ଏହି ଘଟଣାରେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ ମନ୍ମଥଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ । ଶକ୍ର ମନ୍ମଥଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଅଧିକ ଶିକ୍ଷାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କହୁଁଛି—ତୁମେ ମନ୍ମଥ, ତୁମେ ଯାହା ଘଟିଛି ଓ ଯାହା ଘଟିବ ତାହା ଜାଣ । ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ ଯେଉଁଠିଏ ଉପଯୁକ୍ତ, ସେହିଠିଏ କର; ସ୍ୱର୍ଗବାସୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ । ଶୀଘ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ପାର୍ବତୀ ସହିତ ଏକତ୍ର କର, ହେ ମନ୍ମଥ, ମଧୁ ଓ ଋତୁପତିଙ୍କ ସହିତ ।” ଶକ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପଞ୍ଚବାଣୀ ମନ୍ମଥ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଶତକ୍ରୁତୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏଠାରେ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଦାନବମାନେ ଏକଠା ହୋଇଛନ୍ତି, ଏପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ସମାବେଶରେ ଶିବଙ୍କୁ ବଶ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ—ଏହା ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି ନୁହେଁ କି? ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି, ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ଅଚଳ ସ୍ୱଭାବର କାରଣ କଣ; ମହାନମାନେ ଦୟା ଓ କ୍ରୋଧ ଦୁହିଁ ଭଳି ଅପାର ଥାଏ । ସମସ୍ତ ସୁଖ ସ୍ୱର୍ଗର ଅପ୍ସରାମାନେ ଅଂଶୀଭୂତ; ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ସୁଖ ଭୋଗ କରିଥିଲେ, ଏବେ ହାରାଇଛନ୍ତି । ଯଦି ଅସାବଧାନତାରେ ଆପଣ ଏହି ଠାରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଫଳ ହେବେ, ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ; ଏଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି । ଯେଉଁମାନେ ମହତ୍ତ୍ୱ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସାଧାରଣରୁ ଖସିଲେ ହାନି ହୁଏ ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅମରମଣ୍ଡଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶକ୍ର କହିଲେ, “ଏଠାରେ ଆମେ ତୁମର ଆଧିକାରୀ, ରତିପ୍ରିୟ ମନ୍ମଥ; ଆମେ ଆଦେଶ ଦେଇଛୁ; ଅନାଦେଶରେ କ୍ଷତି କରିବା ଶକ୍ତି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଏହି ଶକ୍ତି କେବଳ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖାଯାଏ, ସମସ୍ତଠାରେ ନୁହେଁ ।” ଏପରି କଥା ହେବା ପରେ, କାମ ମଧୁଙ୍କ ସହ ଏବଂ ରତିଙ୍କୁ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପାହାଡ଼ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଲେ । ସେଠାରେ କାମ କୌଶଳ ଭାବିଲେ—ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଦୃଢ଼ ମନ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଜୟ । ପ୍ରଥମେ ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଲେ ଜିତିବା ସମ୍ଭବ; ଏବଂ ମନକୁ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିଲେ ସଫଳତା ମିଳେ । ବିଭିନ୍ନ ଭାବ ଦ୍ୱାରା, ଦ୍ୱେଷ ଅନୁସରଣ ନ କରି, କେମିତି କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ଆସେ? ମୁଁ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ଜନିତ ମନର ବିକୃତିକୁ ସେଠାରେ ପ୍ରେରଣ କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଶୂରତା ଭଙ୍ଗ ହେବ । ଦୃଢ଼ତାର ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ଓ ସନ୍ତୋଷ ହଟିଗଲେ, ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଚିହ୍ନି ପାରିବେ ନାହିଁ । ଯେତେବେଳେ ମନ ସନ୍ଦେହରେ ଅଟୁଟ ରହିଯାଏ, ସେତେବେଳେ କ୍ରିୟାର ମୂଳ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ଏହା ଗଭୀର ଓ ଅପାର ଭବାନ୍ତରେ ପଡ଼ିଯାଏ । ମୁଁ ହରଙ୍କ ତପସ୍ୟାକୁ ଚୁରି କରିବି, ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଚତୁର୍ ଉପାୟରେ ଆବୃତ କରିବି ।” ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ମଦନ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ସିଧା ଗଛର ଉଦ୍ୟାନ ଥିଲା । ଏହି ଆଶ୍ରମ ଶାନ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଅଚଳିତ ଜନ୍ତୁମାନେ, ମନୋହର ଫୁଲ ଓ ଲତା ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଓ ଦେବମଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ । ନୀଳ ଓ ହରିତ ପାହାଡ଼ ଢଳାଣରେ, ଯେଉଁଠି ବୃଷଭମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ଚରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ମନ୍ମଥ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ । ଶିବ ଏଠି ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ବୀର ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଧୂସର ଜଟା ଯକ୍ଷ କୁଂକୁମରେ ରଙ୍ଗିତ, ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରି, ମହାସର୍ପ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଚକ୍ଷୁ ମୁହଁଦେଖି ଶୟନରେ ଅପ୍ରଭାବିତ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ନାକର ଟିପ୍ରେ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟି, ଶ୍ରାବସ୍ତୀ ଅରଣ୍ୟର ସିଂହ ଓ ହାତୀ ଚର୍ମ ଉପର୍ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ । କାନରେ ସର୍ପ ଫଣିର ଅଳଙ୍କାର, ଶ୍ୱାସ ଅଗ୍ନିପରି ଦୀପ୍ତ, ଜଟା ଭାଙ୍ଗି ଚାଲିଥିଲା, ଶିର ମୁଣ୍ଡ ମାଳା ଲଟକୁଥିଲା । ବାସୁକିକୁ ଶଯ୍ୟା କରି, ନାଭିକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି, ଏବଂ ଏକ ସର୍ପ ଯାହାର ପୁଛ ଶିର ମୁଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଜୋଡ଼ା ହାତରେ ଧରାଯାଇଥିଲା, ଏହି ଭାବେ ଶିବ ଶୋଇଥିଲେ । ମନ୍ମଥ ଦେଖିଲେ ଏହି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ, ଦୀର୍ଘ ଦୂରରୁ ନିକଟକୁ ଆସି, ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନ ମଧ୍ୟରେ ଶିବଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ ଢଳାଣକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ମଦନ ଶିବଙ୍କ କାନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଶିବ ଏହି ମଧୁର, ପ୍ରେମଭରା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦକ୍ଷପୁତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ମୋହରେ ଜଳିଉଠିଲା; ଏବଂ ସେ, ଶୁଭ୍ର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲେ । ସେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ, ଧ୍ୟାନର ଅବଜ୍ଞାନରେ ମନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକତ୍ର ହେଲା । ଶିବ ତାଙ୍କର ଏହି ଅଭିଗ୍ରହକୁ ଅନୁଭବ କଲେ, ଯାହା କାମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିକୃତି; ଅଳ୍ପ କ୍ରୋଧରେ ଧୂର୍ଜଟି ନିଜକୁ ସଂଯମ କଲେ । ଆଶା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆକାଂକ୍ଷା ରହିଗଲା; ଯୋଗମାୟାରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଏହି ମାୟା ବ୍ୟାପିଗଲା, ଏବଂ କାମନା ଅଗ୍ନି ଦହିଉଠିଲା । ଇଚ୍ଛାର ଦୃଢ଼ ରୂପ ଦୁର୍ଜୟ, ଏହି ମହାକ୍ରୋଧ ଓ ଦୋଷର ଆଶ୍ରୟ ହୃଦୟରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲା । ବାହାରେ ବସି, ମଛଧ୍ୱଜ ତାଙ୍କର ହୃଦୟସ୍ଥ ମିତ୍ର ମଧୁ ସହ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ । ମଦନ ମାଙ୍ଗଫୁଲ ଗଛର ମଞ୍ଜୁଳ ଝୁଲନ୍ତି ଫୁଲକୁ ଦେଖି, ଶିବଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ତାହାର ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଲବ୍ଧି କଲେ । ଏବେ ମକରଧ୍ୱଜ ମନ୍ମଥ ‘ମୋହନ’ ନାମକ ଭ୍ରମକାରୀ ବାଣ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିନାଶକାରୀ ଫୁଲବାଣକୁ ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ହୃଦୟରେ ଛାଡ଼ିଲେ । ସେହି କଠିନ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ବାଣ ହୃଦୟକୁ ଆଘାତ କଲା; ତାହାରେ ଭବଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭ୍ରମିତ ହେଲା । ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ତା ପାହାଡ଼ ପରି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏବେ ସେ ଆକାଂକ୍ଷା ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ; ଏହି ଭାବନାର ଶକ୍ତିରେ ସେ ତାହାରେ ବଶ ହେଲେ । ବାହ୍ୟ ବିଘ୍ନ ଓ ବ୍ୟାପ୍ତ ବିକ୍ଷୋଭ ଆସିଲା, ଏବଂ କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନିରୁ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା । ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ତୃତୀୟ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖାଦେଲା—ଏହା ହେଉଛି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭୟଙ୍କର, ସଂହାରକାରୀ ଆଖି । ମଦନ ନିକଟରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ଧୂର୍ଜଟି ସେହି ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ; ତାହାର ତୀବ୍ର ଚିଙ୍ଗାରିରେ ଦେବମଣ୍ଡଳ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ ।