ଏକ ଶତବର୍ଷ ଧରି ଶିବା ଅନ୍ନ ନ ଖାଇ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ୍ନ ରହିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ତପୋଅଗ୍ନିରେ ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁ ଅଶାନ୍ତ ହେଇଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଦେଖି ଶତଯଜ୍ଞୀ ଭଗବାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ର ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷି ଆନନ୍ଦ ଭରି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ସେମାନେ ପଚାରିଲେ, “ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆମକୁ ଡାକିଛନ୍ତି?” ତେବେ ଶକ୍ର କହିଲେ, “ଏହି ହିମାଳୟରେ ପର୍ବତକନ୍ୟା ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ସେ ଯାହା ଚାହିଁଛନ୍ତି, ତାହା ପୂରଣ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ତୁମମାନଙ୍କର।” ଏହାପରେ, ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଦେବୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। “ଏଭଳି ହେଉ,” ବୋଲି ସେମାନେ ସିଦ୍ଧମଣ୍ଡଳୀ ସହିତ ପର୍ବତରାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଋଷିମାନେ ଆସି ମୃଦୁ କଥାରେ ପଚାରିଲେ, “ହେ କମଳନୟନେ, ତୁମ ନିଶ୍ଚିତ ଇଚ୍ଛା କଣ?” ତେବେ ଦେବୀ ଲଜ୍ଜିତ ଓ ସମ୍ମାନଭାବରେ କହିଲେ, “ହେ ପୂଜ୍ୟମାନ୍ୟ, ଏହି ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ୍ନ ହୋଇ, ମୌନ ଧାରଣ କରି, ଏପରି ମହାପୁରୁଷମାନେ ଆସିଥିବାରୁ ମୋ ମନ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଚଞ୍ଚଳ ହୋଇଯାଇଛି। ଆପଣମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବେ ବୋଲି ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଆସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛି।” ସେମାନେ ବସି, କ୍ଳାନ୍ତି ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ତା’ପରେ ଦେବୀ ସେମାନଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ରକ୍ରମେ ପୂଜା କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ। ମୌନବ୍ରତ ତ୍ୟାଗ କରି, ଲଜ୍ଜାଭରା ନୀରବତା ଧାରଣ କଲେ, ଏହା ଋଷିମାନେ ଦେଖିଲେ। ଏବେ ସେମାନେ ପୁନି ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଦେବୀ ମଧୁର ହସ ଓ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଋଷିମାନେ ଶାନ୍ତ ଆଲୋଚନାରେ ଲିନ୍ନ ଦେଖି, ଦେବୀ କହିଲେ, “ହେ ପୂଜ୍ୟମାନ୍ୟ, ଆପଣମାନେ ଜଣାନ୍ତି କ’ଣ ଜୀବମାନଙ୍କ ମନ ପାଇଁ ଉପକୃତ? କେତେକ ଲୋକ ମନର ଅନ୍ଧୋଳନରେ ବିଷୟକୁ ବିପରୀତ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କେତେକ ଦେବୀୟ ପ୍ରୟାସରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଅନେକ ପ୍ରକାର ଉପାୟରେ କିଛି ଲୋକ ଦୁର୍ଲଭ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଅନେକ ରୂପର ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଦେହ ପାଇଁ କିଛି ଲୋକ ଉପକୃତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଆକାଶଜ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି ଏହି ଦେହରେ ଶିବଙ୍କୁ ପତି ଭାବରେ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଛି। ଯେପରି ଅନ୍ଧ୍ୟା ନାରୀ ପୁଅ ଲାଗି ଅତି ଆକାଂକ୍ଷା କରେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଦେବଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ପାଇବାକୁ ଆଶା କରୁଛି। ଶିବ ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ ଅଜୟ, ଏବେ ତିନି ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ୍ନ, ତାଙ୍କର ଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏବେ ସେ ପ୍ରେମରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ରଗ ଶୂନ୍ୟ, ଏପରି ଶିବଙ୍କ ଇଚ୍ଛା କିପରି ମୋପରି ପଡ଼ିପାରିବ?” ଏପରି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିବାକୁ ନିଜ ମନ କଠୋର କରି କହିଲେ, “ହେ ଦୁହିତା, ଏହି ସଂସାରରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ସୁଖ ଅଛି—ଏକ ଶରୀରୀକ ଭୋଗ, ଅନ୍ୟଟି ମନସିକ ସନ୍ତୋଷ। ଶିବ ସ୍ୱଭାବତଃ ଦିଗମ୍ବର, ଭୟଙ୍କର, ଶ୍ମଶାନବାସୀ, ଖପରଧାରୀ, ଭିକ୍ଷୁକ, ନଗ୍ନ, ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁ, ନିଶ୍ଚଳ। ସେ ମଦୋନ୍ମତ, ଭୟଙ୍କର ବସ୍ତୁ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ତପସ୍ବୀ ଭାବେ ବାସ କରନ୍ତି—ଏପରି ଦୁଃଖର ଆକୃତିରେ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ତୁମେ କାହିଁକି ଚାହୁଁଛ?" "ଯଦି ଏହି ଦେହରେ ଭୋଗ ଆଶା କରୁଛ, ତେବେ ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅସୁନ୍ଦର ମହାଦେବଙ୍କୁ କାହିଁକି ଚାହୁଁଛ? ସେ ରକ୍ତ ଓ ମାଂସ ଲେପିତ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ସର୍ପ ବାହୁରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ। ଶ୍ମଶାନରେ ବାସ କରନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଭୂତମାନେ ସେଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଦେବମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡମାଳା ତାଙ୍କର ପାଦ ଛୁଁଇଥାଏ, ତଥାପି ସେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ।" "ଏଠି ହରି ଅଛନ୍ତି, ଶ୍ରୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ବିଶ୍ୱର ସମ୍ଭାଳକ, ଅନନ୍ତ ରୂପୀ; ଯଜ୍ଞଭୋକ୍ତା ଦେବତା ଅଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର ଅଛନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣକାରୀ; ବାୟୁ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜୀବର ପ୍ରାଣ। ରାଜା ବୈଶ୍ରବଣ ଅଛନ୍ତି, ସବୁଦିନ୍ଦ୍ରିୟ ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏମିତି ଏକଜଣଙ୍କୁ ଚାହିଁବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁନାହିଁ କି?" "ଅଥବା ଅନ୍ୟ ଦେହ ଲାଭ କରି, ମନ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ; ଏହିପରି ଜନ୍ମରେ ସ୍ୱର୍ଗର ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ ହେବ। ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ପାଇଁ ଅସମର୍ଥ, ତାହା କେବଳ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛି; ଏହିପରି ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ତଥାପି ଫଳ ମିଳିବ କି ନାହିଁ ଜଣାନି।" "ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଏହି ବିବାହ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅପ୍ରାପ୍ୟ; କେବଳ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏହି ବିବାହ ଯୋଗ ନିର୍ମାଣ କରିପାରିବେ।" ଏପରି ଶୁଣି ପର୍ବତକନ୍ୟା ଦେବୀ ରୋଷେ ଅଗ୍ନିମୟ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଦଢ଼ ଦନ୍ତ ଦେଖାଇ କହିଲେ, “ଅସତ୍ ସଙ୍ଗରେ କଣ ସୁଖ? ଦୁଃଖରେ କଣ ନିୟମ? ଯେଉଁମାନେ ତତ୍ତ୍ୱ ଭୁଲିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ କିପରି ଧର୍ମପଥରେ ଚଲିପାରିବେ?" "ତୁମେ ମୋତେ ଅବିବେକୀ, ଅସତ୍ ସଙ୍ଗ ପ୍ରେମୀ ଭାବିଛ; ମୋ ନିଜ ପାଇଁ ମୋତେ କିଛି ଚିଂତା ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ଏହି ଅସତ୍ ସଙ୍ଗରେ ଆସକ୍ତ।" "ତୁମମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଜାପତି ସମାନ, ସବୁ ଦେଖିପାର, କିନ୍ତୁ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ, ଅଜନ୍ମା, ଅଦୃଶ୍ୟ, ଅପରିମିତ ମହିମାର ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ ଦେବଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତୁନାହିଁ।" "ଏହି ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଟୁଟ ରହୁ; କାରଣ, ହରି, ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରମୁଖ ମହାଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।" "ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରୁ ଯାହା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ପ୍ରକାଶିତ, ତୁମେ ଏଠି ତାହାକୁ ଜାଣନ୍ତୁନାହିଁ କି?" "ଏହି ଅପାର ଆକାଶ କାହାର? ଅଗ୍ନି କାହାର? ବାୟୁ କାହାର? ପୃଥିବୀ କାହାର? ବରୁଣ କାହାର? ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ କାହାର ଚକ୍ଷୁ?" ଏଭଳି ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଓ ଶିବଙ୍କ ଅପରିମିତ ମହିମା ବିଷୟରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।