ସେହି ଦିନ, ପିତୃକର୍ମ ପାଳନ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ରୂପା ଓ ରୂପା ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିବା ପାତ୍ର, କିମ୍ବା ରୂପା ଦାନ, ଏହାର କଥା, ଦର୍ଶନ, ସବୁ ଉପଯୁକ୍ତ ମନାଯାଏ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦିଆଯାଇଥିବା ପାଣି ଯଦି ରୂପା ଦେଉଳିରେ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ସେହି ପାଣି ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ଏଭଳି ଭାବେ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପିଣ୍ଡ, ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ ଦାନରେ ମଧ୍ୟ ରୂପା ଉପଯୁକ୍ତ। ଏହି ରୂପା ଶିବଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବାରୁ ପିତୃମାନେ ଏହାକୁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦେବତାଙ୍କ ଉପାସନାରେ ଏହା ଅଶୁଭ ମନାଯାଏ, ତେଣୁ ସାବଧାନି ଏହାକୁ ଏଡ଼ାଯିବା ଉଚିତ। ଉପଲବ୍ଧ ଅନୁଯାୟୀ ପାତ୍ର ବାଛି, ଇର୍ଷ୍ୟା ବିନା, ଦର୍ଭା ଧରି, ପିତୃମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି 'ୟା ଦିବ୍ୟା' ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ପାତ୍ର ବିଠାଇବା ଦରକାର। 'ମୁଁ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବି' ବୋଲି କହି, ପୁନି ସେହି ମନ୍ତ୍ର ଓ ଦୁଇଟି ଋଗ୍ବେଦ ମନ୍ତ୍ର 'ଉଶନ୍ତସ୍ତ୍ୱା' ଓ 'ତଥାୟନ୍ତୁ' ଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ। 'ୟା ଦିବ୍ୟା' ମନ୍ତ୍ରରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ପରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେବା; ପ୍ରଥମେ ହାତରୁ ପାଣି ଢାଳି ତର୍ପଣ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଥିବା ପାତ୍ରକୁ ଉତ୍ତର ମୁହଁ କରି ରଖି, 'ପିତୃଭ୍ୟଃ ସ୍ଥାନମ୍' ବୋଲି ପଢ଼ି, ଏହାର ଚାରିପାଖରେ ପାଣି ଢାଳିବା ଦରକାର। ସେଠି, ପୂର୍ବବତ୍, ଇର୍ଷ୍ୟା ବିନା ଅଗ୍ନିକର୍ମ କରି, ଦୁଇ ହାତରେ ଭୋଜନ ଆଣି, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ସଦା ଶାନ୍ତ ମନ ଓ ଦର୍ଭା ଧରି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶାକ, ତରକାରି, ବିଶେଷ କରି ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣବତ୍ତାର ଖାଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦହି, ଦୁଧ, ଗୋଘୃତ ଓ ଚିନି ମିଶାଇ ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ, କେଶବ କହିଛନ୍ତି, ପୁରା ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ମାଛ ମାଂସ ଦେଲେ ଦୁଇ ମାସ, ହରିଣ ମାଂସ ଦେଲେ ତିନି ମାସ, ଛାଗ କିମ୍ବା ମେଷ ମାଂସ ଦେଲେ ଚାରି ମାସ, ପକ୍ଷୀ ମାଂସ ଦେଲେ ପାଞ୍ଚ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଛାଗ ମାଂସରେ ଛଅ ମାସ, ପର୍ଷତ ମାଛ ମାଂସରେ ସାତ ମାସ, ଏନା ହରିଣ ମାଂସରେ ଆଠ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ମିଳେ। ଶୂକର ଓ ମହିଷ ମାଂସରେ ଦଶ ମାସ, ଶଶକ ଓ କଚ୍ଛପ ମାଂସରେ ଏଗାର ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ମିଳେ। ଗାଈ ଦୁଧ, ଖୀର, ରୌରବ ପଶୁ ମାଂସ ଦେଲେ ପୂରା ବର୍ଷ ଓ ପନ୍ଦର ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ବନ୍ୟ ଶୂଏଁ ପଶୁ ମାଂସରେ ବାର ମସିହା, କାଳଶାକ ଓ ତଳୱାର ମାଛ ମାଂସରେ ଅନନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ମିଳେ। ଗାଈ ଦୁଧ, ଘୃତ, ମଧୁ ମିଶିତ ମିଠା ଖୀର ଯେଉଁଠି ଅର୍ପିତ, ସେଠି ପିତୃମାନେ ଓ ପୂର୍ବଦେବତା ଅକ୍ଷୟ ଭାବରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଏହା ସହିତ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ, ସମସ୍ତ ପୁରାଣ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଷ୍ଟୋତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ସୋମଙ୍କ ପବିତ୍ର ଷ୍ଟୋତ୍ର, ବୃହତ୍ ସାମ, ରଥନ୍ତର ସାମ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ସାମ, ସରୌହିଣ ସାମ, ଶାନ୍ତିକାଧ୍ୟାୟ, ମଧୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମଣ୍ଡଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶାନ୍ତିଦାୟକ ଗ୍ରନ୍ଥ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ। ଏସବୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ନିଜେ ଖାଦ୍ୟ ପରେ ଥିବା ବେଳେ ଅତିଥିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଜାତି ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଜଳ ଛିଟାଇ, ଭୋଜନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଆଗରେ ଓ ଭୂମିରେ ଛିଟାଇ ଦେବା ଦରକାର। 'ମୋ ଗୋତ୍ରରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଦାହ ହୋଇଛନ୍ତି କିମ୍ବା ନହୋଇଛନ୍ତି, ସେଉଁମାନେ ଏହି ଭୂମି ଉପରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ ଓ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତୁ' ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ମାତା, ପିତା, ନାତି, ଶୁଦ୍ଧ ଗୋତ୍ର, ଖାଦ୍ୟ ବିନା ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଭୂମି ଉପରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ସେମାନେ ଲୋକେରେ ସୁଖ ପାଆନ୍ତୁ। ଯେଉଁମାନେ ବିଧିହୀନ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ପରିତ୍ୟକ୍ତା ନାରୀମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ ଏବଂ ଦର୍ଭା ଉପରେ ଛିଟାଯାଇଥିବା ଭାଗ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଅଜ୍ଞାତ ଓ ପ୍ରେତମାନେ ପାଇଁ ଏକଥର କିମ୍ବା ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ, ଗୋବିଷ୍ଟା, ଗୋମୂତ୍ର ଓ ପାଣି ଛିଟାଯାଇଥିବା ଭୂମିରେ ପାଣି ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର। ଦର୍ଭା ଟିପ୍ସ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ରଖି, ସମସ୍ତ ଜାତି ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭୋଜନ ଦେଇ ପିତୃକର୍ମ ଅନୁସାରେ ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଶୌଚ ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଧୂପ, ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ପରେ ଶୌଚ କରିବା ଉଚିତ। ଦର୍ଭା ବାମ ହାତରେ ଧରି, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ କ୍ରମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ବେଧିତ ଧାରାରେ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଜ୍ଞାନି ବ୍ୟକ୍ତି ଦୀପ ଜଳାଇ, ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ମୁଁହ ଧୋଇ, ପ୍ରୟୋଜନାନୁସାରେ ଏକ କିମ୍ବା ଅନେକଥର ପାଣି ଦେବା ଦରକାର। ତାପରେ ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଫୁଲ, ଅକ୍ଷତ, ତିଳ ମିଶା ଅକ୍ଷୟ ପାଣି ଦେଇ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଗାଈ, ଜମି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ବସ୍ତ୍ର, ଉତ୍ତମ ବିଚ୍ଛାନା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯାହା ଚାହାନ୍ତି, ସେସବୁ ନିଜ ଓ ପିତା ପାଇଁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। କଞ୍ଜୁସି ବିନା, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ପରେ ବିଶ୍ୱେଦେବ ପାଇଁ ସ୍ୱଧା ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପାଣି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦାନ ଦେଇ, ପ୍ରଜ୍ଞାନି ବ୍ୟକ୍ତି ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ—'ପିତୃମାନେ ଶାନ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଧ୍ୱନି କରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ 'ଆମ ଗୋତ୍ର ବଢ଼ୁ' ବୋଲି କହିଲେ, ସେ 'ଦାତାମାନେ ସମୃଦ୍ଧି ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ 'ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ସତ୍ୟ ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ, ସେ ସ୍ୱସ୍ତିବାଚନ କରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ପିଣ୍ଡ ଉଠାଇବା ଉଚିତ। ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାଲିଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରି, ପରେ ଗୃହଦେବତାଙ୍କୁ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।