ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହସ୍ତପାଦର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳର ଚିହ୍ନ ସ୍ଥିର ହୋଇଥାଏ—ଏହି ତଥ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ। ଏଠି ଏକ ରୂପ 'ଉପରକୁ ଉଠାଯାଇଥିବା ହାତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେପରି ବଡ଼ ଋଷି କହିଥିଲେ; ଏହି ଉପରକୁ ଉଠା ହାତ ସଦା ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଚିହ୍ନ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଶୁଭ ଜନ୍ମ ଓ ଭାଗ୍ୟର ଅଧିକାରୀ, କିନ୍ତୁ କେବେ ଦାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଦ ନିଜ ଛାୟା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟପୁରୁଷ ଭୋଗିନୀ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏଠି ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ଆଶା କରିପାରେ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟ ଶରୀର ଚିହ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଫଳ ଦେଖାଏ। ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ, ଧନ, ସନ୍ତାନ, ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ପତି ପ୍ରାପ୍ତିର ଚିହ୍ନ—ଏସବୁ ଆପଣ କହିଥିଲେ ଯେ ଏହି ଦେହରେ ନାହିଁ। ଆପଣ ମୋ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣନ୍ତି ଓ ସତ୍ୟ କହନ୍ତି; ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ମନ୍ଜସରେ ପଡ଼ିଛି, ମୋ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି। ଏପରି କହି, ଶୈଳ ମହାଦୁଃଖର ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ିଲେ। ପର୍ବତରାଜଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି ସବୁ କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ନାରଦ ମୁସ୍କୁରାଇ କହିଲେ— "ଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଦୁଃଖର ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କ ବାକ୍ୟର ଅର୍ଥ ନ ପାଇ, ମୁଁ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛି, ହେ ପର୍ବତ। ମୋର ଗୁପ୍ତ ବାଣୀ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମନ ଲଗାଇ; ଯାହା କହିଛି, ତାହା ଏହି ଭିତରେ ଅଛି। ମୁଁ କହିଥିଲି ଯେ ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ପତି ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି—ତାହାର ଅର୍ଥ, ମହାଦେବ, ଯିଏ ତିନି କାଳର ମୂଳ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିତ୍ୟ, ଶିକ୍ଷକ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଥ, ସେ କେବେ ଜନ୍ମ ନେନାହାନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଋଷିମାନେ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ପୀଡ଼ିତ; ସେମାନେ ସବୁ ମହାଦେବଙ୍କ ଖେଳନା ମାତ୍ର। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ; ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି। ଆପଣ ଭାବନ୍ତି ଯେ ବିଷ୍ଣୁ ମାୟାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅଚଳ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମାର ନାଶ ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରରେ ଯେଉଁଠି ଦେହ ନଶ୍ୱର, କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମା ଅବିନାଶୀ। ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ର ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ; ଏହା ଅଜାନା ଭାବେ ଘୂରୁଛି। ମହାଦେବ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଅଜନ୍ମା, ନିର୍ମାତା, ଅଜର; ସେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଏହି ବିଶ୍ୱର ନାଥ ଓ ସ୍ୱାମୀ। ଯେଉଁ ଚିହ୍ନ ନଥିବା ବିଷୟରେ କହିଥିଲି, ତାହାର ଏକ ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥ ଅଛି—ଦେବୀଙ୍କ ଶରୀରର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଆୟୁଷ୍ୟ, ଧନ, ଭାଗ୍ୟ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଅପାର ଓ ଅପ୍ରମେୟ ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ କୌଣସି ଚିହ୍ନ ଶରୀରରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏନାହିଁ। ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଚିହ୍ନ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେ ସଦା ଖୋଲା ହାତ ଦେଖାନ୍ତି। ଏହି ଖୋଲା, ଵରଦାନ ଦେଇଥିବା ହସ୍ତ ଦେବୀଙ୍କର, ଦେବ, ଦାନବ, ଓ ଋଷିମାନେ ସଦା ଵର ପାଇବେ। ତାଙ୍କ ପାଦ ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ ଅଚଳ; ଏହାର ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ। ତାଙ୍କ ଅତି ସୁନ୍ଦର ପଦ ଲୋଟସ ସଦୃଶ, ଚମକୁଥିବା ନଖ; ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମୁଣ୍ଡରେ ମଣିମାଳା ପିନ୍ଧି ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହୁଏ। ଅଦ୍ଭୁତ ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ ଚମକୁଥିବା, ସେ ଜଗତ୍ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ଚିହ୍ନଧାରୀ। ସେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମା, ସମସ୍ତ ଜୀବର ମୂଳ; ଏହି ଶିବା, ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବିଶ୍ୱର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଅବତରଣ କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ତାଙ୍କର ଧନୁର୍ଧାରୀ ସହ ବିବାହ ଶୀଘ୍ର ହେଉ; ଏହି ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉଚିତ କ୍ରିୟା କରନ୍ତୁ, ହେ ହିମବତ୍, ଏହା ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଅତି ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ। ନାରଦଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି ସବୁ କଥା ଶୁଣି, ପର୍ବତରାଜ ନିଜକୁ ପୁନର୍ଜନ୍ମିତ ବୋଧ କଲେ। ଏପରେ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ହିମାଚଳ ଆନନ୍ଦରେ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ମୁନି, ଆପଣ ମୋତେ ଭୟଙ୍କର, ଅତିଦୁର୍ଗମ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଛନ୍ତି; ମୋତେ ତଳଲୋକରୁ ଉଠାଇ, ସପ୍ତ ଲୋକର ନାଥ କରିଛନ୍ତି। ଆପଣ ଏବେ ମୋତେ ହିମାଚଳ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରି, ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଦେଇଛନ୍ତି। ଏବେ ମୋ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ଆପଣଙ୍କ ଗୁଣ ଚିନ୍ତା କରି, ମୁଁ କଥାର ମାଲିକ ହେବାକୁ ଚାହେଁ। ଆପଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସଦା ଅଫଳ, ଆପଣଙ୍କ ସ୍ନେହ ଆମ ପ୍ରତି ପ୍ରକାଶିତ। ଆପଣ ମୋତେ ଏହି ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ନିବାସ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି; ମୁଁ ଆତ୍ମସୃଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅପବିତ୍ରତାରୁ ମୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ତେଣୁ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ,"—ଏହିପରି ଆନନ୍ଦରେ ପର୍ବତରାଜ କହିଲେ। ତାପରେ, ନାରଦ କହିଲେ, "ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଛି; ଦେବତାମାନଙ୍କ କାମନା ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଧିକ ମହାନ।" ଏପରି କହି, ନାରଦ ଶୀଘ୍ର ଦେବଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସେଠାରେ ଶକ୍ରଙ୍କ ନିବାସରେ ପହଞ୍ଚି, ଅମରପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ମହାସିଂହାସନ ଉପରେ ବସିଥିଲେ; ଶକ୍ର ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ସେ ପର୍ବତକନ୍ୟା ବିଷୟରେ କଥା କହିଲେ। "ଯାହା କରିବା ଦରକାର, ସେ ସବୁ ମୁଁ କରିଛି; ଏବେ ପଞ୍ଚଶରଙ୍କ ସମୟ ଆସିଛି।" ଏପରି କହିଲେ ମୁନି। ତାହାପରେ, କାର୍ଯ୍ୟର ଅର୍ଥ ବୁଝି, ଦେବରାଜ ପାକଶାସନ ମାନସିକ ଭାବେ ମାଞ୍ଜାର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଏହାପରେ, ସହସ୍ରନୟନ ଦେବଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ମରଣରେ, ରତି ସହିତ ଖେଳମୟ ଭାବରେ ମୀନଧ୍ୱଜ ଦେବ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେମାନେ ଦେଖି, ଶକ୍ର ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।