ଦେବତା, ଅସୁର ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଇଥିବା ଦେବୀଙ୍କ ଖୋଲା ହସ୍ତ ଚିରକାଳ ଦୟାମୟ ଓ ବରଦାନର ଅବଧାରଣା। ତାଙ୍କ ଚରଣ ଶୁଭ୍ର ଓ ଅଚଳ, ଯେଉଁଥିରେ ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଅଛି—ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଶଦ କରି କହୁଛି, ହେ ପାହାଡ଼ମାନ୍ୟ! ଦେବୀଙ୍କ ଚରଣ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଅରବିନ୍ଦ ପ୍ରତିମାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ନଖ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍; ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ତାଙ୍କର ମୁକୁଟର ମଣି ତାଙ୍କ ଚରଣର ଅଭା ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ଚରଣର ପ୍ରଭା ଅଦ୍ଭୁତ ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ ସେ ଲୋକଶିକ୍ଷକ ମହାଦେବଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ଚିହ୍ନିତ ଏହି ଦେବୀ। ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ମୂଳ, ସୃଷ୍ଟିର ମାତୃକା, ଓ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶିବା ଏହି ତୁମ ଦେଶରେ ଜଗତ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ଧନୁର୍ଧାରୀ ମହାଦେବଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଏକତ୍ରିକରଣ ଶୀଘ୍ର ହେଉ। ଏହି ପରମ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ହେ ହିମବତ, ତୁମେ ଯଥାଯଥ ନିୟମାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର, କାରଣ ଏହା ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏପରି ନାରଦଙ୍କ ମୁଖରୁ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ପାହାଡ଼ମାନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ହିମାଚଳ ନିଜକୁ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଲାଗିଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କଲେ। ସେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଚିହ୍ନିତ, ପ୍ରଜ୍ଞାମୟ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଆନନ୍ଦରେ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ମୁନି, ତୁମେ ମୋତେ ଭୟଙ୍କର, ଅଗମ୍ୟ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଛ; ତଳ ଲୋକରୁ ଉଠାଇ, ସପ୍ତ ଲୋକର ମାଧ୍ୟରେ ମୋତେ ପ୍ରଭୁ କରିଛ। ଏବେ ମୋତେ 'ହିମାଚଳ' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରି, ପାହାଡ଼ମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଦେଇଛ। ଏବେ ମୋ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଧର୍ମ ବିଚାରରେ ବ୍ୟସ୍ତ ନୁହେଁ; ତୁମ ଗୁଣ ଚିନ୍ତା କରି, ଯଦି ମୁଁ ବାଣୀର ଆଧିପତ୍ୟ ମିଳେ, ତାହେଲେ ମୋ ପାଇଁ ଏହା ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତୁମ ପରି ମୁନିମାନେ ସଦା ଅଭିଗମ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କରନ୍ତି; ତୁମେ ଆମ ପ୍ରତି ଯେଉଁ ସ୍ନେହ ଦେଖାଉଛ, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ। ମୋ ପ୍ରଭୃତି, ମୁଁ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ରହିବା ପାଇଁ ମୋତେ ତୁମେ ନିଯୁକ୍ତ କର; ଏହି ଦେହ ଅପବିତ୍ରତାରୁ ମୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ତଥାପି, କୌଣସି ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅ।" ଏପରି ଆନନ୍ଦ ଭରିତ ହୃଦୟରେ ପାହାଡ଼ର ପ୍ରଭୁ ନାରଦଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତେବେ, ନାରଦ କହିଲେ, "ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ; ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ନିମିତ୍ତ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଏଠାରେ ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।" ଏହିପରି କହି, ନାରଦ ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅମରମାନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ମହାସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଓ ତାଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ସମ୍ପର୍କରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ। ନାରଦ କହିଲେ, "ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସହଯୋଗରେ କରିବାକୁ ଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତେ ମୁଁ କରିଛି; ଏବେ କାମଦେବଙ୍କ ଅବତାରଣର ସମୟ ଆସିଛି।" ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ମୁନିଙ୍କୁ ଶୁଣି, ଦେବତାମାନ୍ୟଙ୍କ ଲୋକପତି ପାକଶାସନ କାମଦେବଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସେଥିରେ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଦ୍ୱାନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ମରଣ କରିବାରେ, କାମଦେବ ରତି ସହ ମନୋହର ଭାବରେ ଦ୍ରୁତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ମତ୍ସ୍ୟଧ୍ୱଜ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ମାନ୍ୟତା ସହ କହିଲେ, "ତୁମେ କାମଦେବ, ତୁମେ ଯାହା ଘଟିଛି ଓ ଯାହା ଘଟିବ, ସେ ସମସ୍ତ ଜାଣ; ଅତିରିକ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦରକାର ନାହିଁ। ଯଥାଯଥ କର, ଦେବଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ ଆଣ। ଶୀଘ୍ର ଶିବ ଓ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟାଙ୍କ ଏକତ୍ରିକରଣ କର, ମଧୁରତା ଓ ଅଜୟ ବସନ୍ତ ଦେବ ସହ।" ଏପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ କହିଲେ, ପଞ୍ଚଶର କାମଦେବ ଭୟଭିତ ହୋଇ ସତକ୍ରତୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଅସୁରମାନେ ଏଠାରେ ଥିବାବେଳେ, ଶିବଙ୍କୁ ବଶ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ; ତୁମେ ଏହି କାରଣ ଜାଣ, ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ ଦୟା ଉଭୟେ ଅପାର। ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନେ ଦେଇଥାନ୍ତି; ତୁମେ ଯେଉଁ ସୁଖ ଭୋଗ କରୁଥିଲ, ଏବେ ହାରାଇଛ। ଯଦି ଅସାବଧାନ ହେଇ ପ୍ରଭୁ ସମ୍ପର୍କରେ ଅସଫଳ ହେଉଛ, ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ଭାବ; ଜୀବମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ଚିହ୍ନ ଏଠି ଦେଖାଯାଉଛି। ଯେଉଁମାନେ ବିଶେଷତା ଚାହାନ୍ତି, ସାଧାରଣରୁ ଖସିଲେ ହାନି ହୁଏ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, "ଆମେ ଏଠାରେ ତୁମ ଆଧିକ୍ୟ ମାନିଛୁ, ରତିପତି; ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ବିନା କୌଣସି କ୍ଷତି କରାଯାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ କ୍ଷମତା କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖାଯାଏ, ସବୁଠି ନୁହେଁ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, କାମଦେବ ତାଙ୍କ ସହ ମଧୁ ଓ ରତି ସହିତ ଦ୍ରୁତ ହିମାଚଳର ନିବାସକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ସେ କୌଶଳ ଚିନ୍ତା କଲେ, କାରଣ ଯେଉଁମାନେ ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଚଳ ମନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଜୟ କରିବାକୁ। ପ୍ରଥମେ ମନକୁ ବିକଳ କରି, ବିଜୟ ଲାଭ ହୁଏ; ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ କଲେ, ସଫଳତା ମିଳେ। ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦ୍ୱେଷ ଅନୁସରଣ ନକରି, ଦୁଷ୍ଟ ସଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କ୍ରୋଧ କିପରି ଭୟଙ୍କର ଇର୍ଷ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦିଏ? ମୁଁ ଅନ୍ଧକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଚିତ୍ତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିକୃତିକୁ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରେରଣ କରିବି, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଧୈର୍ୟ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି, ଯଦିଓ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଧୈର୍ୟର ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ କରି, ସନ୍ତୋଷ ହଟାଇଦେଲେ, ଅତି ପଣ୍ଡିତ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ମନ ଅନିଶ୍ଚିତତାରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ, ତାହା ବିକୃତି ହୁଏ; ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ସ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ଏହା ଗହୀର ଓ ଅଗମ୍ୟ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଯାଏ। ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ତପସ୍ୟାକୁ ଚୋରି ନେବି, ତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ମଧୁର ଉପାୟ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଆବୃତ କରି। ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ମଦନ ଏହି ସଂସାରର ତତ୍ତ୍ୱ ହେଉଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ସଜା ଜଙ୍ଗଲ ଥିଲା। ଏହି ଆଶ୍ରମ ଶାନ୍ତିମୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଚଳନଶୀଳ ଜନ୍ତୁମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ଲତାର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ଥିଲା।