ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିରେ, ଏହି ବିଶ୍ୱର ମହାତ୍ମ୍ୟରେ, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ, ଅବିଚାରଣୀୟ ତାଣ୍ଡବ ଆକାର ନେଇ, କୋସ୍ମିକ ଡିଣ୍ଡ ରୂପରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ । ଏହି ଡିଣ୍ଡରୁ ସେ ଉପର ଓ ତଳ ଦୁଇ ଭାଗ – ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ – ଉପଜାଇଲେ । ମେରୁ ପର୍ବତରେ ସେ ତାଙ୍କର ଆବିର୍ଭାବ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ । ତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରିଛି, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଶାଶ୍ୱତ ଜନ୍ମର ସନ୍ତାନ । ଆକାଶ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି । ତାଙ୍କର କେଶରେ ନାଗମାନେ ବିରାଜମାନ, ଦିଗମାନେ ତାଙ୍କର କାନର ରନ୍ଧ୍ର, ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କର ପାଦ, ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ନାଭି । ବେଦରେ ସେ ମାୟା ଓ କାରଣର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଶାନ୍ତ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ମୁକ୍ତ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ । ବେଦ ତାଙ୍କୁ ପୁରାତନ ରୂପରେ ହୃଦୟର କମଳ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରେ । ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆତ୍ମା ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି । ସାଂଖ୍ୟ ଦର୍ଶନର ସୂକ୍ଷ୍ମ ସପ୍ତତତ୍ତ୍ୱ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଅଷ୍ଟମ ତତ୍ତ୍ୱ ଯାହା କାରଣ ଭାବେ ଗୀତ ହୁଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ତତ୍ତ୍ୱରେ ତାଙ୍କୁ ଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ । ତାଙ୍କର ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ କାରଣ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଅଧିଗତ କଲେ । ସମୟ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାପାଯାଏ ଓ ତାହାର ସମସ୍ତ ଭେଦ ଶୋଷିଯାଏ । ସେ ଭୂତ ଓ ଅଭୂତର ଉଦ୍ଭବ ଓ ଲୟର କାରଣ, ଅନନ୍ତ ଓ ସମସ୍ତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା । ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ଥୂଳ ପ୍ରାଣୀ ଓ ତାଙ୍କର ଆବରଣ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଉଦ୍ଭବ । ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ସ୍ଥୂଳ ପ୍ରାଚୀନ ଆକାର ଦେଖାଯାଏ । ଏହିପରି ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବସ୍ଥାରେ ତିନି ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ରୂପ ପ୍ରକାଶ ପାଇ ତିନି ଅଲଗା ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଏପରି ଅନେକ ରୂପର ଧାରୀ, ପ୍ରଭୁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ରକ୍ଷକ ଓ ପାଳକ । ଏମିତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଅମରମାନେ ନିର୍ବିକାର ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇ ନିଜ ଆଶା ପୂରଣ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ । ବ୍ରହ୍ମା, ପରମ କୃପାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ବାମ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଇ ଦେବତାମାନେଁକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ କହିଲେ – “ଏକ ନାରୀ ଯଦି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ପତିଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ ଓ ତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ସେ ଆଲୋକିତ ହୁଏ ନାହିଁ । ଏଭଳି ହେଇଛ, ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ମୁଞ୍ଜାର ମୁହଁ ଓ ଓଲାସିଥିବା କେଶ ସହିତ ଅଲୋକିତ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ ।” “ଅଗ୍ନିରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଧୂଆଁ ଆଲୋକ ଦିଏ ନାହିଁ, ଭସ୍ମରେ ଢାକା ଥିଲେ କିମ୍ବା ଜଳିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ନିର୍ଜନ ହେଲେ ଯେପରି । ରୋଗ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଦେହ ଅନ୍ୟ ଦେହକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ । ତୁମେ ରାତିର ଚରଣକ୍ରମୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାହିଁକି ଭୟଭୀତ ଭାବେ କଥା କୁହୁଛ ? ଦେଖିବାକୁ ଲାଗୁଛି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଆଘାତରେ ଆହତ ହୋଇଛ ।” “ତୁମର ଶରୀର ଭରୁଣଙ୍କ ଭଳି ଶୁଷ୍କ, ଆଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘେରାଇଛ । ରକ୍ତହୀନ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ନାଗମାଳା ଦେଖୁଛ । ବାୟୁ, ତୁମେ ମୃଦୁ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧୀନ ହୋଇ ଭ୍ରମିତ । ଧନର ଦେବତା, କୁବେର ଭାବ ଛାଡ଼ି, କାହିଁକି ଭୟ କରୁଛ ? ରୁଦ୍ରମାନେ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ତୁମେ ତୁମର ଅନେକ ବଣ୍ଡ ଦେଖାଅ । ତୁମେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ତୁମର ତେଜ ନଷ୍ଟ କରିଛି ?” “ମାଧୁସୂଦନ, ତୁମର ହାତ ଅଶକ୍ତ ଓ ଅଲୋକିତ, ନୀଳକମଳ ସଦୃଶ ଚକ୍ର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ । ସର୍ବମୁଖୀ, କାହିଁକି ତୁମେ ଅଚଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବିଶ୍ୱକୁ ଦେଖୁଛ, ଯେପରି ଶାନ୍ତ ନୟନରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅବଲୋକନ କରୁଛ ?” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ପରେ, ଦେବତାମାନେ ବାୟୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ । ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବୋଧିତ ହୋଇ, ବାୟୁ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବର ଗୁରୁ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ଅନନ୍ତ, ଆପଣ ଏହି ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବର ମୂଳ; ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣର ଧାରୀ; ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ପିତା । ପିତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନ ଅସ୍ଥିର ରହେ । ଗୁଣବାନ୍ କିମ୍ବା ଅଗୁଣିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳ, ବଜ୍ରପୁତ୍ର ଦିତିପୁତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିଲାପରେ ତାଙ୍କର ଭୟ ଅପସାରିଗଲା ।” “ଚରାଚର ଜୀବର ବିନାଶରେ କାହିଁକି ଏପରି ଚତୁର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା? ନିଶ୍ଚୟ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏହି ବିଶ୍ୱର ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି । ଦ୍ୱିଜ ଓ ଦେବତାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ମିଳିଛି, ତଥାପି ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଗ ଆପଣଙ୍କ ନିୟମରେ ସଦା ଅସ୍ଥିର ।” “ଦିତିପୁତ୍ର ଦେବତାମାନେ ଦେବ ଯାନମାନେ ଅପହୃତ କରି, ନିଜକୁ ବିଶାଳ ମରୁଭୂମି ସଦୃଶ କରିଛନ୍ତି । ଆପଣ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟତା ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପର୍ବତର ରାଜା ଭାବରେ । ଏହି ପର୍ବତ ନିଜ ଭାବ ଓ ଭାବନା ଜାଣି, ସଦା ଉଚ୍ଚତା ସହିତ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଛି । ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ବାସ ଓ କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି, ସେଠାର ଶିଖର ଓ ରିଜ ଦିତିପୁତ୍ରମାନେ ଦଳିଛନ୍ତି । ଏହାର ରତ୍ନମୟ ଗୁହାମାନେ ଲୁଟିଯାଇଛି, ଏବଂ ଏହା ଅନେକ ଦାନବମାନେ ମିଳିବା ଅସ୍ଥାନ ହୋଇଛି । ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଭୟରେ ଅନ୍ୟଠାରେ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି, ନିଜ ଦେହକୁ ବ୍ୟର୍ଥ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି ।” “ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି, ବିଶ୍ୱ ତୁମେ ପ୍ରଥମ ଯୁଗରେ ଶୁଧ୍ଧ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ; ଦେବ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଉଠାଯାଇନଥିଲେ, ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା । ଦିତିପୁତ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତିନି ଶତ ମନ ନେଇ, ସେ ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧିରେ ଏଠାରୁ ଶେଉଁଠାକୁ ଘୁରୁଛି ।