ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି। ଯେଉଁଠି ମୂଳ ଉତ୍ପାଦକ ନଥାଏ, ସେଠି ବୀଜରୁ ଜନ୍ମ ନିର୍ଥକ। ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, କେହି ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିତ ବସ୍ତୁର ସତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନୁହଁନ୍ତି; ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜୀବମାନେ ସେମାନଙ୍କର ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଦେଖ, ଡିମ୍ବଜ ଜୀବ ଡିମ୍ବଜରୁ ହିଁ ଜନ୍ମିତ ହୁଏ; ମଣିଷ ପୁନର୍ବାର ମଣିଷ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇପାରେ, କିମ୍ବା ମଣିଷରୁ କେବଳ ମଣିଷ ସ୍ୱଭାବ ରଖି ଅପାନ ଜନ୍ମ ନେଇପାରେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜନ୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଧର୍ମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ତ ଅପତ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରିନଥିବା ଭାବେ ରହିଯାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମଣିଷ ଜନ୍ମିତ ହୁଅନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଶିଷ୍ୟ ଉପନୟନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜୀବନ ଚର୍ୟାର ଅନୁକ୍ରମିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଯିଏ ବୃଦ୍ଧି କରାଉଛନ୍ତି ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଯଦି ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟଧିକ ନିଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ତେବେ କେମିତି ଜଗତର ବିକାଶ ହେବ? ଏହି କାରଣରୁ, ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି—ଏହା ଜୀବମାନଙ୍କର ମୋହ ପାଇଁ, ଏବଂ ନରକ ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ମୁକ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ। ସ୍ତ୍ରୀ ବିନା ଜୀବମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ସମ୍ଭବ ନୁହଁନ୍ତି; ସ୍ତ୍ରୀସ୍ୱଭାବ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ, ନିଜ ଦୁଃଖ କଥା କହିଥାଏ, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସେମାନଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅର୍ଥ ବୁଝିବା ଯୋଗ୍ୟତା ଦେଇନାହାନ୍ତି। ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପୁନଃପୁନି କୁହାଯାଇଛି—ଗୁଣବତୀ କନ୍ୟା ଦଶ ପୁତ୍ର ସମାନ। କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, କାରଣ କନ୍ୟା ଦୟାନୀୟ ଓ ଶୋକର କାରଣ ହୁଏ। ସେଉଁଠି ଯଦି ସେ ସମସ୍ତ ଗୁଣ, ପତି, ପୁତ୍ର, ଧନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୁଏ, ତେବେ ବିପତ୍ତି ଆସିଲେ—ଯେଉଁଠି ପତି, ପୁତ୍ର, ଧନ ନାହିଁ—ତାହା ଦୟାନୀୟ। ତୁମେ କହିଥିଲେ ମୋର କନ୍ୟା ଶରୀରିକ ଦୋଷର ସମୂହ; ହେ ନାରଦ, ଏହା ଶୁଣି ମୁଁ ଭ୍ରମିତ, ଦୁଃଖିତ, ଅଶକ୍ତ, ଅଳସ ଓ ଅବସାନ ଅନୁଭବ କରୁଛି। ଏହି ସମୟରେ ଅଯୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଲଭ୍ୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହଁ; ହେ ମୁନି, ତୁମ ଦୟାରେ ମୋର କନ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆସିଥିବା ଦୁଃଖକୁ ଚିରି ଦିଅ। ମନ ନିର୍ମଳ ଓ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତଥାପି ଲାଜାର ଆସନ ହୁଏ; ଫଳ ଆଶାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଆସକ୍ତି ଏହାକୁ ଗ୍ରସି ଦୂଷିତ କରେ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉତ୍ତମ କିମ୍ବା ସାଧାରଣ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଜନ୍ମ ଏଉଁଠି ଓ ପରଲୋକରେ ସୁଖ ପାଇଁ; ଏହା ଏକ ଯୋଗ୍ୟ ପତି ପ୍ରାପ୍ତି ଭାବେ ଗଣାଯାଏ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯୋଗ୍ୟ ପତି ଲଭିବା ଦୁର୍ଲଭ; ଅଯୋଗ୍ୟ ପତି ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ କୁହାଯାଏ। ପୁଣ୍ୟ ନ ଥିଲେ, ସ୍ତ୍ରୀ ପତିକୁ କଦାଚିତ୍ ପାଇନଥିବେ। ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଉପାୟହୀନ, ଭୋଗ ଅସୀମିତ, ଧନ କେବଳ ଜୀବନ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ, ସେଠି ସ୍ତ୍ରୀର ଆଧାର ତାଙ୍କ ପତି ଉପରେ। ଯେଉଁ ପତି ଦରିଦ୍ର, ଅପମୃଦ୍ଧ, ମୂର୍ଖ ଓ ଲକ୍ଷଣହୀନ, ସେହି ପତିକୁ ଦେବତାମାନେ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ କୁହନ୍ତି। ହେ ଦିବ୍ୟ ମୁନି, ତୁମେ କହିଛ, ତାଙ୍କୁ ପତି ଜନ୍ମିବେ ନାହିଁ; ଏହି ଅପୂର୍ବ ଅପମୃଦ୍ଧି ଅସଂଖ୍ୟ, ଭାରୀ ଏବଂ ସହିବାକୁ କଠିନ। ଚଳାଞ୍ଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜୀବମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିରେ, ଏଠି ମଧ୍ୟ ତୁମେ କହିଛ ଏଵେ ସେ ଜନ୍ମିବେ ନାହିଁ; ଏହି କାରଣରୁ ମୋର ମନ ଅଶାନ୍ତ। ମଣିଷ ଓ ଦେବତାମାନେ, ହସ୍ତ ଓ ପାଦ ଲକ୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭାଶୁଭ ଫଳ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ। ଏହି କନ୍ୟା 'ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱହସ୍ତି' କୁହାଯାଏ, ଏହି ଅବସ୍ଥା ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କୁହାଯାଏ। ଶୁଭ ଜନ୍ମ ଓ ଭାଗ୍ୟ ଥିଲେ ଯେଉଁମାନେ କେବେ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ତୁମେ କହିଛ ତାଙ୍କର ଚାୟା କ୍ରମେ ପାଦ ଅଶୁଚିତା ଦେଖାଏ। ଏଠି ମଧ୍ୟ, ହେ ମୁନି, ଆମେ ଆଶା ଦେଖୁନାହୁଁ; ଅନ୍ୟ ଶରୀର ଲକ୍ଷଣ ଭିନ୍ନ ଫଳ କୁ ଦେଖାଏ। ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ, ଧନ, ପୁତ୍ର, ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ପତି ପ୍ରାପ୍ତି—ଏ ସବୁ ତୁମେ କହିଛ ଏଉଁ କନ୍ୟା ଚ୍ୟୁତ। ତୁମେ ସବୁ ଜାଣ, ସତ୍ୟ କଥା କହ; ମୁଁ ଭ୍ରମିତ, ମୋର ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି। ଏପରି କହି, ଶୈଳ ମହାଦୁଃଖ ଚିନ୍ତା କରିବା ଛାଡିଦେଲେ। ପର୍ବତରାଜଙ୍କ ମୁକୁର ମୁଖରୁ ଏହି ସବୁ କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ନାରଦ ହସିବା ସହ କହିଲେ: "ବଡ ଆନନ୍ଦ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦୁଃଖ କଥା କୁହ; ତୁମ କଥାର ଅର୍ଥ ନ ବୁଝି ତୁମେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଯାଉଛ। ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ମନ ଦେଇ ଶୁଣ, ମୁଁ ଯାହା କହିଛି ସେଥିରେ ଭଲଭାବେ ବୁଝ। ହେ ହିମାଚଳ, ମୁଁ କହିଛି ଯେ, ଏହି ଦେବୀ ପାଇଁ କୌଣସି ପତି ଜନ୍ମିବେ ନାହିଁ—ତାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ମହାଦେବ, ଯିଏ ତିନି କାଳର ମୂଳ, ଶରଣ, ନିତ୍ୟ, ଗୁରୁ, ଶଂକର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ସେ ଜନ୍ମିବେ ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଓ ମୁନିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟରେ ପୀଡିତ, ସେମାନେ ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଖେଳନା ମାତ୍ର। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରୁ ଜନ୍ମିତ, ଲୋକନାୟକ; ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ତୁମେ ଭାବୁଛ ଯେ ବିଷ୍ଣୁ ମାୟାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅଚଳ ପଦାର୍ଥ ସମାପ୍ତିରେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମାର ବିନାଶ ନାହିଁ। ଜନ୍ମ ଓ ଜନ୍ମ ଚକ୍ରରେ ଘୁରୁଥିବା ଜୀବମାନେ—ଏଠି କେବଳ ଦେହର ନାଶ ହୁଏ; ଆତ୍ମାର ବିନାଶ କୁହାଯାଏ ନାହିଁ। ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ର, ବ୍ରହ୍ମାରୁ ନେଇ ଅଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଏବଂ ଅଶକ୍ତ ଭାବେ ଘୁରୁଥାଏ। ମହାଦେବ ଅବିଚଳ, ଅଜ, ଚିରଞ୍ଜୀବୀ, ମୂଳ କାରଣ, ଅଜର; ସେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ। ଏବଂ ମୁଁ କହିଥିଲି, ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ଶରୀରରେ ଲକ୍ଷଣ ନାହିଁ—ଏହାର ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଏବେ ଶୁଣ। ଦେବଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ଶରୀରର ଚିହ୍ନ, ଯାହା ଆୟୁ, ଧନ, ଭାଗ୍ୟ ଦେଖାଏ। ହେ ପର୍ବତ, ଏହି ଅସୀମ ଓ ଅପାର ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ କୌଣସି ଲକ୍ଷଣ ଶରୀରରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନାହିଁ।