ ତୁମ ପିତାଙ୍କର କଥା; ତେଣୁ ଏହା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା କଠିନ, ଏବଂ ଏହା ଅସାଧ୍ୟ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ଭାଗ୍ୟବାନ୍, ଏହି ଯୁଗଳ ଏକତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ୟ; କେବଳ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏହି ବିବାହ ଆୟୋଜନ କରିପାରିବେ। ଏମିତି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ହିମାଚଳର କନ୍ୟା ପାର୍ବତୀ ରୋଷାନ୍ବିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରାଗରେ ରକ୍ତିମ ହେବା ସହିତ, ଦନ୍ତ ଦଢ଼ ଭାବେ ଚାପି କହିଲେ, “ମିଥ୍ୟା ଆସକ୍ତିରେ କ’ଣ ସୁଖ ଅଛି? ଦୁଃଖରେ କ’ଣ ବିରକ୍ଷଣ? ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ବୁଝିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ କେଉଁପରି ଧର୍ମର ପଥରେ ଚାଲିପାରିବେ? ତୁମେ ମୋତେ ଅବିବେକି, ଅନୁଚିତ ଏବଂ ମିଥ୍ୟା ଆସକ୍ତିରେ ଲିନ ବୋଲି ଭାବୁଛ, ମୁଁ ଏହି ମିଥ୍ୟା ଆସକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଛି, ତେଣୁ ମୋର କିଛି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଜାପତିପରି, ସବୁ ଦେଖୁଛ; ତଥାପି ତୁମେ ସେଇ ନିତ୍ୟ ଦେବ, ସଂସାର ନାଥଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତୁ ନାହିଁ। ସେ ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ତାଙ୍କ ମହିମା ଏବଂ ଉତ୍ପତ୍ତି ଅପରିମାପ୍ୟ। ଏହି ଧର୍ମର ଯଥାତଥ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଅସାଧାରଣ ଅଟୁଟ ରହୁ—କାରଣ, ହରି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶିତ, ତାହା ତୁମେ ଏଠାରେ ଜାଣନ୍ତୁ ନାହିଁ କି? ଏତେ ବିଶାଳ ଆକାଶ କାହାର? ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ, ବରୁଣ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ଯାହାର—ସେ କିଏ? ଯାହାଙ୍କ ଚିହ୍ନକୁ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତା ଓ ମହାମୁନିମାନେ ‘ପ୍ରଭୁ’ ବୋଲି କହନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ତୁମେ ଜାଣନ୍ତୁ ନାହିଁ କି? ଅଦିତି କାହାର ମାଆ? ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କାହାଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ? ଅଦିତି ଓ କଶ୍ୟପଠାରୁ ଦେବତାମାନେ, ନାରାୟଣ ଆଦି ଜନ୍ମିଥିଲେ। କଶ୍ୟପ ମରୀଚିଙ୍କ ପୁଅ, ଅଦିତି ଡକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା। ମରୀଚି ଓ ଡକ୍ଷ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ। ବ୍ରହ୍ମା ସ୍୵ର୍ଣ୍ଣ ଅଣ୍ଡ଼ୁଠାରୁ ଦେବତ୍ବ ଓ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। କାହାର ଧ୍ୟାନରୁ ପ୍ରାକୃତିକ ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲେ? ପ୍ରକୃତିର ତୃତୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ହେଇଥିଲା। ସେ ଜନ୍ମି ସଠି ଶ୍ରେଣୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ କର୍ମ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିଅନୁସାରେ। ଅଜନ୍ମା ଅବ୍ୟକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଜନ୍ମି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହେଲେ। ସେ ନିଜ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ପ୍ରକୃତିକୁ ବିକ୍ଷୁଭିତ କରି, ଏହି ସଂସାରକୁ ତିଆରି କଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି, ଏଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାପଦ ଲାଭ କଲେ। ଯାହା ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜ ମହିମାରେ ସଦା ଜାଣନ୍ତି, ତାହା ହେଉଛି, ଅନ୍ୟ ଦେହ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କରି, ହରି ପୁନଃ ଅବତାର ନେଇଥାନ୍ତି। ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଅବନମ୍ର, ମଧ୍ୟମ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ସଂସାରର ଗତି। ଏହି କାର୍ମିକ ଫଳ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏପରେ ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ ନିଜ ଛାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ। ସେ ତାହାର ଚେଷ୍ଟାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଜନ୍ମ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏହି ପ୍ରେରଣା କାର୍ମିକ ଫଳରୁ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅଶକ୍ତ। ଏକ ପ୍ରମାତ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିର ମନ ଯେପରି ଅନ୍ୟଥା ଭାବେ ଚାଲିଯାଏ, ସେପରି ଅପ୍ରାପ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷା କରିଥାଏ। ସଂସାରର କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଏକାଙ୍ଗୀ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏହା ଆଦିହୀନ, କାରଣ ଏହା ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ; କେଉଁଠି ଦେହର ଆୟୁ ଦୀର୍ଘ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ। ଏହି ଦେହୀମାନେ ପାଇଁ ଏହା ନିୟମ: କେତେକଙ୍କ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖାଯାଏ, କେତେକଙ୍କ ନାହିଁ। କେବେ ଗର୍ଭରେ ମୃତ୍ୟୁ, କେବେ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଓ ରୋଗରେ ଜୀବନ, କେବେ ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ, କେବେ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁ। ଯିଏ ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ କରେ, ସେ ‘ଅନନ୍ତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଅଲ୍ପ ଆୟୁ ଥିବାକୁ ଆରମ୍ଭରୁ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ‘ଅମୃତ’। ବିଷ୍ଣୁ ଭଳି ଯେଉଁମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏହି ସଂସାରରେ ସେମାନେ ସୁଦ୍ଧ ଏଶ୍ୱର୍ୟ କିଏ ପାଇପାରିଛି?