ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥା ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଯାହାକୁ ସାର୍ବଭୌମ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବୋଲାଯାଏ—ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କେବଳ ଭୋଗ ନୁହେଁ, ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଷୟରେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ କରି କହୁଛି। ଏହି ସାର୍ବଭୌମ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କେବେ କରିବା ଉଚିତ? ଏହା ଦକ୍ଷିଣାୟନ, ଉତ୍ତରାୟନ, ବିଷୁବ, ଦ୍ୱିମାସିକ ସମୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ସାଧାରଣ ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଅମାବାସ୍ୟା, ଅଷ୍ଟକା ଓ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ପଞ୍ଚଦଶୀ ଦିନରେ କରିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଆଉ, ଆର୍ଦ୍ରା, ମଘା ଓ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର ଦିନରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଦାନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପସ୍ଥିତ, ହାତୀର ଛାୟା ବେଳେ, ବ୍ୟତୀପାତ, ବିଷ୍ଟି ଓ ବୈଧୃତି ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ସହ, ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳ ତୃତୀୟା, କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ, ମାଘ ଓ ନଭସ୍ୟ କୃଷ୍ଣ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ତଥା ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ସ୍ମୃତ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦିନକୁ ଯୁଗାଦି ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ, ଏହି ସମୟରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦିଏ। ଏହିପରି ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସହ, ଆଶ୍ୱିନ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ, କାର୍ତ୍ତିକ ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଚୈତ୍ର ତୃତୀୟା, ଭାଦ୍ରପଦ ମଧ୍ୟରେ, ଫାଲ୍ଗୁନ ଅମାବାସ୍ୟା, ପୌଷ ଏକାଦଶୀ, ଆଷାଢ଼ ଦଶମୀ, ମାଘ ସପ୍ତମୀ ଦିନ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଶ୍ରାବଣ କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ, ଆଷାଢ଼ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, କାର୍ତ୍ତିକ, ଫାଲ୍ଗୁନ, ଚୈତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଏବଂ ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭ ଦିନ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦିଏ। ଯେଉଁ ଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ରଥରେ ବସି ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, ମାଘ ସପ୍ତମୀ ଦିନ, ଏହି ଦିନକୁ 'ରଥ ସପ୍ତମୀ' ବୋଲାଯାଏ। ଏହି ଦିନ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତି ସହିତ ଜଳ ଓ ତିଳ ମିଶାଇ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ହଜାର ବର୍ଷର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ—ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ପିତୃମାନେ କହିଛନ୍ତି। ବୈଶାଖ ମାସର ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ, ବିଶେଷ ଉତ୍ସବ, ତୀର୍ଥ, ଦେବାଳୟ, ଦୀପମାଳିକା ଅବସର, ଏବଂ ଗୃହ, ବାଗିଚା, ମଣ୍ଡପ ଇତ୍ୟାଦିରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଶାନ୍ତ ଓ ସୁନ୍ଦର ଜାଗାରେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ବୁଝିଥିବା ଲୋକେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଦିନ ପୂର୍ବ ଅଥବା ପରେ, ନମ୍ର ମନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ସଦାଚାର, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର, ଗୁଣ ଓ ଯଥାଯଥ ଆୟୁର ଲୋକଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ—ଦେବତା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦୁଇଜଣ, ପିତୃ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ତିନିଜଣ, କିମ୍ବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଇଁ ଏକ ଏକ କିମ୍ବା ଉଭୟ ଉପଯୁକ୍ତ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପ୍ରଥମେ, ତାଜା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଓ ଯଥାଯଥ ଆସନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏକ ଦମ୍ପତି ପାତ୍ର ଭରି, ତାହାରେ ଦର୍ଭା ଘାସ ରଖି, 'ଶଂ ନୋ ଦେବୀ' ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଜଳ ଢାଳିବା, ଏବଂ 'ଯବଃ' ବୋଲି ଯବ ଦେବା ଉଚିତ। ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ବୈଶ୍ଵଦେବ ହୋମ ପୂର୍ବକ, ବିଶ୍ୱଦେବଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନ କରି, ଯବ ଛିଟିବା ଉଚିତ। ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ, 'ୟା ଦିବ୍ୟା' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା; ଏହି ଦୁଇ ପୂଜା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପିତୃ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ, ଦର୍ଭା ଆସନ ଦେଇ, ତିନିଟି ପାତ୍ର ପୂରଣ କରି, 'ଶଂ ନୋ ଦେବୀ' ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଜଳ ଢାଳିବା ଉଚିତ। 'ତିଳାଃ' ବୋଲି ତିଳ ଦେଇ, ପୁନର୍ବାର ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦେବା; ପାତ୍ର କାଠ, ପତ୍ର, ଜଳଉଦ୍ଭବ କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ, କିମ୍ବା ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଚାନ୍ଦିର ପାତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୁକ୍ତ; ଚାନ୍ଦିର କଥା, ଦର୍ଶନ, ଦାନ କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦି ଅଳଙ୍କୃତ ପାତ୍ର ସେମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଳ, ଚାନ୍ଦିର ପାତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥିଲେ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ; ଅର୍ଘ୍ୟ, ପିଣ୍ଡ, ଓ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଚାନ୍ଦି ଉପଯୁକ୍ତ। ଚାନ୍ଦି ଶିବଙ୍କ ଚକ୍ଷୁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହିକାରଣରୁ ପିତୃମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଦେବତା ପୂଜାରେ ଏହା ଅଶୁଭ ତେଣୁ ଏହାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଉପଲବ୍ଧି ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ବିକାର ଭାବେ ପାତ୍ର ବାଛି, 'ୟା ଦିବ୍ୟା' ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ପିତୃଙ୍କ ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦର୍ଭା ଧରି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ। 'ମୁଁ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବି' ବୋଲି ଘୋଷଣା କରି, 'ଉଶନ୍ତସ୍ତ୍ୱା' ଓ 'ତଥାୟନ୍ତୁ' ଦୁଇ ଋଗ୍ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ। 'ୟା ଦିବ୍ୟା' ମନ୍ତ୍ରରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ପୁନର୍ବାର ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନ ଦେଇ, ପ୍ରଥମେ ହାତରୁ ଜଳ ଢାଳି ତର୍ପଣ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ପିତୃଙ୍କ ପାତ୍ର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ରଖି, 'ପିତୃଭ୍ୟଃ ସ୍ଥାନମ୍' ବୋଲି ଚାରିପାଖରେ ଜଳ ଢାଳିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବବତ୍ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଓ ଦୁଇ ହାତରେ ଭୋଜନ ଆଣି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସେବନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଶାନ୍ତ ମନେ, ଦର୍ଭା ଧରି, ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ, ତରକାରି, ଶାକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଦହି, ଦୁଧ, ଗଉଁ ଘିଅ ଓ ଚିନି ମିଶିତ ଖାଦ୍ୟ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ କରେ—ଏହିପରି କେଶବ କହିଛନ୍ତି। ମାଛ ମାଂସରେ ଦୁଇ ମାସ, ହରିଣ ମାଂସରେ ତିନି, ଛାଗ ବା ମେଷ ମାଂସରେ ଚାରି, ପକ୍ଷୀ ମାଂସରେ ପାଞ୍ଚ ମାସ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଛାଗ ମାଂସରେ ଛଅ ମାସ, ପର୍ଷତ ମାଛରେ ସାତ ମାସ, ଏନ ମୃଗ ମାଂସରେ ଆଠ ମାସ ତୃପ୍ତି ମିଳେ। ବନ ଶୁଅର ଓ ମହିଷ ମାଂସରେ ଦଶ ମାସ, ଶଶକ ଓ କଚ୍ଛପ ମାଂସରେ ଏକୋଉଁ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ମିଳେ। ଗଉଁ ଦୁଧ, ଖୀର ଓ ରୌରବ ମୃଗ ମାଂସରେ ପିତୃମାନେ ଏକ ବର୍ଷ ଓ ପନ୍ଦର ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ବନ ବଢ଼ ମୃଗ ମାଂସରେ ବାର ମସିହା, କାଳଶାକ ଓ ତଳବାଡ଼ ମାଛରେ ଅନନ୍ତ ତୃପ୍ତି ମିଳେ।