ଏକ ପବିତ୍ର କଥା ରହିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ନିଜ ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ନମନ କରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥାଏ—"ଆମ ଦାତାମାନେ ସମୃଦ୍ଧି ପାଉନ୍ତୁ, ବେଦ ଓ ଆମ ବଂଶ ଚିରକାଳ ଚାଲି ଯାଉ। ଆମର ଶ୍ରଦ୍ଧା କେବେ ନଷ୍ଟ ହେଉ ନାହିଁ, ଆମେ ଦେବାକୁ ବହୁତ ଥିବା, ଆମେ ପ୍ରଚୁର ଖାଦ୍ୟ ପାଉଁ, ଏବଂ ଆମ ଘରକୁ ଅତିଥିମାନେ ଆସୁନ୍ତୁ।" ସେଉଁଠି ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ, "ଆମ ପାଖରୁ ଅନ୍ୟମାନେ ଚାହିଁନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ଆମେ କେହିଠାରୁ କିଛି ଚାହିବା ନାହିଁ—ଏହି ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ପର୍ବ ଦିନରେ ଖାଦ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।" ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଅମାବାସ୍ୟାରେ କ୍ଷୟ ପାଏ, ସେପରି ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ଗୋମାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଜଳରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଭଲ କଥା କହି, ପିଣ୍ଡ ବିକିରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀ ନମ୍ରତା ସହିତ ମଧ୍ୟପିଣ୍ଡ ଭୋଜନ କରିବେ। ପିତୃମାନେ ଏଠି ଅନୁକୂଳ ବୀଜ ରଖନ୍ତି, ଯାହା ବଂଶର ବୃଦ୍ଧି କରେ। ଯେଉଁ ଅଞ୍ଶ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯାଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଯିବା ଉଚିତ। ପିତୃକର୍ମ ସମାପ୍ତି ପରେ, ବୈଶ୍ୱଦେବ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା କରି ନିମନ୍ତ୍ରିତ ଅତିଥିମାନଙ୍କ ସହିତ ଶାନ୍ତିରେ ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ପୁନଃ ଭୋଜନ, ଯାତ୍ରା, କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ, କିମ୍ବା ସଂସ୍ପର୍ଶ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ନିଷିଦ୍ଧ। ଅଧ୍ୟୟନ, ବିବାଦ, ଦିନେ ଶୟନ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦୂର ହେଲେ, ଏଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ପରେ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ କନ୍ୟା, କୁମ୍ଭ, ବୃଷ ରାଶିରେ ଥିବା ବେଳେ ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନି ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଏବେ, ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି ଯାହା ବିଷ୍ଣୁ କହିଥିଲେ—ଏହି 'ସାର୍ବଭୌମ' ନାମକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ। ଦକ୍ଷିଣାୟନ, ଉତ୍ତରାୟନ, ବିଷୁବ, ଦ୍ୱିମାସିକ, ସାଧାରଣ ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଅମାବାସ୍ୟା, ଅଷ୍ଟକା ଓ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନରେ— ଆର୍ଦ୍ରା, ମଘା, ରୋହିଣୀ ତିଥି, ଯେଉଁଠି ଉପଯୁକ୍ତ ଦାନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମିଳେ, ଗଜଛାୟା, ବ୍ୟତୀପାତ, ବିଷ୍ଟି, ବୈଧୃତି ଦିନରେ— ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳ ତୃତୀୟା, କାର୍ତ୍ତିକ ନବମୀ, ମାଘ ଓ ନଭସ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନରେ— ଏହି ସମସ୍ତ ଦିନ 'ଯୁଗାଦି' ଭାବେ ମନ୍ୟ, ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହିପରି ମନ୍ବନ୍ତରାଦିରେ ବୁଦ୍ଧିମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଆଶ୍ୱିନ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ, କାର୍ତ୍ତିକ ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଚୈତ୍ର ତୃତୀୟା, ଭାଦ୍ରପଦ ମଧ୍ୟରେ— ଫାଲ୍ଗୁନ ଅମାବାସ୍ୟା, ପୌଷ ଏକାଦଶୀ, ଆଷାଢ଼ ଦଶମୀ, ମାଘ ସପ୍ତମୀ ଦିନରେ— ଶ୍ରାବଣ କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ, ଆଷାଢ଼ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, କାର୍ତ୍ତିକ, ଫାଲ୍ଗୁନ, ଚୈତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ମନ୍ବନ୍ତରାଦି ଦିନ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରଥରେ ବସିଥିବା ସମୟ, ମାଘ ସପ୍ତମୀକୁ 'ରଥସପ୍ତମୀ' କୁହାଯାଏ। ଏହି ଦିନରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତିଳ ମିଶ୍ରିତ ଜଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ହଜାର ବର୍ଷର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ—ଏହି ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ପିତୃମାନେ ଦେଇଛନ୍ତି। ବୈଶାଖରେ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ, ମହାଉତ୍ସବ, ସଂଗମ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଦେବାଳୟ, ଉଦ୍ୟାନ, ଦୀପମାଳିକାରେ— ନିର୍ବିକ୍ଷେପ ଓ ସୁସଂସ୍କୃତ ସ୍ଥାନରେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବେ; ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନରେ ନମ୍ରତା ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ। ଭଲ ଆଚରଣ, ଚରିତ୍ର, ଗୁଣ, ଉପଯୁକ୍ତ ବୟସ୍ ଓ ଦେହ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—ଦେବ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦୁଇଜଣ, ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତିନିଜଣ, କିମ୍ବା ଜଣେ ଜଣେ, କିମ୍ବା ଦୁଇଁଜଣ—ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ। ଅଧିକ ଧନୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅତିରିକ୍ତ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପ୍ରଥମେ ତାଜା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ବୈଶ୍ୱଦେବମାନେକୁ ପୂଜା କରିବେ, ଯଥାଯଥିତ ଆସନ ଦେବେ। ଦୁଇଟି ପାତ୍ର ଭରି ତାହାରେ ଦର୍ଭା ରଖି, 'ଶଂ ନଃ ଦେବୀ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଜଳ ଦେଇ, 'ୟବଃ' କୁହି ବାର୍ଲି ରଖିବେ। ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରି, ବୈଶ୍ୱଦେବ ନିବେଦନ ଅଲଗା କରିବେ। ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବୈଶ୍ୱଦେବମାନେକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ବାର୍ଲି ବିକିରଣ କରିବେ। ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ସଜାଇ, 'ୟା ଦିବ୍ୟା' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବେ; ପୂଜା ସମାପ୍ତି ପରେ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବେ। ପ୍ରଥମେ ଦର୍ଭା ଆସନ ଦେଇ, ତିନିଟି ପାତ୍ର ଭରି, ସେଗୁଡିକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି 'ଶଂ ନଃ ଦେବୀ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଜଳ ଦେବେ। 'ତିଳାଃ' କହି ତିଳ ଦେବେ, ପୁନଃ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦେବେ; ପାତ୍ର କାଠ, ପତ୍ର, ଜଳଜ କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ର ଜନିତ, ସୁର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ରୌପ୍ୟର ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ରୌପ୍ୟ ପାତ୍ର ବିଶେଷ ଉପଯୁକ୍ତ। ରୌପ୍ୟ ଦାନ, ଦର୍ଶନ କିମ୍ବା ଉପଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଉପକୃତିକର। ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଳ ରୌପ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ; ଅର୍ଘ୍ୟ, ପିଣ୍ଡ, ଖାଦ୍ୟ ଦାନରେ ମଧ୍ୟ ରୌପ୍ୟ ଉଚିତ। କାରଣ, ରୌପ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ; ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ଅଶୁଭ ଥିବାରୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଉପଲବ୍ଧି ଅନୁଯାୟୀ ଇର୍ଷ୍ୟା ବିନା ପାତ୍ର ବାଛି, 'ୟା ଦିବ୍ୟା' ମନ୍ତ୍ର ଓ ପିତୃଙ୍କ ନାମ ବଂଶ ସହିତ ଦର୍ଭା ଧରି ରଖିବେ। "ମୁଁ ପିତୃମାନେକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବି," ବୋଲି କହି, ସେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା 'ଉଶନ୍ତସ୍ତ୍ୱା' ଓ 'ତଥାୟନ୍ତୁ' ଦୁଇ ଋକ୍ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଆହ୍ୱାନ କରିବେ। 'ୟା ଦିବ୍ୟା' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେବେ; ପ୍ରଥମେ ହାତରୁ ଜଳ ଢାଳି ତର୍ପଣ କରିବେ। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପାତ୍ର ଉତ୍ତରାଭିମୁଖୀ ରଖି, 'ପିତୃଭ୍ୟଃ ସ୍ଥାନମ୍' ବୋଲି ଚାରିପାଖରେ ଜଳ ଢାଳିବେ।