ଆଶା ନଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଅଭିଲାଷା ଅବିରତ ରହିଲା। ଯୋଗମାୟା ରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସେଇ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ଏହିପରି ଅଭିଲାଷାର ଅଗ୍ନି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା। ଏହି ଅଭିଲାଷା, ଯାହା ଚେତନା ରୂପେ ବ୍ୟକ୍ତ ହୁଏ, ଜନ୍ମାନ୍ତର ଦୁର୍ବଳ କ୍ରୋଧ ଓ ଦୋଷର ମୂଳ ହୋଇ, ହୃଦୟରୁ ଉଦ୍ଭବ କଲା; ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳତା ଓ ଆକାଂକ୍ଷାର ଦୁଃଖ ରୂପ ଧାରଣ କଲା। ଏହି ସମୟରେ, ବାହାରୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଉପସ୍ଥିତି ଆସିଲା—ମତ୍ସ୍ୟଧ୍ୱଜ ମାନ୍ୟେ କାମଦେବ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟବାସୀ ମିତ୍ର ଓ ମଧୁ ସହ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ମଧୁ ବସନ୍ତ ରୂପେ ମାଙ୍ଗୋ ଫୁଲ ଗୁଛକୁ ମୃଦୁ ସମୀର ଦ୍ୱାରା ହଲୁକ ଭାବେ ନାଚୁଥିବା ଦେଖି, ହରଙ୍କ ଚେଷ୍ଟର ଶୋଭାରେ ଏକ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ତାପରେ, ମକରଧ୍ୱଜ କାମଦେବ ମୋହନ ନାମକ ଅଦ୍ଭୁତ ଫୁଲର ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ହୃଦୟକୁ ବିଧିଲା। ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଫୁଲ ବାଣ ଶିବଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା, ଏବଂ ହୃଦୟରେ ଘାତ ଲାଗିଲାପରେ, ଭବଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହେଇଗଲା। ତାଙ୍କର ଧୃଢତା ପାହାଡ଼ ପରି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଅଭିଲାଷା ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ; ଏହି ଭାବନାର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ତାହାର ଅଧୀନ ହେଇପଡ଼ିଲେ। ବାହ୍ୟ ଅନେକ ବିଘ୍ନ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ଆସିଲା; ଏହି ବିଘ୍ନର ଅଗ୍ନିରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଭୀଷଣ ଗର୍ଜନ ଉପଜିଲା। ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଏକ ତୃତୀୟ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା—ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ରୂପର ବିଶ୍ୱନାଶକ ଚକ୍ଷୁ। ମଦନ ନିକଟରେ ଦଢ଼ିଉଥିବାବେଳେ, ଧୂର୍ଜଟି ତାହା ଖୋଲିଦେଲେ; ଏହି ଚକ୍ଷୁର ତିନ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନିରେ, ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ। କାମଦେବ, ଯିଏ ପ୍ରେମୀମାନଙ୍କର ଅହଂକାର ଦମନ କରନ୍ତି, ସେ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ; ଏବଂ ହରଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କଲା। ଏହି ଅଗ୍ନି ବିଶ୍ୱକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହ ଚାରିଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା; କିନ୍ତୁ, ବିଶ୍ୱର ଭଲ ପାଇଁ, ଭବ ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ବସନ୍ତ, ଆମ୍ବ ଗଛ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଫୁଲ, ମଧୁମକ୍ଷୀ, କୋଇଲିର ଗୀତ—ଏହି ନାନା ରୂପରେ ପ୍ରେମର ଅଗ୍ନି ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା। ଏହି ପ୍ରେମର ବାଣ, ହରି ଦ୍ୱାରା ଭିତରେ ବାହାରେ ବିଧିତ, କାମନା ଓ ସ୍ନେହରେ ଜ୍ୱଳି, ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଭାବେ ହୃଦୟକୁ ଦଗ୍ଧ କଲା। ଏହି ଅଗ୍ନି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ, ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ଉତ୍ପାତ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପ୍ରେମୀମାନଙ୍କର ହୃଦୟରେ ସ୍ନେହରେ ବିଶ୍ରାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଦିନ ଓ ରାତି ଏହି ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳିଥାଏ, ଭୟଙ୍କର ଓ ନିରାମୟ; ଏହି ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା କାମ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଇଥିବା ଦେଖି ସେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥାଏ। ରତି, ତାଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ସ୍୵ାମୀ ମଧୁ ସହିତ, ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ; ବହୁତ ଦୁଃଖ ପରେ, ମଧୁ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତନା ଦେଲେ। ଏହାପରେ, ମଧୁମକ୍ଷୀ ଅନୁଗତ ଏକ ଫୁଲଫୁଲା ଆମ୍ବ ଲତା ନେଇ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ରତି, ହାତରେ ଫୁଲ ଲତା ନେଇ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଆକର୍ଷିତ ହେଉଥିବା ଏହି ଲତାକୁ ତାଙ୍କ ଚୁରୁଣୀ ଯଟାରେ ବାନ୍ଧିଲେ। ପ୍ରେମର ପବିତ୍ର ଓ ମନୋହର ଭସ୍ମ ଦେହରେ ଛିଟିଇ, ଜମିନରେ ଗୋଡ଼ ମୁଡ଼ି ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ— “ନିର୍ମଳ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ମନ ରୂପୀ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଦେବତାମାନେ ସଦା ଯେଉଁଠି ପୂଜା କରନ୍ତି, ଭକ୍ତମାନେ ଉପରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୃପା କରନ୍ତି, ସେଇ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଭବ, ଜଗତର ମୂଳ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; କାମଦେବଙ୍କ ନାଶକ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଗୁପ୍ତ ମହାବ୍ରତ ଧାରୀ, ମୋହମୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଶର୍ବ, ଶିବ, ସିଦ୍ଧ, ପୁରାତନ, କାଳ, କଳା, ପରମ ଜ୍ଞାନ ଦାତା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣ ସମୟ ଓ ତାହାର ବିଭାଗକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ସ୍ୱାଭାବିକ ପବିତ୍ରତାରେ ଶୋଭିତ; ଅପାର ଅନ୍ଧକାର ନାଶକ, ଶରଣ, ନିର୍ଗୁଣ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଭୟଙ୍କର ଗଣନାୟକ, ଅନେକ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବିଭିନ୍ନ ବିଶ୍ୱର ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ, ନାନା ଫଳ ଦାତା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ଶେଷରେ, ଅବିନାଶୀ ଦୃଷ୍ଟା, ଆଦ୍ଭୁତ ଯଜ୍ଞର ଭୋଗୀ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣକାରୀ, ସାଂସାରିକ ବନ୍ଧନ ନାଶକ ଆପଣଙ୍କୁ ସଦା ନମସ୍କାର। ଅନନ୍ତ ରୂପ ଧାରୀ, ଅସହ୍ୟ କ୍ରୋଧ ଧାରୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଚିହ୍ନିତ, ଅପରିମାପ୍ୟ ମାନ୍ୟେ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରଶଂସା ହୁଏ, ସଦା ନମସ୍କାର। ବୃଷଧ୍ୱଜ, ପୁରନାଶକ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମହାଔଷଧ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣକାରୀ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ନାଶକ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁରୁ, ଚରାଚର ଜୀବର ଗତି ବିବେକୀ, ସୃଷ୍ଟିର ଦ୍ରଷ୍ଟା; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର, ଅପରିମାପ୍ୟ, ମହାମାନ୍ୟ ପ୍ରିୟ। ମୋତେ ପୁଣିଥରେ ପ୍ରେମ ଓ କୀର୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ, ମହାପ୍ରଭୁ; କାମ ଆଉଥରେ ବଞ୍ଚୁନ୍ତୁ। ଆପଣ ବିନା, ପ୍ରେମର ପ୍ରିୟ, ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଆଉ କିଏ ଅଛନ୍ତି? ମହାପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ହିଁ ପ୍ରେମୀମାନଙ୍କର ମୂଳ, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମର କାରଣ, ସମସ୍ତ ଚକ୍ର ଓ ଅର୍ଥର ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ; ଆପଣ ହିଁ ଜଗତର ନାଥ, କୃପାମୟ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଭୟ ମୂଳୁନ୍ତି। ଏଭଳି ମନ୍ମଥଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ଶଙ୍କର, ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ, ବୃଷଧ୍ୱଜ, ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ମୃଦୁ ଚାହାଣି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏହି କାମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେବେ, ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଶୋଭାୟମାନ ହେବେ; ସେ ବିଶ୍ୱରେ ‘ଅନଙ୍ଗ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ।” ଏଭଳି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, କାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଶିବଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ ଏବଂ ଏକ ମନୋହର ଉଦ୍ୟାନକୁ ଗଲେ, ରତି, ହିମବତଙ୍କ ଜାୟା। ସେଠାରେ ସେ ଅନେକଥର ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ, ତଥାପି ହରିଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା ଛାଡ଼ିଲେ। ଏହାପରେ, ନାରଦଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ହିମବନ୍ତ ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ ଶୋଭିତ କଲେ, ଉତ୍ସବ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଝିଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଦିବ୍ୟ ଫୁଲମାଳା ରଖି, ଚମକୁଥିବା ଚୀନା ପଟ ଦେଇ, ବାଣ ସହିତ ପର୍ବତ ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ନେଇଗଲେ। ଶୁଭ ଭାବନା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟ ସହ, ସେ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଦେଇ ଯାତ୍ରା କଲେ।