ସେ ମୁନିମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନିଜର ମୌନବ୍ରତ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ଲଜ୍ଜା ଭରା ନିରବତା ଅନୁସରିଲେ; ଏହି ନିରବତାର ଶେଷ ଯେପରି ଷଡ୍ରୁଷିମାନେ ଦେଖିଥିଲେ, ତାହା ସେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେ ଏକ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭରା ନିର୍ଭରତାର ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; ସେ ମଧୁର ହସରେ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭରା ମନରେ, ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ମୁନିମାନେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଲୋଚନାରେ ଲିନ ହେବାକୁ ଦେଖି, ସେ ନିଜ ଭାଷାକୁ ସଂଯମ କରି କହିଲେ: “ମହାମାନ୍ୟ ମୁନିମାନେ, ଆପଣମାନେ ଜଣାନ୍ତି କି ଜୀବମାନଙ୍କର ମନ ପାଇଁ କ’ଣ ଉପକୃତ?” ସେ କହିଲେ: “କେତେକ ଲୋକ ମନର ଚଳନରେ ବଡ଼ ଭାବେ ବିକୃତି କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କେତେକ ଦକ୍ଷ ଲୋକ ଦିବ୍ୟ ଚେଷ୍ଟାରେ ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଉଦ୍ୟମୀ, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଦୁର୍ଲଭ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ସୀମିତ ଉଦ୍ୟମରେ ନିଜ ମନର ଚାହିଦା ପାଇଁ ଅନେକ ଉପାୟ ଅନୁସରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଶରୀର ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ଉପକୃତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଆକାଶ ଜନିତ ଫୁଲମାଳା ଧାରଣ କରି, ଏକ ଅନ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଲିନ। ଏକ ଅନ୍ଧା ମହିଳା ପୁଅ ପାଇଁ ଅନୁବାଦ କରେ, ମନ ଭାଗିଭାଗି ଚାହିଁଥାଏ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରମ ପୁଣ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ମୋ ସ୍ବାମୀ ଭାବରେ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି। ସ୍ୱଭାବରେ ଅଜୟ, ଏବେ ତିନି ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ; ତାଙ୍କର ଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିନାହାନ୍ତି। ଏବେ ସେ ପ୍ରେମରେ ଦଗ୍ଧ ହେଇ, ରାଗରୁ ମୁକ୍ତ, ଏପରି ଏକ ଶିବଙ୍କୁ ମୋପରି ଜଣେ କିପରି ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇପାରିବ? ଏପରି ଉତ୍ତର ପାଇଁ, ମୁନିମାନେ ନିଶ୍ଚଳ ମନରେ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ତାଙ୍କର ଅଭିପ୍ରାୟ ଜଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ: “ପୁତ୍ରୀ, ଏହି ଜଗତରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ସୁଖ ଅଛି: ଏକଟି ଶରୀରର ଉପଭୋଗ, ଅନ୍ୟଟି ମନର ସନ୍ତୋଷ। ତିନି ସ୍ୱଭାବରେ, ଦିଗମ୍ବର, ଭୟଙ୍କର, ଶ୍ମଶାନର ନାଥ, ଖପର ଧାରଣ କରିଥିବା, ଭିକ୍ଷୁ, ନଗ୍ନ, ଚକ୍ଷୁ-ବିକଳ, ଏବଂ ନିଶ୍ଚଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ। ସେ ମଦ ଓ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଦେଖାଯାଏ, ଭୟଙ୍କର ଦ୍ରବ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରେ, ଏବଂ ତପସ୍ୱୀ ଭାବରେ ବାସ କରେ—ଏପରି ଦୁଃଖର ଆକୃତିରେ ସେଉଁଠି ତୁମର କଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ? ଯଦି ଏବେ ତୁମେ ଏହି ଶରୀରର ଉପଭୋଗ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପରୂପ ଦେବତାଙ୍କୁ କାହିଁକି ଚାହୁଁଛ? ସେ ରକ୍ତ ଓ ଚର୍ବି ଲିପ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରି, ଭୟଙ୍କର ନାଗ ଭାହୁରେ ବେଉଥିବା; ଶ୍ମଶାନରେ ବାସ କରେ, ଭୟଙ୍କର ଭୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ପାଦକୁ ମୁଣ୍ଡ ହାଲି ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ। ଏଠି ହରି ଅଛନ୍ତି, ଜଗତର ଧାରକ, ଶ୍ରୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଅନନ୍ତ ଆକୃତି; ଏଠି ଯଜ୍ଞପାଳ ନାଥ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଛନ୍ତି, ବଜ୍ରଧାରୀ। ଅଗ୍ନି ଅଛନ୍ତି, ଦେବମାନେ ଙ୍କର ଧନ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି; ବାୟୁ ଅଛନ୍ତି, ଜଗତର ଧାରକ, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ଶ୍ବାସ। ଏପରି ରାଜା ବୈଶ୍ରବଣ ଅଛନ୍ତି, ସৰ্বଜ୍ଞ, ସମସ୍ତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ତୁମେ ଏମାନେ କାହିଁକି ଚାହୁଁନାହାଁ? ଅଥବା, ଅନ୍ୟ ଶରୀର ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ତୁମେ ମନ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ସୁଖ ପାଇପାରିବ; ଏପରି ତୁମ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହେବ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲାଭ ହେବ। ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ନପାଇଥିବେ, ସେ କେବଳ ତୁମର ପିତାଙ୍କର; ତେଣୁ ତାହା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, ଏବଂ ଏହି ଉଦ୍ୟମ ତୁମ ପାଇଁ ଫଳଦାୟି ହେବ ନାହିଁ। ଶୁଭେଚ୍ଛା ଭରା, ଏହି ସଂଯୋଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅପ୍ରାପ୍ତ; ଏହି ଦିବ୍ୟ ବିବାହ କରିବାରେ କ୍ରିଏଟର ନିଜେ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ନିଭାନ୍ତି। ମୁନିମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ପାର୍ବତୀ ରୁଷ୍ଟ ହେଇ, ରାଗରେ ଆଖି ଲାଲ, ଦାନ୍ତ ଦଢ଼ ହୋଇ କହିଲେ: “ମିଥ୍ୟା ଆସକ୍ତିରେ କ’ଣ ସୁଖ? ଦୁଃଖରେ କ’ଣ ସଂଯମ? ଏହି ଭ୍ରମ ଭିତରେ ନିଜର ଅର୍ଥ ନ ଜଣିଥିବା ଲୋକମାନେ କିପରି ଧର୍ମର ଏକାଗ୍ରତା ରଖିପାରିବେ? ତୁମେ ମୋତେ ଅବୁଦ୍ଧ, ଅନୁଚିତ ଓ ମିଥ୍ୟା ଆସକ୍ତିରେ ଲିନ ଭାବରେ ଦେଖୁଛ; ମୋ ଜନ୍ମ ଉପରେ ମୋର ଅନୁରାଗ ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ଏମିଥ୍ୟା ଆସକ୍ତିରେ ଲିନ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଜାପତି ସମାନ, ସର୍ବଦ୍ରଷ୍ଟା; କିନ୍ତୁ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଦେବତା, ଜଗତର ନାଥଙ୍କୁ ଜଣାନ୍ତି ନାହିଁ। ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତର ନାଥ, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଯାହାର ମହିମା ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ଅପରିମାପ୍ୟ। ଧର୍ମର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଅର୍ଥ ଅଛି, ଯାହାକୁ ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା, ହରି ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ମଧ୍ୟ ଜଣାନ୍ତି ନାହିଁ। ଯାହାର ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଜଗତରେ ଯାହା କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଛି ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ—ତୁମେ ଏହି ଜଗତରେ ଏହାକୁ ଜଣାନ୍ତି ନାହିଁ? ଏହି ବିଶାଳ ଆକାଶ କାହାର? ଅଗ୍ନି କାହାର? ବାୟୁ କାହାର? ପୃଥିବୀ କାହାର? ବରୁଣ କାହାର? ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ କାହାର ଚକ୍ଷୁ? ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ କାହାର ଚିହ୍ନକୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜନ୍ତି, ଦେବମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଆରମ୍ଭରୁ, ମହାମୁନିମାନେ ଲୋକଙ୍କୁ ନାଥ ବୋଲି କହନ୍ତି? ତୁମେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ଜଣାନ୍ତି ନାହିଁ? ଅଦିତି କାହାର ମା? ଜନାର୍ଦନ କାହାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଅଦିତି ଓ କଶ୍ୟପାରୁ ଦେବମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ନାରାୟଣ ଆଦିଠାରୁ। କଶ୍ୟପା ମାରୀଚିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଅଦିତି ଦକ୍ଷଙ୍କ ଜନ୍ମଜା। ମାରୀଚି ଓ ଦକ୍ଷ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁତ୍ର; ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ବର୍ଣ୍ଣ ଡିଂଗାରୁ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ। କାହାର ଧ୍ୟାନରୁ ପ୍ରକୃତି ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ବିକଳ ହେଲା? ପ୍ରକୃତିର ତୃତୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧୁ ନାଶକ ଉତ୍ପତ୍ତି ଘଟିଲା। ସେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଛଅ ଶ୍ରେଣୀ ତିଆରି କଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁଯାୟୀ। ଅଜନ୍ମା ଅବ୍ୟକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତା ହେଲେ। ସେ ନିଜ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତିକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରି, ଏହି ଜଗତ ତିଆରି କଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି, ନାଥତ୍ୱ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତା ଭୂମିକା ପାଇଲେ। ଯାହା ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜ ମହିମାରେ ସଦା ଜଣାନ୍ତି, ତାହା ହେଉଛି—ଅନ୍ୟ ଶରୀର ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କରି, ହରି ପୁନି ଆକୃତି ନେଇଥାଏ।